Lost in Europe 47: Nieuw Europees migratiepact benadrukt belang solidariteit lidstaten

Eurocommissaris voor Binnenlandse Zaken Ylva Johansson heeft de details van het nieuwe Europese migratiepact aangekondigd. Het nieuwe migratiepact is het antwoord op de Europese migratieproblematiek rondom opvang aan de Europese buitengrenzen en zal ook Dublinverordening III opvolgen. Het nieuwe systeem heeft als doel om de migranten over meer EU-landen te verdelen en om “dwingende solidariteit” in te voeren. Dublinverordening III heeft de laatste jaren onder veel kritiek gestaan. Gezien het spaak lopen van eerdere onderhandelingen is het de vraag of er nu wel tot een snel akkoord zal komen.

Woensdag heeft EU-commissaris Johansson de details van de nieuwe migratiedeal bekendgemaakt. Het nieuwe systeem gaat inzetten op een menselijke en menswaardige asielaanpak. Landen waarin vluchtelingen aankomen houden de verantwoordelijkheid over hun asielprocedure. Nieuw is het verplichte solidariteitsmechanisme. Dit houdt in dat wanneer er grote getallen asielzoekers aan de grenzen zitten, andere lidstaten solidariteit moeten tonen door asielzoekers over te nemen of lidstaten in nood helpen met de terugkeerprocedure. Dit moet een einde maken aan de overbevolkte vluchtelingenkampen in bijvoorbeeld Griekenland. Alleenstaande minderjarige vreemdelingen worden vrijgesteld van de nieuwe grensprocedures en via het solidariteitsmechanisme zullen zij voorrang krijgen bij hervestiging. Verder is voorgesteld dat vluchtelingen met een tijdelijke asielvergunning recht hebben op een permanente verblijfsvergunning na drie jaar, in plaats van na vijf jaar.

“We shall have no more Moria’s”

Sinds januari 2014 is Dublinverordening III van kracht. In de verordening is vastgelegd welk land de verantwoordelijkheid heeft over de behandeling van een asielverzoek. Hiervoor geldt dat het eerste land van binnenkomst verantwoordelijk is voor de behandeling van de asielaanvraag. In de praktijk houdt dit in dat met name lidstaten aan de Europese grenzen, zoals Griekenland en Italië, verantwoordelijk zijn voor deze asielzoekers. In 2015 overstroomde de opvanglocaties in deze landen. Als oplossing werd een hervestigingsplan opgesteld waarbij asielzoekers over de Europese lidstaten verspreid moesten worden. Dit is echter nooit volledig van de grond gekomen. Met name landen als Hongarije, Polen en de noordelijke lidstaten deden moeilijk over het voorstel om asielzoekers over de EU-landen te verspreiden. Onderhandelingen tussen het Europees Parlement en de Europese Raad over de herziening van het EU-stelsel zaten bovendien sinds november 2017 muurvast. Commissaris Johansson hoopt met het nieuwe pact de verblijfsduur aan de Europese buitengrenzen te verkorten. “We shall have no more Moria’s” aldus Johansson.

In afwachting van de nieuwe plannen sprak staatssecretaris Broekers-Knol van Justitie en Veiligheid op 2 juni 2020 met de commissie Immigratie & Asiel/JBZ-raad over het Gemeenschappelijk Europees Asielstelsel, waarbij ook de Dublinverordening aan bod kwam. Volgens Broekers-Knol zijn de nieuwe regels omtrent de Dublinverordening voor Nederland van groot belang, omdat ruim een derde van de asielinstroom in 2019 een Dublinclaimant zou zijn. Dit houdt in dat deze mensen al eerder in één of meerdere lidstaten waren geweest voordat ze naar Nederland kwamen. Volgens de staatssecretaris moeten er in het nieuwe migratiepact betere afspraken gemaakt worden tussen de Unie en derde landen om het terugkeerbeleid te versterken.

Tot nu toe lijkt het maken van afspraken met de grens- en derde landen verre van succesvol te zijn. Bij de EU-Turkijedeal, waarbij Turkije met ruim 3 miljoen vluchtelingen meer heeft opgevangen dan de Europese lidstaten samen, besloot Turkije eind februari 2020 vluchtelingen niet meer tegen te houden aan de grenzen met Griekenland. Griekenland op haar beurt houdt de grens gesloten omdat de vluchtelingenkampen overvol zitten en het land niet kan rekenen op steun van andere EU-lidstaten. Libië krijgt geld van de Europese Unie om vluchtelingen tegen te houden tijdens hun oversteek, maar verschillende mensenrechtenorganisaties hebben hun zorgen geuit over de uitbuiting, mishandeling en mensenhandel van vluchtelingen.

Of Nederland zich kan vinden in de nieuwe voorstellen is de vraag. In plaats van solidaire herplaatsingen binnen de Europese lidstaten ziet Broekers-Knol liever een verplichte grensprocedure aan de buitengrenzen. Tijdens een gesprek met de pers heeft Johansson het idee van het openen van opvanglocaties in derde landen al afgewezen. De commissaris oppert voor een sterk solidariteitsmechanisme waarbij de EU-landen de migrantenlast moeten verdelen. Johansson verwacht hierop veel verzet van Hongarije, Polen en de noordelijke Europese staten. Gezien het verwachte verzet van een aantal Europese lidstaten op het nieuwe plan is het dus de vraag of de Europese Unie snel tot een nieuw akkoord zal komen.