Mexicanen protesteren tegen oneerlijke verkiezingen

Zondagmorgen kwart voor twaalf, drie kwartier na de afgesproken tijd, hebben zich ruim voldoende mensen verzameld om de protestmars van 22 juli 2012 in Mexico City van start te laten gaan. Groepjes demonstranten roepen luidkeels terwijl zij met spandoeken zwaaien. Verkopers maken handig gebruik van de situatie als zij hun koopwaar op straat uitstallen; hoedjes tegen de zon, cd’s, sjaals, en natuurlijk de nodige merchandise. Er zijn T-shirts te koop met daarop vetgedrukt #yosoy132, maar ook bandana’s en vlaggetjes.

De impact van deze protestbeweging, die letterlijk ‘ik ben 132’ betekent, is groter dan verwacht toen 131 studenten in mei een filmpje op YouTube zetten. Het ging de hele wereld over.

Het begon allemaal met een campagne van de presidentskandidaat en inmiddels de winnaar van de Mexicaanse verkiezingen Enrique Peña Nieto. In mei bezocht hij een prestigieuze universiteit in de hoofdstad om stemmen te winnen, maar daar werd hij na zijn speech onder overweldigend protest weggejaagd. De studenten van de Universidad Ibero wilden niets van hem weten.

Peña Nieto accepteerde deze nederlaag niet en ging in de tegenaanval: hij meende dat de studenten in werkelijkheid waren ingehuurd door zijn tegenkandidaat Lopez Obrador om hem uit te joelen. Dit was de voedingsbodem voor de studenten om een ware mediaoorlog te beginnen. In totaal 131 studenten van de universiteit lieten zich met hun studentenpas filmen en verklaarden dat zij door niemand waren ingehuurd en dat zij uit eigen beweging tegen Peña Nieto waren. Het YouTube-filmpje werd een hit en al gauw wemelde het op Twitter van de sympathisanten, die allen aangaven de nummer 132 van de lijst te zijn.

De Mexicaanse lente wordt de protestbeweging al door sommigen gekenmerkt. Maar of het zover zal komen is nog maar de vraag, want hoewel het hele land in de ban leek van #yosoy132, ging het grootste percentage van de stemmen afgelopen maand gewoon naar de, bij de universiteit zo gehate, Peña Nieto.

Het protest trekt al lang niet meer alleen studenten, hoewel ze wel de overhand hebben. Grote groepen jongeren, afkomstig van allerlei universiteiten in de stad,  dragen spandoeken bij zich. De #yosoy132-groepering begon op de Ibero Universiteit, maar andere universiteiten omarmden binnen een week het initiatief. Georganiseerd in verschillende groepen komen zij regelmatig bijeen.

Volgens Rodrigo Serrano, student aan de Ibero en oprichter van de protestbeweging, is de aanhang van #yosoy132 binnen twee maanden exponentieel gegroeid. “Alleen in Mexcio City al hebben zich op honderdzeventig universiteiten groepen aanhangers van de beweging gevormd. Ik had nooit durven dromen dat we zo groot zouden worden”, verklaart hij. Het doel van de protestbeweging is allang niet meer om de wereld te laten geloven dat niemand werd betaald om Peña Nieto uit te jouwen: de leiders, aanhangers en sympathisanten van de groep verzetten zich nu tegen de volgens hen frauduleus verlopen verkiezingen, en tegen het monopolie dat de PRI (de partij van Peña Nieto) heeft in televisieland.

Begin juni publiceerde de Engelse krant The Guardian een artikel waarin zij beweren bewijzen te hebben dat de belangrijkste televisiezender Televisa door Peña Nieto werd betaald om hem tijdens nieuwsuitzendingen en andere programma’s in een goed daglicht te stellen. Mexico heeft een lange geschiedenis van frauduleuze verkiezingen. Toch is het de eerste keer sinds de eerste vrije verkiezingen, twintig jaar geleden, dat er zo’n actieve protestbeweging is ontstaan. “Dat heeft voor een groot deel te maken met het bestaan van sociale media”, zegt Luis Inclán, docent communicatie aan de Ibero Universiteit. “Het is voor het eerst dat een beweging de mogelijkheid heeft om via het sociale netwerk te communiceren en bijeenkomsten te organiseren. Een filmpje op YouTube dat vervolgens de hele wereld over gaat, dat was zes jaar geleden ondenkbaar.”

De enkele tientallen duizenden mensen – volgens officiële tellingen rond de dertig duizend -  die in het centrum van de stad bijeen zijn gekomen, proberen met deze demonstratie een vuist te maken tegen de uitslag van de verkiezingen, die volgens hen, het volk is opgelegd.

De studenten, oververtegenwoordigd in de protestmars, roepen het hardst: “Weg met de PRI”, scanderen ze. Tussen de duizenden demonstranten lopen ook vele gezinnen met kleine kinderen, en ouderen, van wie enkelen een wandelstok nodig hebben om de zo’n zeven kilometer lange mars af te leggen. Ook zij roepen zich schor en dragen spandoeken met klare taal. “Vraag me niet om de uitslag te respecteren van de verkiezingen, als je de weg ernaartoe niet respecteerde.” Een ouder echtpaar houdt een spandoek vast met daarop ‘De macht ligt in onze handen, laten we de kans niet mislopen om geschiedenis te schrijven’.

De vraag  is of die geschiedenis ook echt geschreven gaat worden. Volgens politicoloog en ex-ambassadeur Lorenzo Vignal is de kans daarop erg klein. “De stemmen zijn herteld, de uitslag van de verkiezingen is legitiem”, legt hij uit. Legitiem in Mexico betekent dat met minder dan vijfentwintig procent van de stemmen is gerommeld. “De vraag is nu niet zozeer of de verkiezingen legitiem waren, maar meer of de weg ernaartoe eerlijk is verlopen. Zelfs als we allemaal weten dat dat niet het geval was, blijft Peña Nieto de winnaar.”

Tijdens de demonstratie zijn verschillende groeperingen, zoals vakbonden en studentenbewegingen, actief om handtekeningen te verzamelen. “Wij willen dat de uitslag geannuleerd wordt”, vertelt een vakbondsleider, “maar dat lukt pas als we op papier genoeg stemmen hebben.”

Volgens Lorenzo Vignal zetten de paar duizend handtekeningen die tijdens de demonstratie verzameld worden weinig zoden aan de dijk. “Om echt een verandering te kunnen bewerkstelligen en de verkiezingen ongeldig te laten verklaren, zal de helft van de bevolking de mond open moeten doen. Misschien wel meer.”

Dat Enrique Peña Nieto op 6 september de nieuwe president van het land wordt, daar twijfelt de student Rodrigo Serrano niet aan. “Maar het gaat erom dat we van ons laten horen, dat er een groter bewustzijn wordt gecreëerd bij het volk. Peña Nieto wordt president, maar wij strijden door, voor een democratisch land waar mensenrechten worden gerespecteerd en waar een monopolie in televisieland geschiedenis wordt.”

De demonstratie eindigt op het grootste plein van de stad,  het ‘Zócalo’. Hier lijkt het bijna feest. Vlaggen wapperen, muziek klinkt schel uit draagbare luidsprekers en mensen gaan op de foto met lokale, steun betuigende politici. Het plein, waar zich 90.000 mensen op kunnen verzamelen, is niet vol. Maar de saamhorigheid van de mensen die er wel staan is groot. Zij maken op zijn minst een kleine, sterk gebalde vuist tegen de gevestigde orde.