De laatste indiaan in Amsterdam

De situatie van indianen in Suriname is altijd zorgelijk geweest: er is veel alcoholisme en hun jachtterrein wordt vaak bedreigd. Imenayare uit Amsterdam is één van de pleitbezorgers voor verbetering van de situatie van zijn volk in Suriname. Hij wil de cultuur van zijn Surinaams-indiaanse voorvaderen levend houden. Dit doet hij onder andere met zijn band, Kumaka.

Tijdens de inauguratie van Desi Bouterse als president van Suriname, deed hij een belofte. Hij zei: "Ik denk aan de indianen. Er zijn nog altijd bush-kinderen zonder adequate opvoeding, zonder opleiding. We moeten ons schamen, wij met onze grote televisie hier in de stad!" Bouterse, die zelf indiaans bloed door zijn aderen heeft stromen, lijkt zeer begaan met het lot van de indianen. Ondanks dat is Suriname nog altijd het enige land in Zuid-Amerika dat de ILO conventie 169 niet heeft ondertekend. Deze wet is internationaal gezien de belangrijkste wet voor het beschermen van inheemsen. Zonder dit verdrag kan het grondgebied van de indianen door de politiek ter discussie worden gesteld.

Toen Imenayare’s dochter op school vertelde dat ze een indiaan was, werd ze niet geloofd. Op een ouderavond zei een leraar smalend: “Uw dochter heeft een hoop fantasie. ze zei in de klas dat ze een indiaan was, maar u bent van Indische afkomst neem ik aan?” Imenayare’s dochter sprak de waarheid. “In Nederland denken mensen vaak dat je een grap maakt wanneer je zegt dat je indiaan bent”, aldus Imenayare.

Imenayare groeide op als Willem Koning in Amsterdam, hij is het kind van een Nederlandse vader en een Surinaams-Indiaanse moeder. Zijn moeder Yanowamo (‘Ochtend geboren’) is geboren in het indiaanse dorp Goede Hoop aan de Coppename Rivier als lid van de indianenstam Caraïben. Toen Yanowamo drie jaar oud was, werd ze afgestaan ter adoptie. Bijna haar hele generatie is geadopteerd, dat was tot vijftig jaar geleden heel gebruikelijk.

De overheid voerde de druk op om kinderen van indiaanse ouders onder te brengen bij gezinnen die het financieel beter hadden. In de praktijk waren de kinderen helaas niet beter af: in de nieuwe gezinnen werd het indiaanse kind vaak gebruikt als huisslaaf. Naar de buitenwereld werd er echter mooi weer gespeeld.

Imenayare: “Als er bezoek kwam van de echte ouders of van een broer of zus, dan mocht het indiaanse kind de mooiste kleren dragen. Er werd een toneelstukje opgevoerd, zodat het leek alsof er geen vuiltje aan de lucht was.” Yanowamo wisselde tot aan haar zevende voordurend van adoptieouders, omdat niemand langdurig voor haar wilde zorgen. Pas op haar zevende werd ze geadopteerd door hoofdzuster Van Es met wie ze verhuisde naar Curaçao en later naar Nederland.

Toen Yanowamo met haar Nederlandse man wilde trouwen, had ze geen geboortepapieren. Het enige dat ze had was een papiertje waarop stond: ‘Geboren op: Goede Hoop Suriname, een indiaan.’ Dat werd in Nederland niet geaccepteerd bij het bevolkingsregister. Daarom heeft ze zich in Nederland opnieuw laten registreren als Rosa van de Bosch. Haar vader had die achternaam al eerder laten registreren in Suriname, al verliep dat niet bepaald alledaags.

De ambtenaar van de burgerlijke stand vroeg naar de betekenis van de naam.”Ik kom uit het bos”, antwoordde de vader van Yanowamo. Daarop was het antwoord: “Oké, dan heet je Van de Bosch.” “Mijn opa heeft de naam Banda aangenomen, omdat er een landkaart aan de muur hing bij het registratiekantoor met de Banda-Eilanden in de Indische Oceaan. Dat leek hem wel leuk, met als gevolg dat diens hele familie Banda heet”, vertelt Imenayare.

Zijn naam betekent ‘Kindman’, ofwel: hij die de jeugd met zich meedraagt. De naam verleidde Willem om meer te weten te komen over zijn roots. Hij bezocht het dorp Bigi Poika waar zijn grootouders woonden. Daar leven de mensen nog van de jacht in de jungle. “Mijn opa kende het oerwoud door en door, terwijl ik aan den lijve heb ervaren hoe makkelijk je kunt verdwalen.”

Al eeuwenlang gebruiken de indianen het oerwoud als hun jachtterrein, maar tegenwoordig kan dit niet meer zonder obstakels. Willems familie passeerde tijdens het jagen regelmatig de grens met Frans-Guyana, indianen houden nou eenmaal geen rekening met landsgrenzen. Nu lopen de indianen het risico gearresteerd te worden als ze geen paspoort kunnen tonen. Als je je als indiaan zijnde niet laat registeren heb je dus kans dat je een deel van je jachtterrein verliest.

Van zijn opa leerde Willem het Karaïbisch, de taal van zijn volk. Ook leerde hij bepaalde liederen die volgens de traditie geesten kunnen oproepen. “Een tijd geleden zongen we zo’n lied bij een optreden in Amsterdam Oost, in het begin van het lied viel de rechterspeaker van het plafond en aan het einde viel de linkerspeaker. Die liederen maken bepaalde krachten vrij. Je moet er dus erg mee uitkijken."

Het verkavelen van grond is bij sommige indiaanse gemeenschappen een probleem. De grondrechten zijn niet vanzelfsprekend en volgens Imenayare is dat een schande: “De indiaanse grond is niet van Suriname. Suriname is een verzinsel van de Hollanders! Wat wij in Nederland Suriname noemen, is in feite het land van de indianen”, zegt hij met verontwaardiging in zijn stem. Voor de kolonisatie leefden er naar schatting 60.000 indianen in Suriname; nu zijn er nog ongeveer 12.000. Dat aantal groeit inmiddels wel weer doordat steeds meer indianen zich bewust zijn van hun identiteit en zichzelf als dusdanig beschouwen.

Steeds vaker worden scholen in de inheemse dorpen bemand met leraren uit de eigen gemeenschap. Terwijl vroeger kinderen van indiaanse ouders naar goedbedoelde missiescholen werden gestuurd. Daar werd hen dan van alles bijgebracht over de Nederlandse cultuur. “De generatie van mijn moeder leerde hoe je In Holland staat een huis moest zingen, maar over je eigen cultuur leerde je niks”, vertelt Imenayare.

De indianen in Suriname hebben nog steeds een achterstand op politiek en maatschappelijk gebied. Zo bestaat er bijvoorbeeld geen indiaanse politieke partij. Andere bevolkingsgroepen hebben wel politieke partijen die georiënteerd zijn op etnische groepen. De partij KPTI is gericht op Javanen, de NPS op Creolen en de VHP op Hindoestanen. Daartegenover staat dat de dorphoofden zich verenigd hebben in de VIDS (Vereniging van inheemse dorpshoofden in Suriname.) De vereniging heeft in 2009 de commissie CPPI ingesteld die streeft naar optimale politieke participatie van indianen. De CPPI doet veldbezoeken in inheems gebied. De bezoeken hebben als doel de inheemsen politiek bewust te maken en hen te wijzen op het gedrag van politici en de werkwijze van de politieke partijen, die niet in het belang zijn van de inheemsen.

Ondanks dat hebben indianenstammen nog altijd weinig invloed op de politiek van Suriname. De traditionele leider van een indiaans dorp wordt in Suriname niet erkend door de overheid als officieel gezag van het dorp. Terwijl het gezag in Marrondorpen (dorpen die bestaan uit nakomelingen van gevluchte slaven) wel als officieel gezag wordt erkend. De dorpsleider van de Marrons verdient daardoor twee tot drie keer meer dan een indiaans dorpshoofd. Als een indiaans dorpshoofd wil deelnemen aan een bespreking met de overheid in Paramaribo dan moet hij zijn verblijf zelf betalen, terwijl het verblijf voor de Marronleider geregeld wordt.

De situatie van indianen in Suriname is nog altijd niet rooskleurig, maar wie weet, is de toekomst van de indiaan in een indianendorp en niet in Amsterdam. Imenayare is in ieder geval strijdlustig.