Voor meisjes in Georgië is het vroege huwelijk nog altijd een plaag

Kindhuwelijken komen bij meisjes uit Georgische etnische minderheden veel voor. Veertien procent van de Georgische minderheden is op minderjarige leeftijd getrouwd. Decenniumlange aanscherping van wetten en gerichte campagnes blijken geen enkel effect te hebben, blijkt uit onderzoek van United Nations Population Fund (UNFPA).

Uit het onderzoek van de UNFPA (United Nations Population Fund) blijkt dat het percentage kindhuwelijken in 2019 nog altijd even hoog is als in 2010: bijna veertien procent. Het onderzoek spreekt duidelijke taal: ruim eenderde  van de etnische Azerbeidzjaanse meisjes in Georgië tussen 20 en 24 jaar is voor haar 18-jarige leeftijd getrouwd, tegenover 12,4% van de Georgische meisjes uit niet-etnische minderheidsgroepen.

Het UNFPA onderzoek baseert zich op geschatte data. Etnische gemeenschappen registreren huwelijken vaak pas op volwassen leeftijd. Daardoor bestaan er geen nauwkeurige cijfers over vroegtijdige huwelijken.

Om kindhuwelijken tegen te gaan scherpte de Georgische overheid in 2010 de wetten aan en lanceerde het landelijke campagnes. Ondanks deze inspanningen valt er een decennium later geen opmerkelijke vermindering van het fenomeen te noteren.

Redenen voor vroegtijdige huwelijken in deze minderheidsgroepen komt door de geringe integratie van de Azerbeidzjaanse gemeenschappen en een zwakke sociale structuur, alsmede door ongelijkheid tussen mannen en vrouwen, armoede en, ten dele, tradities.

Vicieuze cirkel

De 21-jarige Jamila (niet haar echte naam), is een Azerbeidzjaanse vrouw die met haar man en twee zoontjes in de buurt van Marneuli woont, in de regio Kvemo Kartli. Dat is een regio in Georgië waar veel etnische Azerbeidzjanen wonen. Het is ook de plaats waar, samen met de regio Adjaria, veel vroege huwelijken plaatsvinden. Kort voor het einde van Jamila’s schooljaar, op 16-jarige leeftijd, ontvoerde haar echtgenoot haar om met haar te trouwen.

Jamila was een goede scholier. Zij was helemaal nog niet bezig met het stichten van een gezin. Haar echtgenoot vroeg zeven keer om haar hand bij Jamila’s ouders. Ze weigerden. Daarna ontvoerde hij Jamila.

Nu, jaren later, heeft ze zich enigszins bij de situatie neergelegd. Maar ze heeft nog steeds veel spijt van haar niet-afgemaakte studie. Hoewel Jamila erin slaagde haar schooldiploma te halen, kon ze niet naar de universiteit. Kort na de ontvoering raakte ze zwanger van haar eerste kind en snel erna van haar tweede.

Na enkele jaren huwelijk verontschuldigde Jamila’s echtgenoot zich voor wat hij had gedaan. Als excuus legde hij eenvoudig uit dat, als hij het niet had gedaan, iemand anders haar had ontvoerd.

Zoals vaak in Azerbeidzjaanse families gebeurt, treffen dergelijke verhalen bijna alle vrouwen. Jamila’s familie vormt daarop geen uitzondering. Haar 43-jarige moeder Maryam (niet haar echte naam), trouwde toen ze bijna 17 jaar was. Net als haar dochter Jamila wilde zij studeren. Op die jonge leeftijd droomde ook zij er zeker niet van om te trouwen. Toen ze in de tiende klas kwam, waren er op school geen meisjes meer omdat die allemaal al getrouwd waren. Niet veel later besloot haar vader haar uit te huwelijken aan een lokale jongen.

“Ik zei dat ik helemaal niet verliefd was op deze man, ik begon te huilen en zei tegen mijn vader dat ik liever wilde studeren dan trouwen”, vertelt Maryam. Als reactie daarop ving ze een blik van verdriet op haar vaders gezicht. Maar hij kon niets meer veranderen: hij had Maryams toekomstige man al zijn woord gegeven. En wanneer een Azerbeidzjaanse familie hun dochter aan hun toekomstige schoonzoon belooft, is er geen weg meer terug.

Ook de oudste dochter van Maryam, Jamila’s zus, kreeg te maken met een gearrangeerd huwelijk. Zij was 20 jaar toen haar vader samen met familieleden besloot dat het tijd was voor Zarifa (niet haar echte naam) om een gezin te stichten. Toen een buurman haar om haar hand vroeg, besliste de familie in zijn voordeel, zonder de toestemming van Zarifa.

Gearrangeerde huwelijken in Azerbeidzjaanse families zijn, zoals in het geval van Jamila’s moeder en Jamila’s oudste zus, dus nog steeds de norm.

Ontnomen van haar opleiding

Na hun verloving of huwelijk, stoppen de minderjarige meisjes met naar school gaan om voor hun nieuwe gezin te zorgen. Een enquête van Unicef (2018) onthulde dat Azerbeidzjaanse meisjes vaker vroegtijdig school verlaten dan hun leeftijdsgenoten van andere etniciteiten in Georgië. Uit een recent VN-rapport blijkt dat ongeveer veertig procent van de vrouwen met een etnische achtergrond in de regio Kvemo Kartli de middelbare school niet heeft afgemaakt. Cijfers over het aantal Azerbeidzjaanse meisjes dat vroegtijdig de school verlaat vanwege een huwelijk zijn echter niet nauwkeurig.

In Georgië is basisonderwijs tot de negende klas verplicht. Maar veel Azerbeidzjaanse gezinnen zien vaak niet in waarom een tienermeisje haar opleiding tot de twaalfde klas zou moeten voortzetten. Niet zelden verkiezen zowel gezinnen als de meisjes zelf een huwelijk boven een studie. Als het gaat om hun vroegtijdige schoolverlating, verkiezen soms ook de plaatselijke scholen, ondanks hun duidelijke opvoedkundige rol, te zwijgen en zich niet te bemoeien met “gezinskwesties”.

“Volgens de gevallen die door de openbare verdediger van Georgië zijn bestudeerd, verbergt zelfs de school vaak de feiten van een vroeg huwelijk of verloving en informeert zij de verantwoordelijke instanties niet via het doorverwijsmechanisme”, vertelt Ekaterine Skhiladze, plaatsvervangend openbare verdediger.

Vaak stopt een leerling met school vanwege een vroeg huwelijk of verloving, maar dit wordt niet altijd zo in het logboek van de klas genoteerd, aldus Skhiladze. In sommige gevallen is de reden voor het verlaten van de school een verandering van woonplaats en niet een huwelijk.

“Soms veranderen meisjes van woonplaats omdat ze getrouwd zijn en is het noodzakelijk dat de school het geval grondig onderzoekt en volgens de wet bepaalde maatregelen neemt”, verklaart Skhiladze.

Ayshen Gızbesli, onderwijzeres in Algeti, een klein dorp in de buurt van Marneuli, is afgestudeerd aan dezelfde school als waar ze nu lesgeeft. “In het eerste jaar dat ik op de school begon met werken, trouwden vijf meisjes in hun twaalfde klas. Eén van hen was 18 jaar oud, de rest was 17. Alle meisjes namen zelf de beslissing om te trouwen, niemand heeft hen gedwongen”, zegt Gızbesli.

Als een kind de school verlaat, moet de school de reden achterhalen en de sociale diensten inlichten. Volgens Gızbesli is het niet altijd mogelijk om de regels te volgen in zo’n kleine gemeenschap, waar iedereen elkaar kent en, vaak, familie of buren zijn.

Taalkwestie

Etnische Azerbeidzjanen in Georgië spreken vaak niet vloeiend de officiële taal van het land. En deze realiteit bemoeilijkt de integratie van de gemeenschap. Dit komt vooral tot uiting in vroege huwelijken, aangezien meisjes en vrouwen van veel middelen worden uitgesloten en zeer weinig kans maken om een goede baan te vinden. Of, bijvoorbeeld, naar een anti-geweldcentrum gaan of de politie kunnen bellen.

Plaatsvervangend openbaar aanklager Skhiladze is van mening dat etnische minderheden, ook al hebben zij min of meer toegang tot het Georgische onderwijs, nog steeds problemen hebben om in de officiële taal met anderen te communiceren.

Het zeer lage onderwijsniveau verlaagt de maatschappelijke participatie van vrouwen waardoor zij niet in staat zijn de vicieuze cirkel te doorbreken waarin deze etnische minderheden al tientallen jaren leven. “Helaas zijn meisjes door een gebrek aan vooruitzichten niet voldoende gemotiveerd om de officiële Georgische taal te leren,” merkt Skhiladze op.

De taalkwestie is niet alleen een probleem voor vrouwen, maar voor de hele gemeenschap, die slecht geïntegreerd en vertegenwoordigd is in Georgië. Zie bijvoorbeeld de officiële website van de gemeente Marneuli, waar het gemeentebestuur uitsluitend in handen is van etnische Georgiërs, ook al wordt de stad grotendeels bewoond door etnische Azerbeidzjanen.

Op de Algeti-school krijgen de klassen vijf uur per week Georgische taal. Maar volgens de plaatselijke leraar Gızbesli is dat niet genoeg: na de twaalfde klas kunnen de kinderen nog steeds niet vloeiend Georgisch spreken. Meisjes kiezen bij gebrek aan vooruitzichten soms voor het huwelijk, omdat ze niet weten welke kansen ze krijgen met een hogere opleiding.

Praktijk van ontvoering

Hoewel sommige meisjes nog steeds door hun toekomstige echtgenoot worden ontvoerd, zelfs van schoolpleinen, komt dit patriarchale gebruik nu minder vaak voor dan in het verleden, blijkt uit het UNFPA rapport. Recente statistieken zijn echter teleurstellend: volgens mensenrechtenorganisatie Equality Now, heeft het Georgische ministerie van Binnenlandse Zaken 34 bruidsontvoeringen bekend gemaakt tussen januari en september 2020.

Na het stelen van de bruid neemt de familie het meisje vaak niet meer terug, behalve in zeldzame gevallen, omdat zij dan toebehoort aan de man die haar heeft uitgekozen. De 33-jarige Gulnura (niet haar echte naam) woont in Marneuli met haar twee kinderen en echtgenoot. Ze was 15 jaar oud toen ze zich verloofde met haar neef. Gulnura stopte met school na de verloving en een jaar later ontvoerde haar toekomstige man haar.

“Die dag vertelde hij me dat we familie gingen bezoeken, en ik dacht dat het een gewoon bezoek was. Toen realiseerde ik me dat ik gestolen was,” zegt Gulnura. Ze heeft geen idee waarom hij haar heeft ontvoerd. “Hij is een jongen en het was zijn wil,” vat Gulnura samen.

Volgens het Openbaar Ministerie zijn er de afgelopen jaren geen bruidsontvoeringen op scholen geweest. Tegenwoordig als een ontvoering zich voordoet, moet de school een wetshandhavingsinstantie inschakelen voor onderzoek. Dat middel helpt meisjes op school veilig te houden.

“Het is ook belangrijk te vermelden dat als het om etnische minderheden gaat, er geen effectieve maatregelen worden genomen tegen deze vroegtijdige huwelijksmisdrijven,” zegt Skhiladze, de plaatsvervangend procureur-generaal.

De wet

In 2017 is het Georgische Burgerlijk Wetboek aangepast, waardoor de wettelijke minimumleeftijd van het huwelijk verhoogd is tot 18 jaar, zonder uitzonderingen. Daarvoor was er een maas in de wet:  op 16- of 17-jarige leeftijd kon je trouwen met toestemming van de ouders of de rechter.

Ontvoeringen en het af te dwingen van huwelijken is strafbaar. Daar staat nu tot 7 jaar gevangenisstraf voor, volgens artikel 143 van het wetboek van strafrecht van Georgië. Tegelijkertijd worden seksuele betrekkingen tussen een volwassene en minderjarige (jonger dan 16 jaar) in Georgië bestraft met een gevangenisstraf van 7 tot 9 jaar.

Ondanks de specifieke wetten en straffen lijkt het fenomeen van vroege huwelijken in Georgië niet op te houden. In 2019 stelde de politie onderzoeken in naar 175 huwelijken met minderjarigen. Volgens het laatst gepresenteerde politierapport zijn de aantallen bijna identiek aan die van 2018, toen 176 soortgelijke vroege huwelijken werden vastgesteld.

Familie en gemeenschap

Afgelopen februari 2021 schudde een gearrangeerde verloving van een 14-jarig meisje in het dorp Ponichala de publieke opinie in Georgië wakker met een online video van de verlovingsceremonie. Volgens de plaatselijke media ging het hierbij om een traditionele ceremonie, gezien de Azerbeidzjaanse rituelen in het filmpje.

Naar aanleiding van het incident is een onderzoek gestart, hoewel de familie de verloving of een huwelijk ontkent. Toch toont de video heel goed de rol van de familie bij vroege huwelijken. Gearrangeerde huwelijken zijn in Azerbeidzjaanse families nog steeds de norm. Niet zelden organiseren de families zelf de verloving en vinden zij een manier om de wet te omzeilen, soms tegen de wil van de echtgenoot van hun minderjarige dochter.

“Meestal worden dergelijke huwelijken gesloten door de wil of met de medewerking van de ouders. Volgens de lokale tradities hebben we een zeer sterke familie-instelling,” zegt Leyla Suleymanova, hoofd van de Unie van Azerbeidzjaanse Vrouwen van Georgië. Voor arme gezinnen is het huwelijk soms de enige manier om de toekomst van hun dochter te regelen.

“In sommige gevallen kiezen de ouders zelf de gezinnen en beslissen ze over het lot van het huwelijk zonder hun kinderen erbij te betrekken”, zegt Skhiladze, de plaatsvervangend procureur-generaal. Verzet tegen de wil van de familie en de gemeenschap is vrijwel onmogelijk. Dit geldt niet alleen voor de meisjes, maar ook voor andere leden van de gemeenschap.

“Toen in een naburig dorp een onderwijzeres een bruiloft probeerde te onderbreken, hielden leden uit de gemeenschap haar tegen, omdat de ouders instemden met het huwelijk. Het resultaat was dat het meisje trouwde en de enige persoon die werd “opgeofferd” was de onderwijzeres”, zegt Ayshen Gızbesli, de lerares uit Algeti. “De gemeenschap reageerde afkeurend op haar bemoeienissen.”

Beperkte sociale activiteiten leiden ook tot vroege huwelijken. Plaatselijke activisten en jongeren klagen dat waar etnische minderheden wonen, vooral in afgelegen bergdorpen, er weinig sociale activiteiten zijn en dus ook weinig kansen voor jongeren: er zijn geen parken, geen cultureel centrum of muziekschool, geen bioscoop. Het is dan ook niet verwonderlijk dat tieners het huwelijk vaak als een unieke kans zien.

Goede wetten, maar goed te omzeilen

Ondanks de strengere wetten, vinden families nog steeds manieren om die regels te omzeilen. “Het probleem wordt beschouwd als een familiekwestie en burgers zien ervan af gevallen te melden bij overheidsinstanties,” legt Skhiladze uit.

De lokale autoriteiten hebben te kampen met niet-geregistreerde kindhuwelijken, deels vanwege de zwakke uitvoering van de wet. Vaak wenden vrouwen uit deze gemeenschappen zich niet tot de politie. Uit angst, vooroordelen of omdat ze de officiële taal of wetten niet kennen.

Het ministerie van Binnenlandse Zaken lanceerde de campagne “Neem de kindertijd niet weg”, met als doel het publieke bewustzijn te vergroten en ervoor te zorgen dat misdaden worden gemeld. Veel activisten vinden dit echter onvoldoende.

“We hebben heel goede wetten, maar de handhaving is zwak. Veel politieagenten in de regio denken dat dit een etnische traditie is en dat het niet nodig is om er tijd aan te besteden”, zegt Samira Bayramova, een lokale activiste in Marneuli. Heel vaak grijpt de politie niet in als het om etnische gemeenschappen gaat.

Volgens sommige activisten en plaatselijke bewoners werken wetten niet in dezelfde mate voor meisjes en jonge vrouwen uit etnische minderheden als voor de meeste vrouwen in het land.

Dit artikel kwam tot stand met steun van het Journalismfund.eu