Kamer onder hoogspanning om invoering Migratiepact

Met nog maar drie maanden te gaan tot de Europese deadline, worstelt Den Haag met de invoering van het Migratiepact. Het kabinet dringt aan op spoed, maar zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer zitten nog vol vragen.

Op 12 juni 2026 gaat het Europese Asiel- en migratiepact van kracht. Het pact, bestaande uit negen verordeningen en een richtlijn, heeft als doel om de asiel- en migratieregels binnen de Europese Unie beter op elkaar af te stemmen. Om het pact in te voeren moet elk Europees land nationale wetgeving stroomlijnen met het nieuwe pact. Dat betekent dat de Nederlandse implementatiewet van het Migratiepact ook vóór 12 juni in werking moet treden. Maar zover is de regering nog niet. Er moeten nog een aantal wetten worden aangepast waaronder de Vreemdelingenwet 2000.

Er zijn nog veel Kamerleden met veel vragen, blijkt uit het 138-pagina tellende document bestaande uit maar liefst 447 vragen aan de minister van Asiel en Migratie. De vragen gaan vooral over de manier waarop Nederland de Europese regels wil invullen. Nu de deadline nadert, voert de politiek de druk op. Minister Bart van den Brink (CDA), van Asiel en Migratie schrijft op 11 maart aan de Tweede Kamer dat het wetsvoorstel ‘zo spoedig mogelijk’ behandeld moet worden. Als dit niet tijdig lukt, zal dit leiden tot ‘(rechts)-onzekerheid’, stelt de minister. 

En tegen de normale gang van zaken in wordt een dag later de druk extra opgevoerd. De commissie voor Asiel en Migratie ontvangt een ‘spoedverzoek’ van Kamerlid Jeltje Straatman (CDA) dat zij het wetgevingsoverleg zo snel mogelijk moeten voeren, anders ‘kunnen grote problemen in de uitvoering’ ontstaan, stelt zij, refererend naar uitvoeringsdiensten als de IND, COA en DT&V. De commissie krijgt maar tien dagen de tijd om zich in de antwoorden van de minister te verdiepen. Op 23 maart staat al het Kamerdebat ingepland.   

Haast of geen haast, aan de uitvoerbaarheidsopgave wordt überhaupt ernstig getwijfeld. Op 19 maart schrijft Trouw dat ‘een nog geheim rapport’ van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) beschrijft dat de dienst niet klaar is voor de overgang naar nieuwe Europese asielregels. Volgens het rapport heeft de IND, met nog drie maanden te gaan, nog geen idee hoeveel personeel ze precies nodig heeft, en of die mensen op tijd aangetrokken kunnen worden. Een gloednieuw ICT-systeem waar de IND naar overstapt, is hoe dan ook niet op tijd klaar, aldus Trouw.

Overbelasting en langere wachttijden
Het Europese Asiel- en migratiepact kreeg op 14 mei 2024 definitieve goedkeuring van de EU-lidstaten, na intensieve onderhandelingen die al in september 2020 begonnen. Nederland ging daarna aan de slag met de Uitvoerings- en implementatiewet, die op 17 december 2025 werd aangeboden bij de Tweede Kamer. Volgens de officiële route wordt de implementatiewet eerst besproken bij de commissie voor Asiel en Migratie. Dat overleg vond plaats op 12 februari dit jaar, toen mensenrechtenorganisaties hun zorgen uiten bij de commissie over het plan van Nederland om vluchtelingenkinderen in detentie te plaatsen.

Beeld: Unsplash.

Zo stelt de fractie van GroenLinks-PvdA dat de manier waarop Nederland invulling geeft aan het pact “politieke keuzes zijn, die schuren met principes van solidariteit en internationale mensen- en kinderrechtenverdragen”. Ze wijzen de minister erop dat “het in detentie plaatsen van kinderen schadelijk, onwenselijk en onnodig is”. Ook geven meerdere partijen (waaronder GroenLinks-PvdA en JA21) wederom hun zorgen te kennen over de uitvoerbaarheid van het pact.

Zo zal de IND er nieuwe taken bij krijgen, zoals screening, juridische counseling en leeftijdsbeoordeling. De Kamerleden vrezen voor overbelasting, langere wachttijden en een verslechtering van de rechtspositie van asielzoekers. Die druk komt niet alleen door de invoering van het Migratiepact, maar ook omdat het Nederlandse kabinet tegelijkertijd de Asielnoodmaatregelenwet en het tweestatusstelsel wil invoeren.

Minister Van den Brink erkent op 11 maart in een reactie op de vragen dat een verlichting op “de druk op de gehele keten niet direct gerealiseerd zal worden” en dat de “voorgestelde uitvoeringsmaatregelen kunnen leiden tot een toegenomen werklast voor de rechtspraak”. Maar, zo schrijft de minister, “zodra de instroomt daalt, is de verwachting dat het extra werk dat hiermee gepaard gaat uiteindelijk ook zal dalen en de wachttijden en dwangsommen zullen afnemen.”

Databescherming
Ondertussen buigt de Eerste Kamer zich ook al over de uitvoering van de wet. In haar brief van 10 maart stelt de vaste commissie voor Immigratie en Asiel van de Eerste Kamer eveneens een lange reeks vragen voor de minister op. Eén van de vragen van de commissie is of het realistisch is om het pact en meerdere nationale wetten – zoals de Asielnoodmaatregelenwet en het tweestatusstelsel – tegelijkertijd voor 12 juni in te voeren.

Daarnaast uit de Eerste Kamer haar zorgen over de IND. Die heeft aangegeven dat zij zich moet reorganiseren om de wetgeving te implementeren en dat dit tot in 2027 kan doorlopen. De Eerste Kamer concludeert dat “het niet onmogelijk is dat de gehele implementatie mogelijk pas eind 2027 zal kunnen worden afgerond”. De Eerste Kamer verzoekt de minister daarom om elk kwartaal een update te geven over het verloop van de invoering van de implementatiewet. Ook wil de Eerste Kamer van de minister weten hoe wordt voorkomen dat asielzoekers de gevolgen ondervinden van capaciteitsgebrek, zoals het overschrijden van beslistermijnen, verminderde kwaliteit van besluitvorming of beperkingen in rechtsbescherming.

Bovendien maakt de Eerste Kamer zich zorgen om de privacy en databescherming van asielzoekers. Zo zal met het migratiepact Eurodac worden uitgebreid. In dit systeem staan biometrische gegevens van asielzoekers die EU-lidstaten onderling kunnen bekijken en uitwisselen. De Eerste Kamer wil weten welke onderzoeken aantonen dat deze dataverzameling effectief is, welke risicoanalyses er zijn gemaakt en hoe wordt voorkomen dat deze gegevens voor andere doeleinden worden gebruikt.

Asielkinderen
Het Migratiepact heeft onder andere als gevolg dat elk land een grensbeleid krijgt. Dat betekent dat wanneer asielzoekers arriveren aan de buitengrens (bijvoorbeeld luchthavens), zij in detentie worden geplaatst en hun asielaanvraag daar afwachten. In Nederland is grensbewaring al jarenlang beleid, maar vanaf 12 juni zullen alle landen in de Europese Unie dit toepassen. Ook minderjarige asielzoekers worden in bepaalde gevallen in detentie geplaatst. De minister onderstreept in zijn nota aan de Tweede Kamer dat “minderjarigen in de regel niet in detentie worden geplaatst, en dat dit alleen in zeer uitzonderlijke omstandigheden en als laatste toevlucht mag worden toegepast”. Gezinnen met kinderen worden, net zoals nu, in een gesloten gezinsvoorziening geplaatst, namelijk in Zeist.

Met de uitbreiding van Eurodac worden de biometrische gegevens van asielzoekers vanaf zes jaar oud opgeslagen. De Eerste Kamer wil van de minister weten hoe deze registratie zich verhoudt tot het VN-Kinderrechtenverdrag en de Europese grondrechten en of de proportionaliteit wel goed is onderbouwd. Ook vragen zij zich af wat de gevolgen zullen zijn als kinderen of hun ouders weigeren mee te werken aan deze manier van registratie.

In de Tweede Kamer stelt GroenLinks-PvdA hier vragen over, die hebben vernomen dat bij weigering ook dwang kan worden toegepast. “De wijze waarop fysieke dwang wordt toegepast, is afhankelijk van de omstandigheden van het concrete geval”, schrijft minister in antwoord op de vragen. Van den Brink: “Bij minderjarigen wordt eventuele dwang ook altijd proportioneel toegepast. Gedurende de procedure wordt het kind begeleid door een volwassen familielid of een onafhankelijke vertegenwoordiger die het belang van het kind beschermt, terwijl de biometrische gegevens alleen door speciaal opgeleide ambtenaren worden afgenomen op een kindvriendelijke manier”.

Minister Van den Brink moet op ‘uiterlijk 27 maart’ de vragen van de Eerste Kamer beantwoorden.

EU Migratiepact onder de loep: Lost in Europe buigt zich de komende periode over de implementatie van het EU Asiel en Migratiepact in Nederland en andere Europese landen. Tips en/of opmerkingen? Stuur een mail naar monica@verspers.nl.