Slachtoffers van mensenhandel belanden op straat door wijziging tijdelijke verblijfsvergunning

Slachtoffers mensenhandel die zijn uitgebuit in Europa doen daarvan veelal geen aangifte bij de Nederlandse politie, aldus intern onderzoek van Recht in Zicht onderdeel van het Leger des Heils. Zij ondervroegen 51 slachtoffers die ongedocumenteerd in Nederland leven, waarvan het grootste deel oorspronkelijk uit Nigeria komt en die aangaven dat de uitbuiting voornamelijk in Italië had plaatsgevonden. In het rapport staan getuigenissen van gedwongen sekswerk, anderen belandden onder druk in de drugshandel.

Recht in Zicht geeft juridische ondersteuning en maatschappelijke begeleiding aan ongedocumenteerde slachtoffers van mensenhandel. Ze bieden hulp bij onder andere het aanvragen van een verblijfsvergunning, het vinden van een veilige slaapplek, medische zorg of dagbesteding. Recentelijk onderzocht de organisatie hoe Nederland slachtoffers van mensenhandel beschermde in de periode van juni 2019 tot en met juni 2021.

Uit dat onderzoek komt naar voren dat bijna de helft van de slachtoffers (25 personen) geen aangifte heeft gedaan in Nederland om verschillende redenen. Zo verklaarden zij dat ze te lang moesten wachten om aangifte te kunnen doen bij de politie, waren er te weinig opsporingsindicaties of waren de personen zelf het land al uitgezet. Bij vier gevallen besloot de politie bij de intake of per mail al dat er geen sprake zou zijn van mensenhandel, maar van mensensmokkel of een zedenmisdrijf. Volgens Recht in Zicht raakten de slachtoffers daardoor ontmoedigd en deden daarom geen aangifte.

Aanpassing tijdelijke verblijfsvergunning

In augustus 2019 veranderde Nederland de tijdelijke verblijfsvergunning voor slachtoffers van mensenhandel met een Dublinclaim. Dublinclaimanten zijn asielzoekers die geregistreerd staan in een Europees land waar zij het Schengengebied zijn ingereisd, maar die in een tweede land een asielaanvraag deden. Het eerste land is uiteindelijk verantwoordelijk voor de asielprocedure.

De tijdelijke verblijfsvergunning veranderde omdat aangiftes bij slachtoffers van mensenhandel met een Dublinclaim onvoldoende opsporingsindicaties zouden hebben en veel Dublinclaimanten volgens voormalig staatssecretaris Broekers-Knol ‘valse aangiftes’ zouden doen om een tijdelijke verblijfsvergunning te krijgen. Eerder schreef Lost in Europe hier al over.

Door de aanpassing stuurt Nederland Dublinclaimanten terug naar het land waar ze zijn uitgebuit. “Het beeld dat deze mensen liegen, enkel om een verblijfsvergunning te krijgen, komt niet overeen met het beeld dat wij van onze cliënten hebben”, reageert Meeuw Kollen van Recht in Zicht. De 51 slachtoffers die aan het interne onderzoek meededen zijn tussen de 24 tot 40 jaar oud, waarvan de meerderheid man is. De uitbuiting duurde tussen de enkele maanden tot vijf jaar. Van de 41 Nigeriaanse slachtoffers zijn 39 in Italië uitgebuit.

In Nigeria vertellen ronselaars aan mensen dat ze in Europa kunnen werken als kapper, oppas of in een kledingwinkel. Om in Italië te komen moeten zij een lening aan gaan. Via Libië reizen ze naar Italië waar de mensenhandelaar hen vervolgens dwingt tot sekswerk of drugscriminaliteit om de schuld van de reis terug te betalen. Het gaat dan om bedragen van tussen de 10.000 en 80.000 euro. Volgens Meeuw Kollen willen ze niet in Italië blijven: “De opvang is belabberd georganiseerd, kinderen worden bij hun moeders weggehaald en de Italiaanse georganiseerde misdaad heeft nauwe connecties met de Nigeriaanse criminele netwerken.”

De slachtoffers die Recht in Zicht interviewde voor het onderzoek zijn hun mensenhandelaar ontvlucht en vroegen in Nederland asiel aan. Maar sinds augustus 2019 krijgen zij te horen dat ze terug moeten naar het Europese land waar ze als eerste zijn binnengekomen, vaak ook het land waar ze zijn uitgebuit.

Slechts vier mensen keerden daadwerkelijk terug naar Italië. De andere 47 slachtoffers van mensenhandel wilden niet terug naar Italië, maar omdat Nederland ze geen bescherming meer geeft, belanden ze op straat. Ze hebben geen recht op reguliere voorzieningen zoals een uitkering of opvang. “Ondanks dat ze slachtoffer van mensenhandel zijn”, aldus Meeuw Kollen.

In totaal deden 26 mensen die Recht in Zicht bijstaat aangifte bij de Nederlandse politie. In 15 zaken oordeelde het Openbaar Ministerie dat er geen opsporingsindicaties zijn. De aangiftes stuurden zij niet door naar het OM in Italië. “Terwijl er bij ons inziens in minstens de helft van deze zaken wél opsporingsindicaties waren”, verklaart Meeuw Kollen. “Mensen gaven namen en telefoonnummers van de mensenhandelaren, maar ook adressen en beschrijvingen van de huizen waar ze verbleven.”

Recht in Zicht roept de huidige staatssecretaris van het ministerie van Justitie en Veiligheid op om de wijziging van de tijdelijke verblijfsvergunning van 1 augustus 2019 terug te draaien.