Indische Oceaan wordt het nieuwe politieke centrum

Niet de Stille Oceaan, maar de Indische Oceaan wordt het nieuwe centrum van de wereldpolitiek. Dat was vorige maand de boodschap van de Amerikaanse journalist Robert Kaplan tijdens een lezing op het ministerie van Buitenlandse Zaken in Den Haag.  

Onder het grote gebied rond de Indische Oceaan verstaat Kaplan bijna de hele islamitische wereld, van de Sahara tot de Indonische archipel. Daar bevinden zich onder andere enkele van de meest onstabiele landen van de wereld, zoals Pakistan en Birma. “De Indische Oceaan is niet alleen een zee. Het is ook een idee”, verklaart Kaplan. “Als ik het over de Indische Oceaan heb, bedoel ik de combinatie van islam, internationale energiebelangen en de opkomst van de nieuwe economische en militaire machten China en India.”

China en India willen hun energietoevoer voor de toekomst veilig stellen, schreef Kaplan in een artikel voor het Amerikaanse tijdschrift Foreign Affairs in maart dit jaar. Van alle handel wordt 90 procent en van alle olie wordt 65 procent vervoerd over zee. Van die olie gaat zeventig procent via de Indische Oceaan; van de Perzische golf door de Straat van Hormuz. Een groot deel gaat verder via de Straat van Malacca richting China en de Stille Oceaan. De komende jaren zullen de vraag naar olie en het transport over de Indische Oceaan stijgen. Verwacht wordt dat China alleen al 7,3 miljoen vaten per dag zal importeren in 2020. Dat is de helft van de dagelijkse productie van Saudi-Arabië. In 2030 zal india de grootste bevolking ter wereld hebben. Het land is dan voor een groot deel afhankelijk van de import van energie.

De Indische Oceaan noemt Kaplan niet voor niets 'de internationale energie en handelssnelweg'. China wil haar grip op de zeeroutes door de Indische Oceaan versterken. Daarom is die nieuwe economie bezig een 'parelketting' van havens en militaire posten te bouwen in landen als Pakistan, Sri Lanka en Maleisië. India vreest omcirkeld te worden door de Chinese invloedssfeer. Daarom probeert zij haar eigen invloed in de regio uit te breiden door banden aan te knopen met Iran en Indonesië. China heeft onlangs een militaire haven gebouwd in Gwadar, Pakistan. Als reactie bouwt India momenteel een soortgelijke haven in Chah Badar, Iran.

Beide opkomende grootmachten hebben overlappende belangen waar het gaat om het beheersen van de strategische zeeroutes door de Indische Oceaan. De rivaliteit tussen China en India kent een lange voorgeschiedenis. In 1962 vochten de landen een grensconflict uit over de regio Aksai Chin, onderdeel van de omstreden regio Kasjmir. De grens tussen China en India is tot op de dag van vandaag omstreden.    

Tegelijkertijd is de macht van de Verenigde Staten (VS) tanende. Met China onderhouden de VS belangrijke vriendschappelijke banden. India mag een belangrijke militaire en strategische bondgenoot genoemd worden. Volgens Kaplan moeten de VS zich afkeren van hard power en zich geleidelijk terugtrekken van het militaire toneel.

De nieuwe taak van de VS moet die van een coalition builder supreme zijn. De VS dienen de expansie van China zoveel mogelijk onder controle te houden. Zij zouden coalities en samenwerkingsverbanden met  landen rond de Indische Oceaan moeten proberen te smeden. Uiteindelijk zullen de VS haar suprematie op de wereldzeeën kwijtraken, meent Kaplan. Haar belangrijkste taak voor de komende decennia is te zorgen voor een elegant decline. De beste manier om dit te doen is om meer en meer haar militaire verantwoordelijkheden op zee over te hevelen aan bevriende staten als India en Japan.