Aan de slag te midden de puinhopen in Haïti (1)

“Ik zie er tegenop. Het is nogal overweldigend hier en je loopt het risico te verdrinken in alles wat er moet gebeuren.” Zo vatte Kees-Jan Hooglander zijn eerste indrukken samen nadat hij op 1 februari 2010 in Port-au-Prince in Haïti was aangekomen. Na deze eerste constatering was het diep ademhalen en aan de slag. Net als voor zijn medehulpverleners Annet Nellen, Karin Eikenaar en Jos Joosse. 

ZOA-Vluchtelingenzorg startte na de verwoestende aardbeving op 12 januari 2010 in Haïti met hulpverlening. De organisatie heeft veel ervaring in noodhulp en wederopbouw na rampen en conflicten en blijft tot de zelfredzaamheid van een gebied is hersteld. ZOA is met name actief in Azië en Afrika. In de rubriek Verbeter de Wereld doet Els Sytsma de komende maanden verslag van de wederopbouw in Haïti.

Kees-Jan Hooglander werd als Short Term Worker van ZOA-Vluchtelingenzorg uitgezonden om de lokale organisatie Parole et Action te ondersteunen bij de coördinatie van de hulpverlening. Geen gemakkelijke taak te midden van het puin, de drukte, het verdriet en de angst voor nieuwe aardschokken. Zicht op de behoeften van de Haïtianen kreeg Kees-Jan door de wijken in te trekken. Maar ook door contact te onderhouden met bijvoorbeeld de VN. Hierdoor kon hij bepalen welke mogelijkheden om hulp te bieden er waren. “Ik ben in een provisorisch tentenkamp geweest, waar tweeduizend mensen op elkaar gepakt zaten, zonder enige voorziening. In die kampen wordt drinkwater gebracht, dat is het enige. Lakens, karton en hout vormen de onderkomens. Terwijl de regentijd – helaas eerder dan gebruikelijk – begint!” 

Verpleegkundige Annet Nellen arriveerde op 11 februari in Haïti, de dag dat de eerste regens vielen. Zij beschrijft wat dit voor de tentenkampen betekende: “Niet alleen werden de mensen drijfnat, vuilnis en uitwerpselen spoelden tussen hun voeten door, de tent in en de tent weer uit. Hoe houd je je kinderen dan droog, schoon en warm?” 

Trauma’s

De hygiënische situatie baart de hulpverleners zorgen. Veel kinderen hebben diarree en dreigen uit te drogen. “De kliniek wordt gehouden op het plein van een school, onder een plastic afdak. Uitkleden voor de dokter doe je liever niet in de openlucht met tweehonderd toeschouwers. Er kunnen dus nauwelijks onderzoeken plaatsvinden”, beschrijft hulpverlener Karin Eikenaar de situatie die ze aantrof. Toen Parole et Action een tent neerzette, bleken veel mensen er niet in te durven. Ze waren bang dat het gebouw ernaast bovenop de tent zou vallen. 

“Veel mensen hebben trauma’s door de aardbeving. Ze durven geen gebouwen meer in”, vertelt ook Kees-Jan. “Ze blijven dus op straat wonen. Niet alleen het regenseizoen zal de situatie verslechteren, maar ook de cyclonen die jaarlijks rond augustus het land treffen.” Annet voegt toe: “Als deze mensen psychische hulp konden krijgen – en daar werken we aan – zouden velen waarschijnlijk terug kunnen keren naar hun eigen huisje, als dat nog overeind staat.” 

Een andere uitgezonden Short Term Worker is Jos Joosse. “Gauw een nieuw huis bouwen of snelle reparatie van de woning is geen definitieve oplossing. We moeten inventariseren wat de situatie van de verschillende gezinnen is. Zijn ze huurder of eigenaar van de beschadigde woning? Wie is er dan bij een nieuwe of verbeterde woning gebaat? Een eigenaar van grond en huurwoningen is vermoedelijk niet straatarm en staat daarom niet bovenaan onze lijst om te helpen. Zo kunnen we niet zomaar aan iedereen nieuwe huizen aanbieden. Bovendien: de huizen zullen niet alleen bestand moeten zijn tegen aardbevingen, maar ook tegen orkanen. We tasten alles af om tot een goede oplossing te komen.” 

Gratis

Veel ziekenhuizen en klinieken zijn ingestort of onbruikbaar geworden. Annet en Karin hebben beiden in een auto een mobiele kliniek gerealiseerd. “We hebben eerst wielen gekocht en 'm toen ontdaan van spinnen en ander ongedierte”, vertelt Annet. Van een Amerikaanse organisatie kregen de hulpverleensters een startvoorraad medicijnen. “Met de lijsten in de hand liepen we door hun gekoelde tent en we konden bijna alles krijgen: tabletten, antibiotica, hypertensie medicatie, lege pillenpotjes om de voorraad in te verdelen, stethoscopen, verbanden, gaasjes, infuusvloeistoffen, hechtdraad, et cetera. Heerlijk, zo'n winkel waar je alles gratis krijgt.” 

Ze realiseren zich echter dat het ‘gratis’-gevoel niet de overhand moet krijgen. "Niet alleen zitten dan binnenkort alle Haïtiaanse apotheken zonder werk", vertelt Annet, “maar door voedsel, water en medicijnen gratis weg te geven, creëer je afhankelijkheid bij mensen. Je neemt ook hun trots weg. We streven er daarom naar dat mensen binnen zes maanden een klein bedrag zullen moeten betalen voor medische zorg met medicatie, bijvoorbeeld 30 cent.”

Ook Jos, water- en sanitatiespecialist, is zich bewust van de afhankelijkheid die kan ontstaan door te lang hulp te bieden. Hoe is hij daar in de dagelijkse praktijk mee bezig? “Ik was in een kamp waar de tenten, allemaal overbevolkt, in de modder staan. Hier had een groep bewoners beloofd een diep gat en een klein huisje te construeren voor toiletgebruik. Het staat er inderdaad en trots lieten ze het aan me zien. De afspraak is nagekomen: wij betalen de materialen en zij verrichten de arbeid. We overleggen wie de schoonmaak en het onderhoud regelt, wat ze gemotiveerd gaan organiseren. Door hun actieve inzet is het duidelijk dat de bewoners van dit tentenkamp blij zijn met onze plannen en niet slechts passief afwachten wat we ze komen brengen.” 

Kees-Jan is inmiddels terug in Nederland. “Het heeft veel tijd gekost om de randvoorwaarden voor de hulpverlening te organiseren. Huisvesting voor de medewerkers bijvoorbeeld, en een goede opslag voor materialen. Alles loopt nu, maar tjonge, wat moet er nog veel gebeuren!"