Gay pride in een Zuid-Afrikaanse township

Stelling: In Afrika denken ze dat homoseksualiteit een Westerse uitvinding is die tegenstrijdig is aan Afrikaanse culturen. Mee eens? De Zuid-Afrikaanse LGBTI- activisten (lesbian, gay, bisexual, transgender, intersex), die zaterdag 18 mei de straten van township Nyanga vulden, zijn dit duidelijk niet. Zij eisen acceptatie.

“Homoseksualiteit is iets persoonlijks, dat in je zit”, zegt Junior (24), oorspronkelijk afkomstig uit de Democratische Republiek Congo (DRC). “Ik ben nog nooit in Amerika geweest, noch in Europa. Toch heb ik als tiener mijn eerste echte liefde ervaren, met een jongen, tegen alle Congolese taboes in.” Junior is drie jaar geleden naar Kaapstad vertrokken, omdat Zuid-Afrika in tegenstelling tot de DRC wel homorechten in de wet heeft vastgelegd. Het is bovendien het enige land op het Afrikaanse continent waar het homohuwelijk legaal is. Ondanks deze progressieve wetgeving is ook in Zuid-Afrika, dat toch een land is met een van de meest vooruitstrevende grondwetten ter wereld, homofobie een wijdverbreid sentiment.

Vanwege die homofobie zijn de activisten op pad in township Nyanga, in de buurt van Kaapstad. Nyanga staat bekend als de plek waar het grootste aantal gewelddadige haatmisdaden tegen LGBTI’s wordt gepleegd, zoals verkrachting, aanvallen met steekwapens en zelfs moord. De mars vindt plaats in het kader van de Internationale Dag tegen Homofobie en Transfobie, op 17 mei. Het doel van de tocht die het township doorkruist is om voormalige slachtoffers van gewelduitingen van homofobie te herdenken.  Starende, maar ook juichende bewoners zien de stoet voorbij trekken. Een bedoeld bijeffect van de activisten is om bewustwording te vergroten bij juist deze kansarme bevolkingsgroepen. Ze delen flyers uit en houden continu een spandoek omhoog met daarop een hulpnummer voor juridisch advies.

Niet iedereen is overtuigd van de boodschap van de vrije liefde. Lennox, een bewoner van Nyanga, stelt: “Ze moeten doen wat ze willen. Maar een man met een man is tegenstrijdig aan de natuur en aan onze traditie.” Een van de meest gebruikte argumenten tegen het accepteren van homoseksualiteit in Zuid-Afrika is dat het ingaat tegen de van oudsher heteroseksuele Afrikaanse cultuur. Homoseksualiteit zou zijn meegebracht door Westerse kolonisten. Naast hun blanke ‘beschaving’, ziekten en technologie, introduceerden zij destijds ook de mannenliefde op het Afrikaanse continent, zo gaat het argument. Hoewel historici zeggen dat zij bewijs hebben gevonden voor Afrikaanse homoseksualiteit in pre-koloniale tijdperken, is de discussie nog erg levendig. Het onderwerp blijft terugkomen op internet en televisie, bijvoorbeeld in de populaire Zuid-Afrikaanse talkshow The Big Debate.

De Zuid-Afrikaanse en lesbische TJ (21) legt uit dat veel stammen in Zuid-Afrika inderdaad homoseksualiteit verfoeien. “In Zuid-Afrika leven zoveel verschillende culturen naast elkaar. Velen hiervan houden conservatieve tradities in stand waarin homoseksualiteit als een niet bestaand iets wordt beschouwd”, zegt zij. Als er één land multicultureel te noemen is, is dat zeker Zuid-Afrika. Met elf officiële talen en culturele diversiteit als een van de hoofdartikelen van de constitutie, geeft de staat iedere groep het recht om de eigen gebruiken, religie en zelfs manier van strafvervolging in stand te houden. Dit pluralisme zou echter kunnen bijdragen aan het idee dat het legitiem is om vast te klampen aan eigen tradities, zonder homoseksualiteit daarin op te nemen.

Anderzijds lijkt de intrinsieke diversiteit van Zuid-Afrika juist een vruchtbare bodem voor het zich vrijelijk bewegen van de LGBTI beweging – immers ook een specifieke subcultuur met eigen gebruiken. De realiteit is anders, en harder. “Zelfs binnen de LGBTI beweging bestaat grote verdeeldheid”, betreurt Junior. “LGBTI’s uit verschillende bevolkingsgroepen zetten zich zelden samen in voor hun rechten.” Toch is dit wel het beeld dat de activisten overbrengen. In fel gekleurde T-shirts met slogans of voorzien van glitterboa’s en Venetiaanse maskers – Westerse attributen die ze zich eigen hebben gemaakt – trekken zij door de straten van Nyanga. Luid zingen ze traditionele liederen, die ook de locals van Nyanga kennen. Hun afkomst en seksuele voorkeur vermengen zij tot een eigen identiteit.