Ik gaf mijn vader hoop, hij mij een levensdoel

Daar zit ik dan in m’n eentje op het vliegveld van Casablanca onderweg naar Senegal. Het is de eerste keer in 26 jaar dat ik alleen reis, maar inmiddels wel alweer de zesde keer dat ik naar Senegal ga. Er is zoveel gebeurd de afgelopen twee jaar dat ik het haast niet kan bevatten.  Ik kan me nog goed herinneren hoe ik me voelde toen ik voor het eerst naar Senegal vertrok, ik was zo bang! Bang dat m’n hele leven in elkaar zou storten en niets meer zou zijn zoals het was.

Nyaki Serné is de oprichtster van de stichting It's Your Turn. Deze stichting bevordert en stimuleert kleinschalig ondernemerschap in Senegal. In de rubriek Verbeter de wereld doet zij de komende maanden verslag van haar werkzaamheden en alle ontwikkelingen rondom het project.

20 april 2007 – Ik sta op Schiphol en word overmand door emoties. Als ik nu in het vliegtuig naar Senegal stap, ontmoet ik over een paar uur voor het eerst in mijn leven mijn biologische vader. Waar ben ik eigenlijk mee bezig? Straks haal ik iets aan wat ik niet meer kan stopzetten. Straks kan ik niet meer doen of hij nooit in mijn leven is geweest. Eigenlijk wil ik me het liefst omdraaien en weglopen. Ik kan alleen nog maar huilen. Mijn broertje Laurean praat me er doorheen. "Kom op Nyaki, ik ga met je mee, ik steun je." Dan komt het moment, we gaan de gate door. Nog zes uur, dan is het zover.

Als  Laurean en ik in het donker in Senegal landen, weet ik niet hoe ik het heb. Ik ga hem ontmoeten! Maar wat gaat er gebeuren? Mijn vader kan gaan huilen en me omhelzen, maar me net zo goed strak aankijken en een hand geven. De zenuwen gieren door mijn lijf en weer branden de tranen achter mijn ogen. Mijn vader weet dat ik een roze koffer heb, daaraan kan hij me herkennen. De ontvangsthal staat volgepakt met donkere mensen, maar wie is het?

Voor ik het weet, staat er iemand voor me die zegt: "Ik ben het, Jim." Het is mijn vader en hij omhelst me. Dat voelt goed, maar ook een beetje ongemakkelijk. Ik heb zoiets van ‘Ik ken jou niet'. Ik durf hem niet goed aan te kijken. Ik had hem groter en steviger verwacht. Op de foto's van vroeger zag hij eruit als een heel stijlvolle man.

Mensen zeggen vaak dat je, als je je roots opzoekt, het gevoel hebt van thuiskomen. Ik heb dat gevoel helemaal niet. Sterker nog, ik wil hier weg. Mijn vader spreekt na al die jaren nog steeds Nederlands en stelt voor meteen naar huis te gaan. Ik merk aan hem dat hij het moeilijk vindt om de plek te laten zien waar hij leeft. Er is veel armoede. Hij vertelt dat we bij de buren logeren, in een mooie kamer. Als we binnenkomen, blijkt er alleen een bed te staan. Ernaast ligt een matras op de grond. Laurean en ik kijken elkaar aan. Dit is Afrika.

Die nacht kan ik niet slapen. Ik ben zo zenuwachtig. Waar ben ik? Wat komt er allemaal op me af? Rond half zes word ik wakker door de geluiden van buiten. Nu begint het echt. De zenuwen gieren door mijn lijf. Wat moet ik aantrekken? Moet ik me kleden zoals ik dat altijd doe of lijkt het dan of ik heel rijk ben? Het wordt een linnen broek met een shirtje.

Beneden zit mijn vader aan de ontbijttafel. Ook hij is duidelijk zenuwachtig. Als ik hem een paar cadeautjes geef, reageert hij amper. Het wordt me al snel duidelijk dat hij die spullen onbelangrijk vindt. Ik ben zijn grootste cadeau! Hij wil me aan iedereen laten zien. Opnieuw een vreemde ervaring. Bij al zijn vrienden en familie in de buurt staan foto's van mij in de kamer, de dochter van Jim, waar al drieëntwintig jaar over gesproken wordt. Ik voel me schuldig, want ik heb drieëntwintig over Jim gezwegen.

Iedereen wil me vasthouden. De mensen noemen Jim hier ‘crazy' omdat hij jaren lang bleef volhouden dat er een dag zou komen waarop hij zijn vrouw en dochter weer zou zien. Na mijn moeder heeft hij nooit meer een vrouw gehad en dus ook geen kinderen gekregen. Hij vindt het niet eerlijk een kind in de armoedige situatie in Senegal te laten opgroeien. Mijn moeder is zijn grote liefde, ik ben zijn kind. Hij is blijven hangen in het verleden. Maar nog steeds heb ik niet het gevoel dat dit mijn vader is.

Jim kan moeilijk met de situatie omgaan. Hij durft mij niet goed onder ogen te komen, zonder dat hij alcohol gedronken heeft. Daar heb ik moeite mee. Hij is steeds onder invloed, zo kan ik hem niet goed leren kennen. Bovendien loopt iedereen hier bij elkaar in en uit. En dus zijn we nooit alleen, geen minuut. Ik heb tijd nodig om de dingen te laten bezinken, maar voor ik de ene ervaring kan verwerken, komt de volgende alweer.

Het is de tweede dag in Senegal, als mijn broer naar me toekomt. "Jim vertelde net dat hij het heel fijn vindt, als mensen zeggen dat ze van hem houden", zegt hij tegen me. "Ik denk dat hij doelde op jou." Ik kijk Laurean aan en ben stil. Dat kan ik niet zeggen. Ik voel het niet. Als ik dat nu tegen hem zeg, lieg ik, dan komt het niet uit mijn hart. Meteen voel ik de tranen weer opkomen. Mijn vader houdt van mij, hij heeft mij anderhalf jaar als baby meegemaakt, maar ik heb daar geen herinneringen aan. Voor mij is hij een vreemde. Gerrit was al die jaren mijn vader. Mijn broer kalmeert me. "Rustig aan, dat komt nog wel", zegt hij. Maar ik weet niet of dat nog wel komt. Eigenlijk wil ik helemaal niet dat dit mijn vader is.

Ik kan niet omgaan met de omstandigheden waarin hij leeft. Hij slaapt op een matrasje in de hoek onder de trap. Hij heeft niets. Hij is onverzorgd en heeft geen tanden meer in zijn mond, terwijl hij op mijn babyfoto's van vroeger met een big smile rondliep. Het is zo confronterend. Ik besef dat hij al die jaren armoede heeft gekend en al die jaren heeft gedronken om maar niet te hoeven denken en ik voel schaamte opkomen. Ik zeur thuis over nieuwe schoenen, terwijl hij nog niet eens warm water heeft. Die nacht lig ik in bed alleen maar te huilen. Tegen mijn broer, die op het matras naast mijn bed ligt zeg ik: "Ik kan dit niet aanzien, ik wil niet dat dit mijn vader is, ik wil terug naar huis."

De derde ochtend besef ik me dat ik hem nu toch echt moet leren kennen voordat ik straks terug ga en alsnog niet weet wie mijn vader is. In de gang spreek ik Jim aan en vraag van alles. Over vroeger, over hoe hij verder heeft geleefd zonder mij. Hij reageert heel emotioneel. En dan is het moment ineens daar. De manier waarop hij naar me kijkt, die glinstering in zijn ogen. Ik kijk hem aan en opeens komt het gevoel keihard bij me binnen. Dit is mijn vader. Ik zie het aan alles. Zijn ogen, zijn lach, de onvoorwaardelijke liefde. Ik zie hoe hij naar me kijkt en besef dan dat hij van me houdt, wat ik ook doe. Ik barst in tranen uit, ben er helemaal vol van. Als mijn broer me komt troosten, zeg ik: "Je had gelijk, ik hou van hem." Zonder dat ik mijn vader echt ken, voel ik het. Hij lijkt zoveel op mij. We lopen hetzelfde, we lachen hetzelfde, we reageren en denken hetzelfde. Het overvalt me. Dit is dus hét moment. Tegelijkertijd word ik er bang van. Het goede gevoel is nu mooi, maar wat als ik straks terug in Nederland ben?

Vanaf dat moment wordt mijn vader steeds losser. Hij omhelst me, pakt mijn hand vast. Ik zie mezelf in hem. Eindelijk hebben we een band met elkaar. We gaan de stad uit en daar leer ik hem van een heel andere kant kennen. In de natuur, aan zee, is hij helemaal in zijn element. Hij zegt wel honderd keer per dag hoe gelukkig hij is met mij in zijn leven. En eindelijk kan ik het terugzeggen. "Ik ben ook blij dat ik hier ben, vooral omdat ik nu weet wie jij bent. Je hebt een goed hart." Hoe ga ik dit alles straks uitleggen als ik thuis ben? Ik wilde het liefst m'n moeder en mijn vriend Caspar over laten komen zodat zij het ook konden meemaken. Dit had ik nooit verwacht, dat ik echt een vader zou hebben, die onvoorwaardelijk van mij houdt!

In Cayar, een prachtig, maar erg arm vissersdorpje aan de kust, slapen we in bungalowtjes aan het strand. Ongerepte natuur, de zee, het strand, tijd om na te denken. Maar waarover? Het is me allemaal veel te veel, ik wil terug, terug naar huis! Ik bel mijn moeder en vraag haar of zij mijn ticket kan omboeken. Mijn moeder begrijpt de situatie en regelt mijn terugvlucht. Ik ben opgelucht, de gedachte dat ik naar huis kan zorgt voor rust, rust in m'n hoofd.

De dag voor mijn vertrek is mijn vader niet vrolijk, hij weet dat ik wegga. Het was de bedoeling dat ik twee weken zou blijven maar ik kon het niet aan, na zes dagen vloog ik terug naar huis. Ik hield me groot en zei dat ik terug moest in verband met school maar diep in m'n hart wist ik dat Jim wist dat dat niet waar was. Ik wilde terug naar m'n moeder. Om er toch een gezellige laatste avond van te maken besluit ik muziek op te zetten, ‘The Beginning' en ‘Crazy' van Seal. Nog geen twee tellen later staan we allemaal te dansen. "Vanavond geven we een feest", roep ik. "We nodigen iedereen uit en ik zorg voor muziek en eten. We gaan niet zielig doen, maar feesten, want dit is niet alleen een afsluiting, het is ook een nieuw begin. Ik kom terug, ik beloof het." Ook dit was gelogen. Ik wilde nooit meer terug, maar wist niet hoe ik het anders moest afsluiten.

Die avond gaat iedereen helemaal los. En dan is het moment daar dat ik terugmoet. De hele dag zegt Jim ‘Ik mis je nu al.' Als het zover is en we op de luchthaven staan, houd ik hem vast. Hij zegt: "Nyaki, ik hou van je, je hebt mijn leven gered." Dan draait hij zich om en loopt weg. Een goede vriend van hem, Yousou, blijft staan. Hij huilt. Ik huil ook, net als mijn broer. Mijn vader wil de tranen niet zien en de mooie momenten vasthouden.

Eenmaal thuis voel ik me raar. Dit waren de zwaarste zes dagen in mijn leven, waarin mijn hele leven is veranderd. Ik heb mijn vader achtergelaten. Iemand die een deel van mij is geworden. Hoe ga ik dit verwerken? Ik ga veel uit en doe van alles om er maar niet over na te denken. Tot mijn moeder zegt: "Nyaki, je zit ermee, gooi het eruit." Weer stromen de tranen over mijn wangen. Maar het is goed, want als ik er vaker over praat, zie ik ineens wat ik moet doen. Ik studeer toerisme, waarom zou ik niet iets in Senegal opzetten? Iets dat de mensen daar zelf kunnen opbouwen en runnen? Mijn vader spreekt de Senegalese taal, Nederlands, Frans en Engels, hij kan tolk zijn. Ik wil in Cayar een stuk land kopen aan zee en daar bungalows laten bouwen of misschien zelfs een wellness resort.

Op school staan m'n vriendinnen me vol verwachting op te wachten. ‘En Nyaki hoe was het, hoe was Senegal, hoe was de ontmoeting, lijk je op je vader, is ie aardig?' Ik hoor alles, maar kan niks zeggen. Ik kijk ze aan en probeer het uit te leggen. "Het was zwaar, heel zwaar. Ik heb wel eens armoede op televisie gezien maar om er midden in te staan, dat was zwaar. Mijn vader is één van hen, één van die arme mensen." De tranen staan in m'n ogen en iedereen kijkt mij vol spanning aan, het is stil. M'n lip trilt terwijl ik naar woorden zoek om te beschrijven hoe het is om je vader in zulke omstandigheden voor het eerst te zien.

Ik verzamelde al m'n kracht bij elkaar en zei toen: "Ik moet wat doen, ik wil toerisme opzetten in Senegal, ik volg de studie en ik ga het in praktijk brengen. Wie helpt me?" Voor ik het wist vroeg ik de meiden of ze me wilde helpen. "Laten we samen toerisme opzetten in Senegal. Op deze manier creëren we een nieuwe inkomstenbron en zetten we onze kennis en expertise op een juiste manier in." Nathalie was de eerste die riep, ik help je, zoiets heb ik altijd al willen doen. Er volgden nog een paar studenten waardoor wij uiteindelijk een projectgroepje konden samenstellen en op 29 juni 2007 de stichting It's Your Turn oprichtten.

Volgende maand het vervolg van de stichting It's Your Turn, die momenteel actief is in het dorpje Cayar.