Meer dan 80.000 pushbacks aan de grenzen van Europa in 2025

Mannen, vrouwen en kinderen. Aan de buitengrenzen van Europa lopen zij allemaal het risico om gewelddadig teruggeduwd te worden de grens over. Deze acties staan bekend als pushbacks. Een coalitie van internationale mensenrechtenorganisaties slaat alarm in een nieuw rapport over pushbacks in Europa.

Vorige week bracht de coalitie een rapport uit over de systematische en illegale pushbacks aan de buitengrenzen van de Europese Unie. Volgens het onderzoek vonden er in 2025 zeker 80.865 illegale pushbacks plaats. Dat komt neer op gemiddeld zo’n 221 pushbacks per dag. En dat is volgens de onderzoekers nog een lage schatting. Het werkelijke aantal ligt vermoedelijk veel hoger, omdat veel pushbacks niet geregistreerd worden en vaak buiten het zicht van organisaties om en in afgelegen gebieden plaatsvinden. 

De meeste geregistreerde pushbacks vonden plaats in Italië met 27.116 gevallen, gevolgd door Polen 14.754, Bulgarije 13.568 en Letland 12.046.

Uit getuigenissen blijkt dat mannen, vrouwen en kinderen, waaronder mensen in kritieke medische toestand, routinematig worden mishandeld, aangevallen door politiehonden en beroofd worden van hun persoonlijke bezittingen. Mensen worden geslagen en gedwongen hun schoenen en kleding uit te trekken voordat zij terug over de grens worden gestuurd.

Systematisch geweld en vernedering
Dat mensen aan de Europese buitengrenzen te maken krijgen met geweld van grenspolitie is geen verrassing. Al jaren wordt er bericht over het geweld dat vaak gepaard gaat bij pushbacks. Dat de gewelddadige aanpak van de grenspolitie niet meer gaat om incidenten maar systemisch is, concludeert dit rapport.

De grens tussen Hongarije en Servië. Beeld: WikiCommons

De onderzoekers werken in opdracht van een Europese coalitie van mensenrechtenorganisaties waaronder de Belgische ngo 11.11.11, het We Are Monitoring uit Polen, het Hungarian Helsinki Committee en het Centre for Peace Studies uit Kroatië.

Pullbacks en het externaliseren van de EU-buitengrens
Het rapport wijst ook op een andere trend: de toename van zogeheten pullbacks. Dat zijn maatregelen van landen van herkomst of doorreis om te voorkomen dat mensen uit het land vertrekken of de jurisdictie van hun bestemmingslanden kunnen bereiken.

De EU financiert derde landen om te voorkomen dat mensen die bescherming zoeken de Europese grenzen bereiken. Volgens de coalitie van organisaties leidt dit tot het verplaatsen van mensenrechtenschendingen naar buiten de EU. Het gevolg is dan ook een toename van pullbacks buiten de Europese Unie en een afname van pushbacks op bepaalde routes. 

Zo heeft de Libische kustwacht bijvoorbeeld in 2025, met financiële en logistieke steun van de EU, zeker 27.116 mensen tegengehouden voordat zij de EU-grenzen konden bereiken.

Verontwaardiging over ICE in de Verenigde Staten, stilte over Europa
De coalitie luidt daarom ook dit jaar de alarmbel ondanks de afname in het aantal pushbacks. Met het nieuwe EU-migratiepact in zicht, dat in juni 2026 in werking treedt, roepen de organisaties onder meer op tot het opschorten van financiering voor grensbeheer in landen die de Europese regelgeving niet naleven. In het Pact wordt het externaliseren van grensbeheer namelijk opnieuw als oplossing gepresenteerd.

Dat is merkwaardig volgens de onderzoekers, want waar Europese politici de afgelopen maanden volgens hen terecht kritiek hebben geuit op de massale arrestaties, detenties en deportaties door de Amerikaanse immigratiedienst ICE, blijft massale kritiek op het Europese beleid uit. 

“De beelden zijn schokkend en de verontwaardiging is terecht”, zegt Flor Didden, expert migratiebeleid bij 11.11.11. “Maar waar blijft diezelfde morele helderheid wanneer Europese grensautoriteiten mensen mishandelen, beroven en laten sterven?”