Franse jeugdzorg ziet problematiek verzwaren door criminaliteit en drugs

Onbegeleide minderjarige migranten hebben steeds vaker drugs- en alcoholverslavingen, zijn ernstig getraumatiseerd door de zware migratietrajecten en hebben soms een verleden met geweld en prostitutie, ziet directeur Frédéric Chapey van Groupe SOS Jeunesse in Frankrijk. Hij heeft het sociale landschap erg zien veranderen in de 27 jaar dat hij werkzaam is in de jeugdbescherming.

Groupe SOS Jeunesse is de jeugdbeschermingstak van Groupe SOS, één van de grootste non-profitorganisaties van Frankrijk. De organisatie beheert opvang- en begeleidingsprogramma’s voor kwetsbare kinderen en jongeren, waaronder alleenstaande minderjarige migranten. Frédéric Chapey werkt al elf jaar bij de organisatie en is nu vijf jaar directeur van de afdeling jeugdzorg (Aide Sociale à l’Enfance) in heel Frankrijk en de overzeese gebieden.

De organisatie vangt niet alleen minderjarige migranten op, maar ook Franse kinderen die uit huis zijn geplaatst en jongeren met een strafrechtelijk verleden. Toch ziet Chapey juist onder de onbegeleide minderjarige migranten de problematiek snel veranderen.

Volgens hem is het cruciaal dat jongeren zo snel mogelijk worden opgevangen. Toch brengen sommigen eerst weken of zelfs maanden op straat door omdat hun leeftijd officieel eerst nog moeten worden vastgesteld voordat zij in aanmerking komen voor opvang. “Hoe eerder we de jongere kunnen opvangen, hoe beter,” zegt hij. Juist in die periode van de leeftijdsbepaling lopen kinderen een groot risico om in aanraking te komen met criminaliteit en drugs.

“We zien helaas steeds vaker kinderen van tussen de twaalf en veertien jaar oud die al meerdere verslavingen hebben.”

“Soms gebruikten ze al middelen in hun land van herkomst, maar bij aankomst in Europa neemt dat gebruik vaak sterk toe. Verdovende middelen zijn hier veel gemakkelijker verkrijgbaar.” De jongeren weten volgens hem al snel waar gedeald wordt en brengen veel tijd door in de omgeving van ziekenhuizen en apotheken. “We zien helaas steeds vaker kinderen van tussen de twaalf en veertien jaar oud die al meerdere verslavingen hebben.”

Groupe SOS Jeunesse heeft haar hulpverlening de afgelopen jaren flink moeten aanpassen. “We waren niet gewend om met zulke jonge kinderen te werken die al zo diep in een verslaving zitten,” vertelt Chapey. “Het zijn vaak jongeren die in hun eigen land al op straat leefden en een sterk gevoel van verlating met zich meedragen. Daarbovenop komen de trauma’s van hun migratiereis. We voelen ons soms ontzettend machteloos.”

Doelen
Volgens Chapey verschilt deze nieuwe groep sterk van de jongeren die de organisatie jarenlang voornamelijk begeleidde. Dat waren meestal zestien- en zeventienjarigen die hun land ontvluchtten vanwege oorlog, politieke repressie of uitzichtloze economische omstandigheden. Zij kwamen vaak met een duidelijk doel: een veilig bestaan opbouwen, Frans leren, werk vinden en hun familie financieel ondersteunen.

Die groep bestaat nog steeds, benadrukt hij. “De overgrote meerderheid van de jongeren wil nog altijd Frans leren, onderwijs volgen en zich voorbereiden op de arbeidsmarkt.” Tegelijkertijd ziet hij een groeiende groep die veel kwetsbaarder aankomt. “Hun eerste doel is simpelweg ontsnappen aan onveilige leefomstandigheden.”

Daardoor is ook de ondersteuning veel intensiever geworden. Waar vroeger vooral opvoedkundige begeleiding centraal stond, zijn tegenwoordig psychologen, maatschappelijk werkers, artsen en gespecialiseerde hulpverleners onmisbaar. Bovendien blijkt Frankrijk voor een deel van de jongeren slechts een tussenstop. “Sommigen verblijven een tijd bij ons en verdwijnen vervolgens weer. Zijn ze teruggekeerd naar Afrika? Zijn ze doorgereisd naar Engeland? We weten het niet.”

Opvang
Toch ziet Chapey ook veel positieve voorbeelden. Jongeren die op jonge leeftijd aankomen en voldoende tijd krijgen om zich te ontwikkelen, slagen er vaak in een opleiding te volgen, werk te vinden en zelfstandig te worden. “Dan zien we dat de opvoedkundige begeleiding, de gezondheidszorg en de psychologische ondersteuning echt hun vruchten afwerpen.”

De opvang verschilt per leeftijd. Jonge kinderen wonen meestal in instellingen, soms samen met Franse jongeren om de integratie te bevorderen. Jongeren tussen de zestien en achttien jaar verblijven doorgaans in gedeelde appartementen waar twee tot vier jongeren samenleven onder begeleiding van mobiele teams. In heel Frankrijk beschikt Groupe SOS Jeunesse over ongeveer zeshonderd opvangplaatsen voor alleenstaande minderjarige migranten.

Dat aantal lijkt beperkt, maar volgens Chapey ligt de verantwoordelijkheid daarvoor bij de departementen, die bepalen hoeveel opvangplaatsen worden gefinancierd. Die stellen ook het dagtarief vast dat organisaties ontvangen. Wanneer dat budget onvoldoende is, weigert Groupe SOS Jeunesse nieuwe opvangplaatsen te openen.

“We hebben de plicht om kwaliteitszorg te bieden aan ieder kind.”

“Als wij van mening zijn dat dat budget te laag is, dan creëren we de opvangplekken niet,” zegt Chapey. Volgens hem zijn verpleegkundigen, psychologen, opvoeders, juristen en administratief personeel noodzakelijk om deze jongeren goed te begeleiden. “We hebben de plicht om kwaliteitszorg te bieden aan ieder kind.”

Hij vreest dat het accepteren van lagere tarieven uiteindelijk leidt tot verdere bezuinigingen. “Op nationaal niveau zien we nu al dat er vaak een hoger budget beschikbaar is voor Franse jongeren dan voor minderjarige migranten. Maar voor ons verdient ieder kind dezelfde kwaliteit van opvang en begeleiding, ongeacht zijn achtergrond.”

Departementsverschillen
De verschillen tussen de Franse departementen zijn groot. Niet overal zijn dezelfde voorzieningen beschikbaar en ook de migratiestromen veranderen voortdurend. Chapey noemt Montpellier als positief voorbeeld. Daar bestaat een noodopvang waar jongeren direct worden opgevangen, ook wanneer hun minderjarigheid nog niet officieel is vastgesteld. “Zo zou het eigenlijk overal moeten gaan, want dat is ook wat de wet voorschrijft.”

Ook in Bordeaux ziet hij succesvolle initiatieven. Jongeren kunnen daar via een leer-werktraject een vak leren, bijvoorbeeld in de ambachtelijke sector. “Dat werkt goed omdat ze bezig zijn én tegelijkertijd integreren.”

Chapey praat liever niet over de departmenten waar het minder goed gaat

Chapey praat liever niet over de departmenten waar het minder goed gaat: “Wij zijn afhankelijk van de budgetten die we van de departementen krijgen. Zelfs wanneer die beperkt zijn, blijven deze middelen onmisbaar om jongeren te kunnen blijven opvangen en alles te doen wat mogelijk is.”

Minderjarigen
Een belangrijk knelpunt blijft de overgang naar volwassenheid. Zodra jongeren achttien worden, verandert hun juridische positie behoorlijk. Wie al langere tijd in de jeugdzorg verblijft, heeft meestal voldoende tijd gehad om een opleiding te volgen en de benodigde verblijfsdocumenten aan te vragen. Maar jongeren die kort voor hun achttiende verjaardag arriveren, hebben die tijd vaak niet.

“In het minst gunstige scenario krijgen zij een OQTF, een verplichting om het Franse grondgebied te verlaten.” Voor jongeren die als minderjarige strafbare feiten hebben gepleegd, is die kans volgens Chapey nog groter.

Ondanks de politieke discussies over migratie benadrukt Chapey dat alleenstaande minderjarige migranten dezelfde basisbehoeften hebben als ieder ander kind. “Ook deze minderjarigen hebben behoefte aan meer dan alleen opvang. Ze hebben toegang nodig tot gezondheidszorg, onderwijs, integratie en begeleiding naar werk.” Juist daarom, vindt hij, moeten gespecialiseerde voorzieningen behouden blijven. “Alleen dan kunnen we niet-begeleide minderjarigen dezelfde kansen bieden als andere jongeren in Frankrijk.”