Het methadonprogramma van Bandung

In de stad Bandung in Indonesië leven veel drugsgebruikers. Velen beginnen op jonge leeftijd te gebruiken, vaak al rond hun zestiende levensjaar. Vooral heroïne is erg populair en daarom is in 2006 een methadonkliniek opgericht. Maar het voortbestaan van de kliniek is onzeker.

Voor het ziekenhuis, waar de methadonkliniek gevestigd is, is de ‘hangplek’ van de drugsverslaafden. Op een stenen muurtje, naast een goot, brengen de meesten hun tijd door. En dat terwijl velen van hen gewoon opgeleid zijn. De verslaafden praten heel openlijk over hun verslaving. “Vroeger spoot ik heroïne, maar nu doe ik mee met het methadonprogramma, zodat ik er vanaf kan komen”, vertelt een van de verslaafden. Wat opvalt, is dat hij sinds 2011 in het programma zit, maar al drie keer gestopt is. Hij schaamt zich niet om dit te vertellen. “Soms is het zwaar”, zegt hij. “Dan lijkt er geen andere optie om weer aan de heroïne te gaan. Later bedenk ik me en zie ik in dat ik hier veel beter af ben. Het is fijn dat we altijd terug mogen komen.”

In Indonesië heerst op dit moment de snelst groeiende hiv-epidemie van Azië. De ziekte wordt veelal verspreid via drugsnaalden. De besmettingsgraad onder heroïnegebruikers is het hoogst in Bandung, in de provincie West-Java. In deze provincie zijn naar schatting 25.000 heroïnegebruikers, waarvan het grootste deel, zo’n zeventig procent, hiv-positief is. Tweederde van de hiv-besmettingen is het gevolg van vervuilde drugsnaalden. In 2006 probeerden ze dit aan te pakken door middel van het methadonprogramma, met als doel het stagneren van de epidemie.

Volgens Dr. Sherry, een van de doktoren van de methadonkliniek in Bandung, is het doel niet alleen hiv remmen, maar ook de levensomstandigheden van patiënten te verbeteren. “Naast drugsgebruik wordt ook gekeken naar familieproblemen en of de patiënten werk hebben. Dit is essentieel in het proces.” De meeste deelnemers aan het programma zijn vroeg begonnen met drugs. De meerderheid is op hun zestiende al begonnen met heroïne te injecteren. Ze komen dan ook op jonge leeftijd bij zo’n methadonprogramma terecht en hebben dus nog een lange toekomst voor zich.

Methadon is een vervanger van heroïne. Het voorkomt, gedurende 36 uur, dat gebruikers last krijgen van ontwenningsverschijnselen. Het wordt gedronken en dus niet geïnjecteerd, waardoor de gebruiker een hiv-besmetting voorkomt. Methadon is daarentegen minstens zo verslavend als heroïne. Hierdoor blijven veel mensen dus wel verslaafd, maar wordt hiv minder snel verspreid.

Afhakers

Veel van de verslaafden hebben meerdere malen in het methadonprogramma gezeten. Ze beginnen eraan, maar later bedenken ze zich en keren terug naar hun oude leventje. “Als iemand verslaafd is, blijft de hunkering naar de drug bestaan tot aan de dood. Je kunt hier niks aan veranderen en je kunt het de verslaafden niet verwijten”, vertelt Dr. Sherry. “Als een van de verslaafden wil stoppen met het programma, is dat zijn goed recht. Wij raden het af, maar mocht iemand er toch uit willen stappen, maken wij hem duidelijk dat hij altijd welkom is als hij hulp nodig heeft.” Het merendeel komt dan ook terug als ze weer in de problemen zitten. 

Naast de methadon die de gebruikers iedere 36 uur krijgen, blijft het verlangen naar de heroïne bestaan. Veel van de verslaafden gebruiken het dan ook af en toe nog naast de methadon. Coördinator en oprichter van de methadonkliniek, Dr. Teddy: “Het is een gewoonte om de drug te injecteren, maar we willen het verminderen. De trek in heroïne willen wij voorkomen door de juiste hoeveelheid methadon te geven.”

Als iemand naast de methadon ook nog heroïne gebruikt, bestaat de kans op een overdosis. “Dat leggen we uit aan de patiënten. Daarnaast krijg je in principe niet het effect wat je normaal gesproken van heroïne krijgt”, zegt Dr. Teddy. “Dus wij hopen dat ze het niet doen, maar veel grip hebben we er niet op.”

Sommigen van de verslaafden, die aangemeld zijn bij de methadonkliniek, hebben een andere motivatie om mee te doen dan afkicken. Het is nou eenmaal een feit dat het goedkoper is om mee te doen aan een methadonprogramma dan de verslaving zelf te bekostigen. De verslaafden verdienen weinig geld, ze moeten het hebben van klusjes. Zo klust één van hen af en toe wat bij in de meubelzaak van zijn broer of meet hij land op. Hiermee verdient hij 200.000 Rupiah per week, zo’n twaalf euro. Van dit geld kan een Indonesiër in principe net eten. Een drugsverslaving is niet te betalen. Velen gaan daarom over op criminaliteit om hun verslaving te bekostigen.

Voor het ziekenhuis wordt het moeilijker om aan methadon te komen. Overheden staan het gebruik van methadon alleen toe als het gebruikt wordt om hiv te bestrijden. Nu zij erachter komen dat andere factoren, zoals onveilige seks, een groeiend onderdeel is van hiv-verspreiding, is het voor de klinieken lastiger om methadon bekostigd te krijgen. Terwijl methadon ook andere doelen heeft, zoals het verhelpen van verslavingen. Dit dringt nog niet door. “De situatie is veranderd. Onveilige seks is steeds vaker de oorzaak van nieuwe hiv-infecties”, vertelt Dr. Teddy. “De overheid gaat zich hier nu vooral op richten en daardoor schijnen ze zich geen zorgen meer te maken over drugsgebruikers.”

Samenwerking

In de toekomst wordt er gestreefd naar een betere samenwerking tussen de methadonklinieken, hiv-klinieken en andere zorgcentra in de omgeving van Bandung. Er worden bijeenkomsten gepland, waarbij alle organisaties aanwezig zijn en er gepraat wordt over hoe je effectiever te werk kan gaan. “Dit is nodig, want op dit moment is iedere organisatie bezig met zijn eigen programma. Er is geen coördinatie van bovenaf die het geheel overziet, hierdoor wordt dubbel werk gedaan”, vertelt Dr. Sherry. “Daarnaast is het voor sommige verslaafden mogelijk om bij meerdere methadonverstrekkers aangemeld te zijn en zo een dubbele dosis te krijgen. Hopelijk gaat dit snel veranderen.”

De drugsgebruikers op het muurtje merken hier niks van. Zij zijn vooral bezig hun dagelijkse hoeveelheid methadon binnen te krijgen. Zo nu en dan zie je iemand ineens een anti-depressiva naar binnen werken. Dit wordt onbedoeld ‘opvallend onopvallend’ gedaan, waardoor iedereen die er omheen staat weet wat er gaande is. Het methadonprogramma is dus niet waterdicht, maar er wordt in ieder geval wat gedaan aan de verslaving van Indonesiërs.