Door hiphop in de gevangenis

De Braziliaanse hiphop producer Gilson wordt tot twee keer toe gevangen gezet omdat hij via zijn muziek kritiek uit op de regering. Met een grimas op zijn gezicht vertelt hij over zijn ervaringen.

"De gevangenis is na het overlijden van mijn broertje het ergste wat me is overkomen. Toen hij op straat werd doodgeslagen, dacht ik dat me nooit meer iets kon overkomen dat me zo zou raken. Dat had ik mis. Het gevoel dat je hebt op het moment dat de deuren van de gevangenis sluiten, is altijd hetzelfde. Je bent ervan overtuigd dat je deze vervloekte plaats nooit meer zal verlaten, dat je nooit meer vrij komt."

Brazilië is een land dat met een sneltreinvaart vooruitgang boekt. Met haar snel groeiende economie en het WK in het vooruitzicht, heeft Brazilië wel een schouderklopje verdiend. Helaas zijn de Brazilianen er nog lang niet. Op veel gebieden hebben ze nog een lange weg te gaan. Miljoenen mensen wonen in favela’s, de politie is corrupt en de drugswereld kan ongehinderd haar gang gaan. Protesten komen vooral van de onderste laag van de samenleving in de vorm van muziek. Tegelijk met funk doet hiphop in 1980 zijn intrede in Brazilië. Net zoals in de Verenigde Staten komen de belangrijkste rappers uit de achterbuurten en uit gevangenissen. In het land, dat bekend staat om dans en muziek, vindt hiphop snel aansluiting. Op het ritme van de beat komen alle sociale problemen die Brazilië kent voorbij.

Gilson, die alleen zijn voornaam wil noemen, is geboren en opgegroeid in São Paulo, in de regio Capão Redondo. Een buurt die bekend staat als bijzonder gewelddadig. Voor een opleiding was geen geld en een toekomst was iets waar hij amper over nadacht. Zijn ontspannen houding en nette stropdas kunnen een leven vol geweld niet verbloemen. Op zijn harde gezicht verschijnt een grijns als hij terugdenkt aan de eerste keer dat hij met hiphop in aanraking kwam. Op de zestienjarige jongen maakten de rappers die geen blad voor de mond namen grote indruk en het duurde niet lang voor de muziek uitgroeide tot zijn grote passie.

"Het raakte me gelijk. Ik had eindelijk een manier gevonden om mezelf te uiten op een manier die niemand kwaad deed. Ik schreef mijn eigen teksten, over de grote verschillen met de rijke buurten waar ik iedere dag langs kwam, het geweld op straat en het constante gevoel van onmacht waar iedereen mee leefde. In het centrum kwam ik bijna iedere dag met een groep bij elkaar om teksten te schrijven en te rappen. Op een gegeven moment vroeg een vriend me of ik de muziek wilde gaan produceren en zo is het begonnen. Onze kledingstijl keken we af van de grote rappers uit de Verenigde Staten. Onze nummers waren niet commercieel, de raps kwamen regelrecht van de straat. Ik richtte me in mijn teksten tegen de politie en onze corrupte regering. En toen ging het mis."

De gevangenis

Op 27 november 2003 wordt Gilson gearresteerd voor kidnapping en blackmail. Het rechtssysteem in Brazilië verklaart iemand schuldig, tenzij onschuld kan worden bewezen. Dat lukt Gilson, maar tegen de tijd dat hij de gevangenis mag verlaten, is hij vijf maanden verder. Zijn gezicht verhardt als hij eraan terugdenkt.

"Het waren valse bewijzen die de politie toentertijd aandroeg. Het zwaarste misdrijf dat ik in mijn leven gepleegd heb, is het meenemen van spullen die niet van mij waren. Aan kidnapping of blackmail heb ik me nog nooit schuldig gemaakt, maar ze wilden me uit de weg hebben. Als producer van hiphop muziek was ik de politie een doorn in het oog. Mijn teksten waren te confronterend, te eerlijk. Ik benoemde de waarheid en dat stond ze niet aan. Het rechtssysteem is wat dat betreft blind. De politie kan iedereen oppakken en dat gebeurt dan ook om de haverklap. Als er op dat moment geen reden voor is, wordt die wel ter plekke verzonnen. Ik kende een dakloze wiens officiële doodsoorzaak een overdosis zou zijn. Ik heb met eigen ogen de politieagent gezien die de naald in zijn arm stak. Zo worden de zaken hier opgelost in Brazilië."

Als Gilson vrij komt, weigert hij te stoppen met het maken van zijn muziek. Zijn tijd in de gevangenis heeft hem alleen maar fanatieker gemaakt. In deze periode schrijft hij het nummer: ‘A man on the street’, dat gaat over het oppakken van je leven na de gevangenis. "Ik had kunnen weten dat het weer mis zou gaan. De tweede keer werd ik gearresteerd voor het vervoeren van drugs. De getuigen in mijn zaak waren omgekocht door de politie en dus ging ik dit keer voor 3,5 jaar naar de gevangenis. Gevangenissen in Brazilië zijn verschrikkelijk. We werden er onmenselijk behandeld. De gevangenbewaarders verzonnen allerlei manieren om je het leven zo zuur mogelijk te maken. In het eten dat we kregen zaten stukjes glas, kakkerlakken en nagels. Bij het minste of geringste ging je voor dertig dagen de isolatiecel in. Soms mocht je om onverklaarbare reden geen bezoek ontvangen en alleen als je heel erg ziek was, kon je naar de ziekenboeg. Mijn grote geluk was dat ik in de bibliotheek werkte en kon lezen en schrijven. Ik gaf mijn medegevangen les en verdiende op deze manier respect. Verder hield ik mijn ogen en oren altijd goed open, maar mijn mond dicht. Op deze manier wist ik problemen over het algemeen te vermijden."

Van hiphop naar samba

"Het leven in de gevangenis kent veel angstige momenten, maar er is één moment geweest waarop ik ervan overtuigd was dat ik zou sterven. Op 29 september 2009 probeerden vijftig gevangenen via een tunnel uit de gevangenis te ontsnappen. Pogingen tot ontsnappen kwamen om de haverklap voor en mislukten keer op keer. Ook nu kwamen de bewaarders er vrijwel meteen achter. Onze gevangenis werd bestormd door de politie. Het deed me denken aan de opstand in de Carandiru-gevangenis op 2 oktober 1992. Toen werden 111 gevangenen door de politie vermoord. Ik weet nog dat ik weggekropen zat in een hoekje van mijn cel en in gedachten afscheid nam van mijn vrouw. Er waren uiteindelijk alleen gewonden, alles wat ik aan die dag overhield was een gebroken pink. Die dag besloot ik dat ik zou stoppen met hiphopmuziek. Ik wilde zo snel mogelijk weg uit die hel en er nooit meer naar terug."

Aan deze belofte houdt hij zich tot op de dag van vandaag. Ook na zijn vrijlating. Toch kan hij muziek niet helemaal loslaten. Gilson produceert nu sambamuziek. Geen stuitende teksten en actievoeren meer, dat behoort toe aan het verleden. "Ik heb vier kinderen, drie dochters en een zoon. Ik voel de verantwoordelijkheid voor hun toekomst en maak me iedere dag zorgen om hen. Ik weet als geen ander hoe verrot de samenleving is waar ze in opgroeien."