Kunst doorbreekt de tweestrijd op Ambon

Ambon. Hét Molukse eiland dat bekend staat om de tweestrijd tussen christenen en moslims. Sinds de religieuze oorlog in 2002 eindigde is een nieuwe generatie opgestaan, die dit nooit meer wil meemaken. Er zijn de laatste jaren veel organisaties opgericht die op eigen wijze de religies bij elkaar willen brengen. Masyrakat Indonesia Cipta (MIC) doet dit bijvoorbeeld door middel van kunst.

Een donker atelier. Er ligt veel zand op de grond, er is weinig licht en er wordt gewerkt aan kunst. Kartonnen schilderijen, uitgeknepen verftubes en beeldhouwwerken. “Met vijf verschillende kunstenaars proberen wij christenen en moslims samen te brengen. Van jongs af aan krijg je mee dat de andere religie slecht is. Wij willen ze door middel van kunst laten zien dat dit niet klopt.”

Ronald Reagan, niet de Amerikaanse oud-president, maar een lokale dichter en traditionele danser, maakt deel uit van MIC. Reagan schrijft gedichten voor onder andere een kinderboek. Het verhaal gaat over harmonie en vrede. Dit is een van de manieren waarop MIC zijn werk doet. Schilder Tess Saiya doet dit bijvoorbeeld door middel van straatschilderingen. “Op die manier hoop ik dat allerlei verschillende mensen het zien. Meestal staan er zowel christenen als moslims naar te kijken. Ze raken vaak met elkaar in gesprek.” In het atelier is Saiya bezig met een schilderij waar twee armen op zijn afgebeeld, die elkaar bij de polsen vasthouden. “Deze schildering gaat over de islam en het christendom, ze moeten respecteren. Elkaar weer omarmen.”

Vrede door kunst

Rudi Fofid is de ‘vader’ van de Ambonese MIC. “De organisatie is verspreid over heel Indonesië, wij houden ons alleen bezig op het Molukse eiland.” Fofid vindt het erg belangrijk dat organisaties zich inzetten voor vrede. “Mensen moeten beseffen dat de oorlog over is. De nutteloze strijd waardoor ons eiland kapot is gemaakt is voorbij. Nu is het tijd voor vrede.” Dat streven is nog lang niet bereikt op Ambon. Nog steeds zijn er aparte wijken en scholen voor moslims en christenen. “Dit komt voornamelijk doordat mensen het zo gewend zijn, niet doordat dorpen onderling ruzie hebben. Als ze elkaar nu zouden ontmoeten en in gesprek zouden gaan, verandert dit hopelijk.”

MIC probeert hieraan bij te dragen door middel van projecten. Het kinderboek dat dichter Reagan heeft geschreven wordt op basisscholen gebruikt. Zo proberen ze in de les het thema vrede te bespreken. “Dat is precies wat ik ermee wilde bereiken. De nieuwe generatie moet van het idee af dat de twee religies tegenover elkaar moeten staan. Als kinderen opgroeien met het idee dat iedereen gelijk is op ons eiland, zullen zij dat weer aan hun kinderen doorgeven en resulteert dat hopelijk in wederzijds respect.”

Vrede door Journalistiek

MIC is een van de vele organisaties die de religies bij elkaar wil brengen. Niet al deze organisaties proberen vrede en harmonie te bereiken door middel van kunst. Henri Timisela is een Nederlands-Molukse journalist die jaarlijks naar Ambon gaat om vredesorganisaties te helpen, maar dan door middel van journalistiek. “De nieuwe generatie is helemaal klaar met deze onenigheid”, zegt Timisela. “De protestbewegingen die ik heb bezocht proberen door middel van journalistiek en de sociale media te streven naar vrede.”

Één zo’n beweging is Peace Provocators. Met alleen een camera en internet proberen zij misstanden op te lossen. “Op Ambon worden vaak geruchten verspreid over aanvallen van christenen of moslims die niet kloppen”, zegt Timisela. “Als er bijvoorbeeld een gerucht is dat een groep christenen een moslimwijk wil aanvallen, bezoeken ze deze wijk direct. Als het gerucht onwaar is maken zij een kort filmpje dat ze op facebook zetten. Hiermee clearen ze alles. Het zijn dus eigenlijk de Blackberry’s en IPhones die het daar rustig houden.” De foutieve geruchten worden volgens veel van de bewoners van Ambon verspreid door de overheid. “Op deze manier blijft er onrust tussen de twee religies heersen. Hierdoor wordt de positie van het leger, en daarmee de regering, versterkt. De burgers zelf zijn hiervan de dupe,” zegt Fofid.

Een andere organisatie is de Maluku Photo Club. Dit is een spin-off van de Peace Provocators. Zij maken alleen gebruik van beeld. “Als christenen en moslims bijvoorbeeld samen een kop koffie drinken maken zij daar een foto van. Om aan te tonen ‘We kunnen het wel!’. Het is een vredesbeweging die journalistiek als middel gebruikt. Omdat er wereldwijd weinig aandacht aan deze kwestie wordt besteed moeten wij als burgers het zelf maar oplossen.” Ze combineren fotografie met het stichten van vrede.

Geschiedenis van de vrede

Fofid heeft hier zijn inspiratie uitgehaald en is met vijf kunstenaars een idee uit gaan denken. “Wij begonnen ons af te vragen op wat voor manier wij mensen konden aanspreken en aanmoedigen tot het starten van gesprekken. Niet alleen tussen mensen van twee verschillende religies maar ook met hun kinderen.” Het feit dat al ruim tien jaar de strijdbijl nog steeds niet volledig is begraven, vindt Timisela volstrekt onnodig. “Jongeren weten niet eens meer hoe de oorlog echt begonnen is. Ze horen van hun opa’s en oma’s alleen dat de mensen met een ander geloof ‘slecht’ zijn, maar krijgen hier geen argumenten voor.” Volgens hem is er nu een nieuwe generatie opgestaan die verandering wil brengen in de huidige cultuur. Fofid en de vijf kunstenaars zijn hier een voorbeeld van.

Dichter Ronald Reagan leest in het atelier hardop zijn gedicht voor. Hij gebaart, spreekt wild en schreeuwt zelfs zo nu en dan. “Zijn gedicht gaat over het zonlicht. Het zonlicht in de mens”, zegt Fofid. “We zijn het kwijt maar kunnen het weer terugvinden, met elkaar. Ooit zal er weer vrede komen op Ambon.”