Gebeurtenissen uit het interbellum

De ‘vorige crisis’ die in 1929 in de VS uitbrak, wordt tijdens de huidige recessie vaak aangehaald. In 1935 bereikte die haar hoogtepunt.

Origineel fotobijschrift: 14 maart 1935 tijd: 14.45 onderwerp: Berkjes

De ‘vorige crisis’ die in 1929 in de Verenigde Staten uitbrak, wordt tijdens de huidige recessie vaak aangehaald. In 1935 bereikte die crisis haar hoogtepunt. Dertig procent van de Nederlandse beroepsbevolking was dat jaar werkeloos. In de zomer viel het kabinet door onenigheid over het economische en monetaire beleid.

Premier Colijn besloot geen nieuwe verkiezingen uit te schrijven, maar in dezelfde samenstelling verder te regeren. De reden: het volk naar de stembus roepen kon leiden tot een monsterzege voor de Nationaal-Socialistische Beweging (NSB) van Anton Mussert, die het land onregeerbaar zou maken. Bij de Provinciale Statenverkiezingen, eerder dat jaar, had de NSB in één klap acht procent van de stemmen behaald. Niemand kon voorspellen waar Mussert nog meer toe in staat was.

Origineel fotobijschrift: 23 juni 1935 tijd: 12.30 onderwerp: Meeuwennest

Tot grote woede van de internationale gemeenschap zegde Duitsland het militaire deel van het Verdrag van Versailles op en voerde de dienstplicht in. Sancties bleven uit, omdat het Verenigde Koninkrijk een vloot-verdrag met Duitsland sloot. Er werd afgesproken dat Duitsland weer zijn marinevloot mag opbouwen tot 35 procent van de sterkte van de Royal Navy van het Verenigde Koninkrijk.

Op 15 september 1935 op de Partijdagen maakte Adolf Hitler de beruchte Neurenberger rassenwetten wereldkundig. Daarin stond dat huwelijken en buitenechtelijke seksuele omgang tussen Joden en ‘Ariërs’ verboden zijn. Het ‘Arische ras’ zou superieur zijn aan Joden en Roma’s.

Origineel fotobijschrift: 10 april 1936 tijd: 14.45 onderwerp: Anemoon

Duitse troepen trekken op 7 maart 1936 het Rijnland ongehinderd binnen en bezetten deze gedemilitariseerde zone tussen Frankrijk en Duitsland. Ze overtreden hiermee wederom het Verdrag van Versailles.

Origineel fotobijschrift: 22 november 1936 tijd: 12.10 onderwerp: Laantje bosch

In september 1936 liet Nederland de Gouden Standaard los. De regering koppelde de gulden los van de goudwaarde. “Pas toen de gulden gedevalueerd werd, kon de Nederlandse economie weer aansluiting vinden bij de internationale conjunctuur en kon de economie langzaam herstellen”, beschrijft het Historisch Nieuwsblad.

Origineel fotobijschrift: 23 mei 1937 tijd: 11.30 onderwerp: Lelietje van dalen

“1937! 1937! 1937! Dit alarmerende jaartal twitterde de Nobelprijswinnende econoom Paul Krugman onlangs de wereld rond”, schreef Esther Bijlo van de redactie economie in Trouw. “In het al uitgelekte concept voor de eurodeal rond Griekenland had Krugman een verontrustende passage ontdekt. (..) Ze beloven daarin hun overheidstekorten terug te brengen tot onder de 3 procent in 2013. (..) Zo’n vernietigende actie doet Krugman denken aan 1937, het jaar dat de Amerikaanse economie in een depressie belandde. Grofweg kwam het erop neer dat het stimuleringspakket dat Amerika uit de recessie moest trekken, de New Deal, in 1937 plotsklaps de nek werd omgedraaid door een conservatieve coalitie.”

Origineel fotobijschrift: 12 november 1937 tijd: 14.15 onderwerp: Zee

Esther Bijlo: “Het prille economisch herstel dat na 1933 de kop opstak in Amerika en Europa, kwam abrupt tot stilstand. Bestedingen droogden opnieuw op en het consumentenvertrouwen zakte tot ongekende dieptes. De ‘dubbele dip’ was een feit.”

Origineel fotobijschrift: 18 februari 1938 tijd: 14.00 onderwerp: Bosch

Op 12 maart 1938 trekken Duitse troepen Oostenrijk binnen. In Wenen worden zij enthousiast verwelkomd door enorme massa’s. Het Derde Rijk en Oostenrijk vormen vanaf 1938 samen Groot-Duitsland.

In de nacht van 9 op 10 november 1938 vond in Duitsland de Kristallnacht plaats. In heel Duitsland werden Joden aangevallen. Er werden 267 synagogen in brand gestoken en ongeveer 7.500 winkels en bedrijven van Joden vernield. Hierbij kwamen 92 joden om het leven.

Origineel fotobijschrift: 10 april 1938 tijd: 12.20 onderwerp: Duin

Omdat de Nederlandse regering op goede voet wilde blijven met Duitsland, sloot de regering op 15 december 1938 de grens voor Joodse vluchtelingen en bestempelde hen tot ongewenste vreemdelingen.

De VPRO publiceerde de studie van Daan Diederiks ‘De Nederlandse Politiek en de Joodse vluchtelingen 1900-1950′. Hij citeert uit het memorie van antwoord bij de Rijksbegroting van 1938: “Vermeden moet worden alles wat de strekking heeft duurzame vestiging in ons reeds zo dicht bevolkte land te bevorderen. Het laatste gezichtspunt is ook van belang voor wat het standpunt betreft van die leden, die van mening zijn, dat tegen toelating van vreemdelingen op Nederlandsch grondgebied met kracht dient te worden opgekomen, daar een verder binnendringen van vreemde elementen schadelijk zou zijn voor de handhaving van het karakter van den Nederlandschen stam. Ook de Regeering is van oordeel, dat in beginsel ons beperkt territoir voor de eigen bevolking moet blijven gereserveerd.”

Origineel fotobijschrift: 3 februari 1939 tijd: 16.00 onderwerp: Rijp op takje

Omdat er aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog steeds meer ‘ongewenste vreemdelingen Nederland binnen dringen’ besloot de regering in februari tot de bouw van een groot kamp voor deze vluchtelingen. “Aanvankelijk zou dat kamp bij Elspeet worden gebouwd. Maar Koningin Wilhelmina vond de afstand van twaalf kilometer tot haar zomerverblijf paleis Het Loo veel te klein. Ook de ANWB was tegen, want de Veluwe moest beschikbaar blijven voor vakantiegangers. Daarom werd tenslotte gekozen voor het Amerveld op de Drentse heide bij Hooghalen, tien kilometer ten noorden van het dorp Westerbork. In augustus 1939 werden hier, door arbeiders in de werkverschaffing, de eerste barakken gebouwd van Centraal Vluchtelingenkamp Westerbork”, beschrijft Wikipedia de voorgeschiedenis van Westerbork. Op 9 oktober arriveerden daar de eerste Joodse vluchtelingen.

Origineel fotobijschrift: 8 oktober 1939 tijd: 12.45 onderwerp: Willeke

De ontwikkelingen daarna gaan snel. Maandag 28 augustus 1939 werd de Algemene Mobilisatie afgekondigd. Koningin Wilhelmina spreekt die dag om 20.00 uur een radiorede uit, waarin uitdrukkelijk werd medegedeeld dat Nederland neutraal wil blijven. 1 september 1939 vallen echter Duitse troepen Polen binnen en de Tweede Wereldoorlog is een feit. Op de website van NPS-programma De Oorlog staat: “Modern onderzoek toont aan dat het vooral in het begin van de oorlog voortreffelijk ging met de Nederlandse economie, er was sprake van een groei die in decennia niet was vertoond. In feite maakte de Duitse bezetting binnen een half jaar een einde aan de diepe economische crisis, en aan de massale werkloosheid.”