Loosdrecht, België en Spanje, ‘remigratie’-retoriek jaagt geweld aan in Europa

De brandstichting bij het asielzoekerscentrum in Loosdrecht, waarbij vijftien asielzoekers en medewerkers van het COA in gevaar werden gebracht, staat niet op zichzelf. Het past in een reeks geweldsincidenten tegen mensen met een migratieachtergrond door heel Europa, gelinkt aan de Identitaire Beweging die dit weekend in Portugal bijeenkomt op een ‘Remigratie summit’. Dat blijkt uit onderzoek van Lost in Europe in samenwerking met het Vlaamse blad Knack.

Na de brand in Loosdrecht maakte Bart Van den Brink, minister van Asiel en Migratie, bekend dat de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, de AIVD, onderzoek doet naar de vraag of dit geweld georganiseerd is en of er sprake is van buitenlandse bemoeienis.

“Wij zijn Nederland. Wij zijn Nederland.” Met die leus vergoelijkt een groeiende groep Defend-aanhangers in Nederland het gebruik van steeds zwaarder geweld om de legale komst van asielzoekerscentra tegen te houden. Zo ook de brandstichting in Loosdrecht, waarbij vijftien asielzoekers en meerdere COA-medewerkers in de noodopvang in gevaar werden gebracht.

Onderzoek door Lost in Europe en het Belgische blad Knack identificeerden verschillende geweldsincidenten in de Europese Unie die net zoals de brand in Loosdrecht een racistisch motief hadden en gelinkt zijn aan de extreem-rechtse Identitaire Beweging. Dit is een internationaal netwerk van partijen en daaraan geaffilieerde organisaties die extreemrechtse terminologie zoals ‘remigratie’, ‘omvolking’ en ‘witte etnostatus’, acceptabel proberen te maken. De Europese hoofdrolspelers, waaronder de Nederlandse influencer Eva Vlaardingenbroek en FvD-leider Lidewij de Vos komen deze week samen op een ‘Remigratie summit’ in de Portugese stad Porto.

Neo-nazi’s en razzia’s
In Spanje trokken begin juli 2025 dagenlang tientallen mannen gewapend met onder meer knuppels, stokken en flessen in zwarte kleding en bedekte gezichten door de straten van het Zuidoostelijke stadje Torre Pacheco. Ze waren op ‘jacht’ naar mensen van Noord-Afrikaanse afkomst. Meerdere mensen werden in elkaar geslagen, eigendom werd vernield en een kebabzaak werd compleet gesloopt, waarbij de eigenaar het geweld nog maar ternauwernood kon ontkomen. Pas na vier dagen, toen de politie het dorp met barricades afsloot van de buitenwereld, keerde de rust terug.

De jacht werd geopend nadat op onder meer Telegram tientallen berichten van de neonazistische groep Deport Them Now opriepen tot vergelding omdat een oudere man in elkaar was geslagen door mensen met een migratieachtergrond. De posts werden ondersteund door AI-beelden van in elkaar geslagen Noord-Afrikaans ogende jongens die worden geschopt met een rood vizier op hun voorhoofd.

Een van de leiders van Deport Them Now werd direct gearresteerd voor haatzaaien. Bij zijn arrestatie bleek dat hij wapens in zijn huis had. De man is geen onbekende in rechts radicale kringen. Twee maanden voor zijn aanhouding was hij nog één van de gasten op een evenement nabij Milaan dat werd georganiseerd door de Identitaire Beweging, een Europees netwerk van extreemrechtse politieke partijen en organisaties. Ook Freek Jansen, Kamerlid voor FvD en Eva Vlaardingenbroek spraken op dit evenement.

De Identitaire beweging en daaraan gelieerde partijen en influencers hebben naar eigen zeggen al jarenlang het doel om de term remigratie te normaliseren in de maatschappij. De AIVD en experts waarschuwen dat deze term een eufemisme is voor deportaties. De inlichtingendienst omschrijft remigratie als ‘een verhullend woord waarmee zij doelen op het uiteindelijk deporteren van miljoenen mensen op basis van hun ‘ras’, geloof, geaardheid of onwelgevallige standpunten.’

Ook in Nederland is dat inmiddels aardig gelukt. In de aanloop naar de landelijke verkiezingen vorig jaar bleek al hoe vier partijen, FvD, PVV, BBB en JA21 in de Tweede Kamer dit begrip gebruiken. En bij de protesten in Loosdrecht nam menig politicus de woorden remigratie en omvolking opnieuw in de mond.

Deze retoriek past bij wat onder meer Martin Sellner, een sleutelfiguur in de Identitaire Beweging Oostenrijk graag ziet. Zij streven naar een systeem om zelfs migranten met een legale status onder druk te zetten om ‘vrijwillig’ terug te gaan naar hun land van herkomst. Dit is nodig volgens hem om “de etnoculturele continuïteit” van Europa te waarborgen.

‘De laatste tien jaar zijn veel ideeën van de Identitaire Beweging genormaliseerd’

“Ik denk dat we in de laatste tien jaar een ongelooflijke verschuiving hebben gezien, waarin heel veel van die ideeën van die Identitaire Beweging genormaliseerd zijn”, ziet Ico Maly, Cultuurwetenschapper verbonden aan de Tilburg University. Volgens Maly komen in de Identitaire beweging Europees rechts, extreem rechts en extreem rechts vanuit de Verenigde Staten samen.

Dat de normalisering van het begrip remigratie tot een grotere bereidheid tot geweld leidt, was begin mei te zien in Madrid. De omstreden neo-nazistische beweging Núcleo Nacional dook met tientallen aanhangers op in de migrantenwijk Lavapies om te protesteren tegen de beslissing van de Spaanse overheid om een half miljoen illegale migranten verblijfsvergunning te geven.

Ze gebruikten de slogan ‘tegen legalisering, voor deportatie’. De politie greep direct in en arresteerde vijf aanhangers om geweldsincidenten te voorkomen. De neo-nazi’s waren bewapend met boksbeugels, messen, scharen en schroevendraaiers.

Het dreigingsbeeld rondom rechts-extremistisch geweld is volgens Europol steeds breder en steeds meer hybride. “Accelerationisme -het bewust willen uitlokken van een burgeroorlog tussen de rassen- gaat hand in hand met anti-migratie-extremisme, antisemitisme, vijandigheid tegen moslims, complottheorieën, vrouwenhaat en nihilistische culturen van online geweld,” zo laat de internationale opsporingsorganisatie weten op vragen van Knack.

Een ander incident vond plaats in België tijdens de ‘remigratiemars’ van de extreem-rechtse studenten-vereniging NSV! in Leuven eind maart dit jaar. Een analyse van beeldmateriaal op sociale media van die avond laat zien hoe een Take-Awaybezorger met een donkere huidskleur zonder reden op straat door een tiental in het zwart geklede mannen op de grond wordt gegooid en wordt geschopt en geslagen.

De NSV!-mars was net zoals voorgaande jaren in samenwerking met de Identitaire Beweging georganiseerd. Zo werd de mars voorafgaand door sleutelfiguren uit die beweging online aangekondigd als een Europees remigratie evenement. Op de avond zelf waren verschillende ‘Identitairen’ zoals Steve Laws, oprichter van de Britse actiegroep ‘Remigration Now’ en John McLoughlin, leider van de Ierse National Party aanwezig. Een van de sprekers dit jaar was de Italiaan Andrea Ballarati, de organisator van het Identitaire evenement nabij Milaan vorig jaar. Ballarati werkt ook nauw samen met de eerder genoemde Oostenrijkse Sellner.

De ideoloog
Binnen de Identitaire Beweging speelt ook de Amerikaanse racist Jared Taylor, een bekende stem uit de ‘alt-right’ beweging, een belangrijkere rol. Dit is opvallend omdat Taylor eerder nog zelf aangaf dat er tot 2021 een inreisverbod tegen hem gold voor het Schengengebied. Het is onduidelijk waarom dat is opgeheven.

Onderzoek uit openbare bronnen laat zien dat hij inmiddels bijna maandelijks in Europa te gast is bij extreem-rechtse evenementen. Hij was onder meer te gast bij het remigratie evenement in Milaan in 2025, is deze week spreker tijdens het evenement in Porto en ook was hij in maart in Leuven aanwezig.

De Amerikaanse ‘alt-right’ en de Identitaire Beweging vormen volgens Léonie de Jonge, hoogleraar verbonden aan de Universiteit van Tubingen, een transnationaal netwerk. Taylor’s zichtbaarheid laat volgens haar ook het zelfvertrouwen van die beweging zien. “Hij is daar een ideologische autoriteit en iemand die helpt de brug te slaan tussen Amerikaanse en Europese extreemrechtse netwerken,” aldus De Jonge. John McLoughlin, van de Ierse National Party die ook aanwezig was tijdens de NSV!-betoging noemt Taylor ‘de inspirator van de Europese jeugd’.

Taylor heeft een eigen tijdschrift genaamd American Renaissance en is een bewonderaar van David Duke, de voormalig voorman van de Ku Klux Clan. Op de jaarlijkse bijeenkomsten van het blad spraken de afgelopen jaren onder meer Martin Sellner en de extreemrechtse Vlaamse influencer Dries Van Langenhove. In Nederland kwam Taylor al in 2017 in het nieuws toen hij dineerde in Amsterdam met Thierry Baudet, de toenmalige leider van FvD, en FvD-Kamerlid Freek Jansen. De Ierse McLoughlin was eregast op het kerstgala van FvD afgelopen jaar.

De doelstelling van de Identitaire Beweging en van Taylor, die De Jonge beschrijft als een ideologische autoriteit binnen de groep, is vergelijkbaar. “Taylor speelde een heel belangrijke rol in het intellectueel salonfähig en mainstream maken van witte nationalistische ideeën in de Verenigde Staten.” De Identitaire Beweging geeft aan hetzelfde te willen doen in Europa. “Om remigratie werkelijkheid te maken, moeten we het mainstream maken”, aldus Sellner.

En voor dat doel lijkt iedereen welkom te zijn. Taylor deelde in maart dit jaar beelden van een remigratiemars van de neonazistische beweging Núcleo Nacional in Valencia met de tekst: ‘Spaanse patriotten eisen remigratie’.

Ook deelde Taylor onlangs beelden van Ongehoord Nederland over de gewelddadige protesten in Loosdrecht. De kruisbestuiving is zichtbaar. Uit een rapport van de ngo Justice for Prosperity, die onderzoek doet naar verborgen netwerken en actoren die de democratie willen ondermijnen, blijkt dat de Identitaire Beweging zich ook mengt in de anti-AZC-protesten in Nederland, zoals die in Loosdrecht. De ngo waarschuwt dat de beweging lokale spanningen gebruikt om “te groeien, te rekruteren en te normaliseren”.

 

Veroordelingen
Prominente figuren uit de Identitaire Beweging zoeken voortdurend het randje op van wat wettelijk acceptabel is, maar gaan daar ook vaak overheen. Tegen de in Leuven aanwezige Andrea Ballarati loopt in Italië een rechtszaak wegens het aanzetten tot haat. Isabel Peralta, een van de leiders van Núcleo Nacional, is net vrijgelaten uit de gevangenis nadat ze een jaar vast zat voor het oproepen tot geweld tegen Marokkaanse en moslimimmigranten.

Dries van Langenhove, de meest prominente Vlaamse remigratie activist, is begin dit jaar veroordeeld tot een jaar cel met uitstel voor het overtreden van de Belgische racisme- en negationisme-wet. De eerder genoemde John McLoughlin werd in oktober 2025 aangehouden op vliegveld Londen Gatwick om verhoord te worden door de anti-terreurpolitie. Martin Sellner mag al jaren de Verenigde Staten niet meer in omdat hij in het verleden een donatie ontving van de terrorist die de aanslag pleegde op een moskee in het Nieuw-Zeelandse Christchurch.

In Nederland werd Thomas D., een prominent lid van de extreemrechtse organisatie de Geuzenbond, in februari dit jaar veroordeeld tot twee jaar cel, waarvan een jaar voorwaardelijk vanwege verboden wapenbezit. De Geuzenbond trekt al jaren nauw op met onder meer de Oostenrijkse tak van de Identitaire Beweging. Uit beelden op sociale media blijkt dat Geuzenbond-leden meeliepen met remigratie protesten in onder meer Wenen de afgelopen jaren.  Verschillende figuren uit de Identitaire Beweging mogen vanwege hun ideeën het Verenigd Koninkrijk niet inreizen.

Nieuw narratief defendgroepen
De grote groei van defendgroepen in Nederland komt mede dankzij de ruimte die aan de uiterst rechterzijde van het politieke spectrum is gecreëerd door de Identitaire Beweging, stelt Cultuurwetenschapper Ico Maly. Wat volgens hem de groepen onderscheidt zijn de openlijke uitingen van hun extreem-rechtse ideeën. “Identitaire bewegingen hebben altijd geprobeerd om een imago van gematigdheid aan te meten. En dat aspect is eigenlijk zeer afwezig.” Binnen de Defendgroepen zijn ook openlijk nazistische partijen actief, zo werd eerder al duidelijk uit onderzoek van Pointer in samenwerking met Justice for Prosperity.

Maly ziet bij de defendgroepen overeenkomsten met het ‘bloed en bodem nationalisme’, zoals dat te zien was in de tijd van de nazi’s die witheid centraal stelden. “Het gaat niet enkel over een protest tegen een asielzoekerscentrum, maar het gaat eigenlijk om een strijd voor een nieuwe orde. Een soort Nederland dat gecreëerd wordt waarin culturele en raciale homogeniteit centraal gaat staan,” aldus Maly.

Tijdens het debat in de Tweede Kamer over het geweld in Loosdrecht zei FvD-leider De Vos onlangs dat “Nederland is voor de Nederlanders.” Dat zijn volgens de politica “mensen die hier oorspronkelijk woonden, die hier al generaties wonen.”

Dit narratief was onlangs ook in Spanje te horen. Tijdens de protestmars van Núcleo Nacional in mei in de Madrileense wijk Lavapies eindigde Isabel Peralta haar speech met de woorden: por la sangre, por el suelo, por la tradition, oftewel voor bloed, grond en traditie.

Naast uiterst rechtse politici nemen de defendgroepen dit narratief nu ook in de mond, terwijl dit eerder niet zo was.

Leonie de Jonge legt uit dat defendgroepen al langer bestaan in Nederland. Al in 2021, in de coronapandemie, doken ze op tijdens demonstraties. Ook het geweld is niet helemaal nieuw. Tijdens Halloween, op 31 oktober 2021, kreeg de politie al eens te maken met veertig goed gewapende defend-leden die zich vanuit heel het land in de Haagse wijk Transvaal hadden verzameld om met agenten te vechten. In de voorbereiding waren al berichten gedeeld als ‘de strijders slaan terug’. Hiervoor werden uiteindelijk twee mannen veroordeeld tot zes en drie maanden cel.

Het verschil is het ideologische vertrekpunt. Dit is veranderd.

Het verschil is het ideologische vertrekpunt. Dit is veranderd. Volgens De Jonge waren deze groepen in eerste instantie vooral anti-overheid, maar nu ziet zij het steeds vaker in combinatie met extreemrechts gedachtegoed, wat de stap naar racisme kleiner maakt. “Kijk, als je heel erg de Nederlandse traditie hooghoudt en de Nederlandse cultuur, dan is dat natuurlijk nog niet meteen problematisch, maar de stap naar uiterst rechts gedachtegoed is ook niet heel ver meer. Namelijk, op het moment dat je de Nederlandse cultuur boven alle anderen plaatst.”

De Jonge ziet ook dat defendgroepen door de normalisering van extreemrechts gedachtegoed breder geaccepteerd worden. “Dat is iets wat we zien sinds corona, dat ze zij-aan-zij met ‘bezorgde burgers’ kwamen te staan. En dat de ‘bezorgde burgers’ ze hartelijk welkom heten en ze niet meer weg sturen. En ook bij boerenprotesten zagen we dat ze daar aansluiting vonden. En dat terwijl ze voorheen geweerd werden, omdat mensen zeiden: wij willen hier niks mee te maken hebben.”

Kruistochten als teambuilding
Bij de betoging van NSV! in Leuven vallen ook een orthodoxe vlag met het hoofd van Jezus Christus, een kruisbeeld en een witte balaclava met het rode kruis van de Tempeliers op. Dat is de ridderorde die in de twaalfde eeuw oorlog met moslims in het Heilige Land voerde. Defendgroepen nemen bij protesten in Nederland ook regelmatig deze kruizen en Tempeliers logo’s mee. De leden gebruiken daarnaast vaak afbeeldingen van ridders. En dat is niet toevallig.

“Rechtsextremisten gebruiken de heroïek van de kruistochten als groepsbindend element”, legt criminoloog Christophe Busch van Hannah Arendt Instituut uit. “Mensen willen tot een beweging behoren. Door hun strijd te doen aansluiten bij historische feiten proberen ze continuïteit en een winnaarsverhaal te creëren.”

Volgens Cultuurwetenschapper Maly gaat het hier niet om het christelijke geloof dat extreemrechts claimt, maar om een christelijk nationalisme. “Die politieke variant stelt dat onze roots en Europese beschaving bedreigd worden.”

Een nieuw rapport van Justice for Prosperity dat deze maand uitkwam omschrijft dit christelijk nationalisme als “een ideologie die christelijke identiteit vermengt met etnisch en cultureel nationalisme.” Volgens het rapport willen de aanhangers van dit christelijk nationalisme met wetten, instituties en demografische samenstelling van de natie een specifiek christelijke, en vaak etnisch-witte, beschavingsorde beschermen.

Justice for Prosperity schrijft dat dit nationalisme niet gelooft in de democratische rechtsstaat, maar dat een christelijke orde het einddoel is. Zij waarschuwen in het rapport dat de meest militante varianten in wezen fascistisch zijn. “Ze focussen op rassenzuiverheid, dreiging van buitenaf, en een oproep tot autoritair herstel”, aldus Justice for prosperity.

Deze thematiek kwam eerder al naar voren in het gedachtegoed en de manifesten van extreemrechtse terroristen zoals de Noorse Anders Breivik en de Australische Brenton Tarrant, die meer dan honderdvijftien mensen van het leven beroofden.

De Identitaire Beweging refereert al tien jaar aan de reconquista; de periode van ongeveer 700 na Christus waarin Christelijke troepen het Iberische schiereiland met geweld terug veroverde van de Moren, en aan het beleg van Wenen in 1683; waar stand werd gehouden tegen het Ottomaanse leger.

Europol stelt dat het hier gaat om een selectief misbruik van christelijke en middeleeuwse symboliek. “Symbolen die verband houden met kruistochten, middeleeuwse oorlogsvoering of de verdediging van Europa worden gebruikt om de huidige politieke en demografische ontwikkelingen te framen als een existentieel conflict tussen een ingebeelde ‘eigen groep’ en vermeende buitenstaanders”, aldus Europol. De verhalen zouden ideeën over een rassenoorlog versterken. Waarbij agressie of vijandigheid tegen minderheden of migranten gepresenteerd wordt als onderdeel van een historische strijd om de beschaving te beschermen.

Dit artikel is mogelijk gemaakt met steun van het JournalismFund Europe.