‘Leftover women’ hebben keuze genoeg

Het Chinese Ministerie van Onderwijs introduceerde vijf jaar geleden 171 nieuwe Chinese woorden, waaronder de term ‘leftover women’, oftewel ‘overgebleven vrouwen’. Met het invoeren van deze term laat de Chinese overheid ongetrouwde vrouwen op een aparte manier weten dat het zoeken (en vinden) van een man erg belangrijk is.

Volgens het Ministerie van Onderwijs zijn deze overgebleven vrouwen “ongetrouwde, over het algemeen stedelijke vrouwen van boven de 27 jaar oud, die er goed uit zien, slim en hoogopgeleid zijn en goed verdienen”. Deze denigrerende term werd in 2007 door de Chinese overheid verspreid om vrouwen te waarschuwen dat als ze voor hun dertigste nog niet getrouwd zijn, ze ‘spinsters’ of oude vrijsters zullen worden.  

Zhang Chunmiao, een 32-jarige vrijgezelle vrouw, kan hier over mee praten: “Mijn ouders zeggen vaak tegen me dat ik snel moet trouwen, zodat er later iemand voor me kan zorgen en ik niet alleen hoef te zijn. Ik voel die druk zeker, niet alleen van mijn ouders, maar ook van mezelf.”

‘Leftover’

De All-China Women’s Federation hield samen met andere vertegenwoordigers van de regering in 2010 een onderzoek onder 30.000 vrouwen in 31 provincies. Naar aanleiding van dit onderzoek verscheen een artikel met de kop ‘Kijk in welke categorie ‘leftover’ jij hoort’, waaruit bleek dat de overgebleven vrouwen in drie categorieën waren verdeeld.

De eerste groep vrouwen is de ‘overgebleven vechters’ , vrouwen van 25 tot 27 jaar die nog steeds de moed hebben om te vechten voor een partner. Vrouwen van 28 tot 30 jaar of ‘de vrouwen die moeten triomferen’ vormen de tweede categorie. Deze vrouwen hebben beperkte mogelijkheden tot romantiek omdat hun carrière dat niet toelaat. De laatste groep bestaat uit vrouwen van 35 jaar en ouder en wordt de ‘masterclass van de overgebleven vrouwen’ genoemd. Deze vrouwen ‘hebben een luxe appartement, een eigen auto en een bedrijf, dus waarom zijn ze overgebleven vrouwen geworden?’

De uitkomsten van dit onderzoek werden en worden nog regelmatig verspreid door de Chinese media. Zo stond eind vorig jaar nog een artikel hierover op de officiële website van persbureau Xinhua. De strekking van dit verhaal was dat meer dan negentig procent van de ondervraagde vrouwen voor hun 27e getrouwd moet zijn om te voorkomen dat ze ongewenst en ongewild raken. Het verhaal gaf ook nog een tip mee: als deze dames ooit nog wilden trouwen in dit land, eis dan niet te veel van je man.

Krom

Waar in een land als China veel meer mannen dan vrouwen zijn, is het met recht enigszins vreemd te noemen dat vrouwen van rond de 30 ‘leftovers’ worden genoemd. Volgens het ‘Blauwe Boek van de Chinese Samenleving’ zouden er vanaf 2000 in twintig jaar elk jaar 1,2 miljoen meer mannen dan vrouwen de huwbare leeftijd bereiken. Dit houdt in dat ongeveer 24 miljoen Chinese mannen in 2020 levenslang vrijgezel zullen zijn.

Als je kijkt naar deze cijfers, lijken vrouwen die willen trouwen dus degenen te zijn die in een dominante positie zitten en zijn ze helemaal geen ‘ongewenste’ vrouwen. Waar komt dan toch deze term vandaan? In de Chinese samenleving  wordt er nog steeds op een zeer traditionele manier naar vrouwen gekeken; van de vrouw wordt verwacht dat ze trouwt, kinderen baart en ze opvoedt, het huishouden doet en voor het overige afhankelijk is van de man. Terwijl de vrouw steeds vaker een even zo goede opleiding geniet als de man, wordt ze verwacht dienstbaar te zijn aan haar man en zijn onderneming, alsmede aan de familie.

Zhang Chunmiao legt uit waarom zij niet eerder getrouwd is: “Toen ik 26 was had ik een vriend en we waren ook bijna getrouwd. Maar dat de families te veel van gedachten verschilden was een groot probleem. Daarnaast was hij ook drie jaar jonger.”

Redenen

Het feit dat er veel meer vrouwen dan mannen in China zijn, doet vragen naar de redenen van vrijgezelle vrouwen.  Er zijn er verschillende te noemen. Allereerst is er de strijd tussen carrière en de traditionele rol van de vrouw. Vrouwen moeten een keuze maken: zelf hoogopgeleid zijn of voldoen aan de traditionele verwachtingen van de vrouw.   Het vrijgezelle bestaan van vrouwen kan ook aan de Chinese opvoeding verweten worden. Jongens worden opgevoed op een traditionele manier, waarbij ze als jongetje belangrijker worden gevonden dan meisjes. De meisjes krijgen echter alle middelen om te ontwikkelen in de familie, waarbij niet gepraat wordt over discriminatie of ‘beter zijn dan anderen’. Bij het volwassen worden merken vrouwen de arrogantie van de man op die hierdoor ontstaat en dit is moeilijk te accepteren.

Zhang Chunmiao vertelt over haar ervaringen. “In mijn jongere jaren was ik alleen bezig met hard studeren en had ik geen oog voor jongens of vriendjes. Daarom heb ik in die tijd nooit een vriendje gehad en wist ik eigenlijk niet goed wat liefde was. Na het mislukken van mijn vorige relatie weet ik niet of ik ooit nog iemand vind.” Naast het feit dat ze geen zin heeft om op zoek te gaan naar mannen in bars of clubs, geeft ze nog een reden aan die het lastig maakt een man te vinden. “Mannen van rond de 30 zijn veel kieskeuriger, ze kiezen eerder voor jongere en knappere dames. Op het moment dat ze een huis, een baan en een auto hebben, voelen ze zich superieur en denken ze een bepaalde macht te hebben.”

Zen Jinyan is maatschappelijk werker en blogger. Volgens hem zijn er verschillende redenen om te trouwen, waaronder geld, maar over het algemeen trouwen vrouwen uit angst en druk van buitenaf. “Ik geloof dat veel hoopopgleide vrouwen rond hun 25e tegen hun eigen economische belangen in trouwen en dat dit komt door deze mythe over ‘leftover women’. De vrouwen zijn bang gemaakt door deze propaganda van de regering en hierdoor maken ze vreemde persoonlijke en financiële compromissen uit angst om anders nooit meer een man te vinden.”

Veranderen   

De angst zorgt ook voor een toenemend aantal inschrijvingen op Chinese datingsites zoals Zhenai en Loveawake.com. De vrouw blijft in het weekend steeds vaker thuis om van achter haar computer op zoek te gaan naar haar liefde. Ook Zhang Chunmiao blijft liever thuis. “Ik houd er niet van om zo maar op stap te gaan en vreemden te ontmoeten in lawaaierige bars. Het voelt veiliger om hier thuis op zoek te gaan naar een date. En anders stellen mijn vrienden me wel een keer aan iemand voor.”

Op datingsite Zhenai is een poll gehouden onder 30.000 vrouwen in een ‘leftover’ situatie. Met vragen als ‘Ben je bang om single te zijn?’, ‘Waar komt de druk vandaan?’ en ‘Wie is er verantwoordelijk voor deze overgebleven situatie?’ werd in een notendop zichtbaar wat de gemiddelde Chinese alleenstaande vrouw denkt. Bijna een derde van deze vrouwen voelt druk van de familie en bijna de helft voelt druk van zichzelf. Daarnaast vond ruim tweederde van de ondervraagde vrouwen dat deze alleenstaande situatie de verantwoordelijkheid is van zowel henzelf als van de gehele samenleving.

Toch lijkt er een verandering aan te komen in de rol van de vrouw in China. Steeds meer vrouwen zijn hoogopgeleid en ze presteren soms beter dan hun mannelijke collega’s. Op deze manier krijgen vrouwen steeds meer vrijheid om te kiezen of ze trouwen en zo ja, met wie en wanneer. Desondanks blijft de druk bij de Chinese vrouw bestaan. Door het overschot aan mannen en de traditionele Chinese waarden en normen, blijkt de ‘leftover woman’ een veelbesproken issue te zijn in de Chinese samenleving, al dan niet gevoed door de eigen overheid. Zhang Chunmiao geeft in ieder geval de hoop niet op. “Ik vind nog wel een man die voor me kan zorgen!”