Menselijke bibliotheek zorgt voor dialoog in Maleisië

Een menselijke bibliotheek? Ja, het is echt waar. Tijdens een bezoekje aan de bieb kunnen ‘levende boeken’ geleend worden die je de oren van het hoofd mag vragen. Wereldwijd een innovatieve methode om dialoog te bewerkstelligen en vooroordelen te verminderen. In Maleisië is de organisatie momenteel erg actief. In een samenleving waar weinig ruimte bestaat voor dialoog wordt door de inwoners van Maleisië veel waarde gehecht aan een sociaal project als dit.

Hisham Bin Hussein was één van de eerste ‘levende boeken’ die je in de Maleisische Human Library kon lenen. Tijdens Human Library evenementen vertelde hij de ‘lezers’ zijn verhaal. “Ik was ooit bouwkundige maar zet me nu al een aantal jaar in voor de HIV/AIDS problematiek bij de gays in Maleisië. Zeventig procent van de overdracht van HIV gebeurt via seksueel contact, in de helft van de gevallen gaat het om homo’s. De overheid in Maleisië doet hier niks aan”, vertelt het levende boek. Naast het verhaal van de maatschappelijk betrokken bouwkundige zijn er in de bibliotheek nog meer ‘boeken’ te leen. Elk boek heeft een eigen verhaal, een eigen onderwerp. Als lezer kun je vragen stellen over dit onderwerp aan een echt persoon in plaats van dat je erover leest in een boek. Op deze manier krijgt het onderwerp een gezicht.

Hussein vertelt verder: “Ik kwam in eerste instantie in aanraking met de PT Foundation, een organisatie die informatie, educatie en zorgdiensten met betrekking tot HIV/AIDS en seksualiteit aanbiedt voor groepen in Maleisië die vanwege discriminatie moeilijk te bereiken zijn. Een vriend van mij was daar vrijwilliger en spoorde mij aan om ook te komen helpen. Ik had er eigenlijk niet zo’n zin in, maar ik heb het toch gedaan. We boden een bellijn aan waar homo’s terecht konden met vragen over hun geaardheid. Vaak waren ze in de war, ook stelden ze vragen over aids. We kregen veel positieve reacties op deze bellijn”, aldus Hussein.

In Maleisië is het lastig om uit te komen voor je geaardheid. Maar volgens Hussein wordt het wel makkelijker om ermee te leven: “Ik heb zelf ook een aantal vrienden die homoseksueel zijn. Ik merk aan hen dat ze het bij het ontstaan van de bellijn moeilijk hadden, maar dat het nu makkelijker voor hen wordt om met het gay zijn om te gaan. Ze doen gewoon hun eigen ding en dan gaat het wel. Ze kussen niet in het openbaar, maar dat mogen ook de hetero stellen hier niet.”

Ontstaan van het project

De Human Library werd in 2000 in Denemarken opgericht. “We merkten dat er in Denemarken een toenemende spanning was tussen groepen”, vertelt Christoffer Erichsen, één van de co-founders van het project. “De spanning was deels gebaseerd op etniciteit, maar vaak ook op uiterlijke kenmerken zoals kleding of muziekvoorkeur. Mensen vormden meteen een bepaald beeld, vaak stereotype, op basis van deze bepaalde voorkeuren. We zagen via Human Library kans om deze ideeën te keren en acceptatie en dialoog te bevorderen.”

De oprichters zagen dat ook buiten Denemarken vooroordelen bestaan en dat de bijbehorende behoefte aan dialoog bestond. Daarom is Human Library wereldwijd verspreid naar zo’n zeventig landen. In Maleisië is het project een jaar geleden opgestart vanuit Scope Group, een organisatie die sociale problemen in het land probeert op te lossen door verschillende initiatieven van sociale ondernemers. Erichsen is één van hen: “Ik woon nu al zes jaar in Maleisië en ik zie dat hier dezelfde maatschappij met dezelfde problemen bestaat als in andere landen. De mensen zijn ook hier allemaal verschillend en we proberen deze mensen dichter bij elkaar te brengen.”

Dit is nodig, want de meeste Maleisiërs praten niet met elkaar over gevoelige onderwerpen, die zijn taboe. “Je merkt dat mensen het fijn vinden dat dit tijdens Human Library evenementen wel kan, ze zijn enthousiast en je merkt dat als ze het eenmaal geprobeerd hebben, ze het vaker willen doen”, aldus Erichsen. “Er ontstaat meer respect ten opzichte van elkaar. Dit is ons doel, we willen op een simpele manier bijdragen aan sociale cohesie in de multiculturele samenleving die tegenwoordig in de meeste landen bestaat.”

Ook Hussein is van mening dat het project belangrijk is voor Maleisië: “Vooroordelen bestaan overal in de wereld, maar hier in Maleisië kun je niet tegen de overheid spreken. Er zijn altijd al issues geweest over etniciteit. Dit is al sinds de onafhankelijkheid in 1957 gaande. Sommige Maleisiërs zijn progressief, maar andere hebben angst voor het onbekende. Door dialoog probeert de Human Library deze angst te verminderen, zodat mensen naast elkaar kunnen leven. Dit is een belangrijke uitdaging voor iedereen.”

De mensen die je kunt ‘lenen’ uit de bibliotheek variëren in leeftijd, sekse en culturele achtergrond. Zo kun je bijvoorbeeld praten met een gesluierde vrouw en een voormalig gevangene. De uitspraak ‘Don’t judge a book by it’s cover’ staat centraal. Een voorwaarde is dat de lezers het boek niet beschadigen tijdens het lezen, ze dienen elkaar met respect te behandelen. Gelukkig heeft levend boek Hussein nog geen nare ervaring meegemaakt. “Mensen stellen niet echt offensieve vragen. Ze zijn vooral heel nieuwsgierig. Het eerste wat ze me vragen is: ‘Waarom doe je dit?’, mijn antwoord is dan ‘Waarom niet?’. Ja, zo simpel is het. In Maleisië merk je dat mensen door de kranten vaak maar één kant van een verhaal kennen, wij bieden de andere kant van het verhaal”, aldus de bouwkundige. “Hoe het gesprek gaat is afhankelijk van de lezer. Je merkt dat de meer blootgestelde mensen diepere vragen stellen dan degenen die nog niet vaak in aanraking zijn gekomen met het onbekende, zij stellen meer de algemene vragen.”

De Mensenbieb

In Nederland bestaat een gelijksoortig project, genaamd Mensenbieb Nederland. “Mensenbieb Nederland streeft dezelfde doelen na als de Human Library”, vertelt oprichter Hermen Jan Rijks. “We bieden een diverse mensenbieb met een veelzijdigheid aan boeken.” Er zijn sinds de start van de Mensenbieb in 2005 ongeveer 200 evenementen georganiseerd in heel Nederland. Ook Vluchtelingenwerk maakt gebruik van een mensenbieb, met als doel de vluchtelingen in een dorp of stad dichter bij de mensen te brengen, en andersom. “We proberen nu om plaatselijke initiatieven te versterken door ze te verenigen. Op deze manier kunnen we verder uitbreiden”, vertelt Rijks enthousiast.

Ook in Maleisië wil de organisatie groter worden. “We zouden graag meer evenementen organiseren, maar de financiering is een probleem. Vanuit de overheid worden we niet gesteund”, zo vertelt Erichsen teleurgesteld. Hussein valt hem bij: “Dit is echt zonde. De overheid hier in Maleisië houdt zich vast aan het traditionele, sommige dingen kun je wel zeggen, maar veel dingen ook niet. Door conversatie leren mensen om bepaalde dingen wel uit te spreken en te vragen. De waarde hiervan is voor de mensen in Maleisië heel hoog doordat ze dit niet gewend zijn. Het komt zelden voor dat ze op deze manier in gesprek gaan, en de Human Library biedt ze deze mogelijkheid.”

“In Nederland is de waarde van zo’n gesprek denk ik iets minder hoog”, schat Erichsen in. “Daar is de samenleving al erg open, alles kan gezegd worden.” Toch merkt Rijks dat ook de Nederlanders het gesprek als zeer waardevol ervaren. “Voor veel mensen gaan echt hun ogen open tijdens het gesprek. Zoals laatst een gesprek tussen een jood en een moslim, zij spraken met elkaar en kwamen erachter dat er tussen hun religies toch wel veel overeenkomsten bestaan. Opeens ontstaat er dan een overeenkomst en mensen voelen een connectie. Dit is heel bijzonder”, aldus de Rijks. “Ook op de werkvloer kan het een uitkomst bieden, daar praten mensen eigenlijk ook niet goed met elkaar.”

Op de vraag of de evenementen die de Human Library organiseert, helpen om bestaande vooroordelen te verminderen, klinkt een volmondig 'Ja' als antwoord van Hussein. “Dat denk ik zeker.” Hussein blijft zich dus inzetten voor de organisatie. “De stereotyperingen die bestaan zijn zo vaak onjuist. Ik wil mensen vooral meegeven niet bevooroordeeld te zijn.”