Honderden kakkerlakkenmaar volgens COA‘geen sprake van een plaag’

Een queer koppel werd vorige week in een kamer in het azc in Hardenberg geplaatst waar het krioelde van de kakkerlakken. “Dit zijn geen omstandigheden om iemand in te laten slapen”, zegt hun woordvoerder. Volgens het COA is er geen sprake van een kakkerlakkenplaag.

Na aanmelding in Ter Apel, krijgen twee jonge mannen, een stel, in november 2025 te horen dat ze een transfer naar een andere opvanglocatie ontvangen. Hun nieuwe tijdelijke thuis wordt een COA-locatie in Hardenberg, waar 750 asielzoekers verblijven.

Het stel heeft recht op een eigen kamer, zo staat in de asielwet. Zodra de deur open gaat in de donkergrijze containerwoning, blijkt dat het COA niet wist dat de twee een koppel zijn. Er liggen al twee mannen in de kille slaapzaal. De twee mannen, gevlucht uit een Arabisch land vanwege bedreigingen om hun seksualiteit, voelen zich hierdoor opnieuw allesbehalve veilig.

Dan, wanneer ze het felle tl-licht aandoen en hun tassen neerzetten, zien ze dat dit niet hun enige onverwachte kamergenoten zijn. Over de muren, onder de bedden en langs de naden van de vloer kruipen honderden kakkerlakken.

Een van hen pakt zijn telefoon en filmt het tafereel. Hun stapelbed staat enkele centimeters van de muur vandaan, precies waar het ongedierte vandaan lijkt te komen. Met een bezemsteel proberen ze hun spullen, waar de kakkerlakken inmiddels overheen rennen, veilig te stellen. Met een fles dikke bleek, het enige schoonmaakmiddel dat ze kunnen vinden, proberen ze de voegen van de kamer onbegaanbaar voor het ongedierte te maken. Tevergeefs.

Ze sturen het filmpje door naar LGBT Asylum Support, die er donderdag een melding van maken bij het COA. Wanneer reactie uitblijft, plaatst Sandro Kortekaas, een van de oprichters van de belangenorganisatie, het filmpje maandagavond op sociale media.

Inspecties

Kakkerlakkenplagen in asielzoekerscentra komen de laatste jaren vaker in het nieuws. Bijvoorbeeld bij een noodopvang in Goes, waar asielzoekers in 2022 klaagden over embarmelijke leefomstandigheden. Ook zij filmden het ongedierte dat daar rondliep, zoals kakkerlakken en ratten.

Kakkerlakken zijn gevaarlijk voor de gezondheid, schreef het COA eerder in een nieuwsbericht gericht aan bewoners op COA-locaties. “Voedselvergiftiging, allergische reacties en zelfs ernstigere aandoeningen zoals tuberculose kan je er van krijgen.”

Dat is dan ook de reden waarom de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de Inspectie Justitie en Veiligheid (IJV) steeds vaker een bezoek brengen aan asielzoekerscentra. Zo ook in Ter Apel in 2022, waarna de inspecties aan de bel trokken over de situatie daar.

“De inspecties zagen dat de units, waar per unit zes tot acht jeugdigen verblijven, vies zijn. Dat geldt voor zowel de keuken en sanitaire voorzieningen als de eigen slaapkamers van de jeugdigen”, schreven de inspecties destijds aan voormalig staatssecretaris Eric van der Burg.

In het inspectierapport, die Lost in Europe heeft ingezien naar aanleiding van een beroep op de Wet Open Overheid (Woo), staat dat “kamer en hygiëne controles” door het COA niet altijd lukken. Ook het personeel zelf gaf bij de inspecties aan bezorgd te zijn over de hygiëne voor de bewoners.

Langdurig probleem

Renée Roodhuizen, adviseur Public Affairs bij Defence for Children, sprak afgelopen september in de Tweede Kamer over de situatie voor kinderen op noodopvanglocaties. Zij vertelde toen over een situatie waarbij er meerdere kakkerlakken over een meervoudig gehandicapte baby liep.

“Wij nemen na een melding altijd contact op met de COA-locatiemanager. Zij zijn vaak ontvankelijk en weten veelal al van de problematiek. Maar het is lastig op te lossen. Ongedierte bestrijden is een langdurig probleem. Als je ongedierte gaat verdelgen, kunnen daar geen mensen bij zijn. Het valt ons op dat ongedierte de laatste tijd een algemeen probleem lijkt te worden in de asielopvang. We hebben de grenzen al verlaagd door kinderen massaal op te vangen in noodopvanglocaties. Het zou erg zijn als we nu zelfs basale dingen zoals een schone leefomgeving gaan opgeven.”

Buiten slapen

Het koppel in Hardenberg besloot buiten te gaan slapen. Niet alleen vanwege de kakkerlakken, maar ook vanwege hun angst voor hun mannelijke kamergenoten. Volgens Kortekaas had het COA, op basis van het recht op gezinsleven (artikel 8 EVRM), direct een eigen kamer moeten faciliteren. “Transfers worden zo snel geregeld dat er geen rekening wordt gehouden met wie mensen zijn”, zegt hij. Een volgens hem bekend probleem.

Wekelijks krijgt LGBT Asylum Support meldingen dat er iets mis is gegaan

Wekelijks krijgt LGBT Asylum Support meldingen dat er iets mis is gegaan met de plaatsing van LHBT-asielzoekers. Volgens Kortekaas is het geen onwil van het COA, maar onderdeel van het chronisch capaciteitstekort. “Er moet continu worden geschoven. En in dat schuiven raakt deze groep tussen wal en schip.”

Ook de staat van sommige opvanglocaties speelt daarbij mee, zegt hij. Door de grote druk zouden gebouwen en tijdelijke units steeds moeilijker in goede conditie te houden zijn. “Locaties worden soms in gebruik genomen op het moment dat ze eigenlijk nog niet klaar zijn. Dan is de basisveiligheid of hygiëne niet op orde,” zegt Kortekaas. “Het personeel doet wat het kan, maar het systeem is te krap. En juist dan zijn kwetsbare groepen zoals LHBT-asielzoekers het eerst de dupe.”

“Geen kakkerlakkenplaag”

Het COA bevestigt dat het vrijdag 14 november via een derde partij meldingen ontving over kakkerlakken in de kamer waar al twee bewoners verbleven. Volgens een woordvoerder is diezelfde dag een huismeester langs geweest. Hij constateerde vervuiling veroorzaakt door de reeds aanwezige bewoners en de aanwezigheid van ongedierte. “De kamer is ter plekke behandeld met een anti-kakkerlakkenmiddel. De andere bewoners zijn aangesproken op hun gedrag”, aldus de woordvoerder.

COA: “Wij vinden het jammer dat de betrokken bewoners zich niet hebben gemeld”

Volgens het COA meldde het queer koppel zich niet bij medewerkers op de locatie. “Daardoor zijn we in de veronderstelling geweest dat de zaak opgelost was”, verklaart het COA. “Wij vinden het jammer dat de betrokken bewoners zich niet hebben gemeld, ondanks herhaald verzoek dat altijd te doen. We hadden de oplossing die nu gevonden is, wellicht al eerder kunnen bieden.”

De opvanglocatie waar het koppel terechtkwam sluit in maart. Het gebouw is “op”, hoorde Kortekaas van een medewerker van de locatie. LGBT Asylum Support boekte maandagavond op eigen kosten een hotelkamer voor het stel, “omdat we niet kunnen toezien hoe ze tussen de kakkerlakken moeten slapen”.

Het COA laat weten dat de twee mannen vanaf woensdag een tweepersoonskamer krijgen op de locatie. De reden waarom bij hen niet bekend was dat het om een queer koppel ging, is volgens het COA ‘gissen’. De containerunit waar zij eerder waren geplaatst wordt door een gespecialiseerd bedrijf gereinigd en daarna opnieuw in gebruik genomen. Van een plaag is geen sprake, zegt het COA: “De locatie kan tot de sluiting in maart gewoon gebruikt worden als azc.”