Roep om meer solidariteit in Europees migratiebeleid

Ongeveer 220 Europese grenswachters zijn op donderdag 4 november naar de Turks-Griekse grensregio Evros gestuurd om de massale toestroom van illegale immigranten vanuit Turkije naar Griekenland aan te pakken: de Europese Frontex missie is van start gegaan. Nederland levert met 25 man een aanzienlijke bijdrage aan de missie. Het is de eerste keer sinds de oprichting van Frontex in 2007 dat er grenswachten gestationeerd worden aan de grens van een EU-lidstaat.

Illegale immigratie is al enige maanden zeer problematisch in de noordelijke grensregio van Griekenland. Dagelijks zouden 350 mensen proberen de grens tussen Turkije en Griekenland over te steken in de Evros regio. In september 2010 diende de Griekse minister van burgerprotectie Christos Papoutsis, daarom een verzoek in bij de Europese Unie voor een Europese missie in de Evros regio. Hij stelde hierbij dat het immigratieprobleem in deze regio niet een regionale maar een Europese kwestie is. Het gaat ten slotte niet alleen om de grenzen van Griekenland, maar ook om de grenzen van Europa. En een Europees probleem, vraagt om een Europese oplossing. EU Commissaris voor Binnenlandse Zaken Cecilia Malmström, erkent dat Griekenland door de toegenomen migratiestromen van Turkije onder grote druk is komen te staan. Tijdens een persconferentie vlak na de opening van de missie meldde zij dat de EU dicht bij een akkoord is met Turkije over het terugsturen van illegale migranten die via Turkije Griekenland binnen komen.

Ook Griekenland zelf is al enige tijd in onderhandeling met Turkije over een hernieuwde aanpak van het migratieprobleem. In oktober bereikten de Griekse premier Papandreou en zijn Turkse collega Erdogan een akkoord over het reactiveren van een al bestaand verdrag. Dit verdrag biedt Griekenland de mogelijkheid om illegale migranten, die Turkije gebruiken als doorvoerland om Europa te bereiken, terug te sturen naar Turkije. Volgens de Griekse autoriteiten zou Turkije dit verdrag in het verleden consequent hebben geschonden, wat ertoe geleid heeft dat de stroom illegale immigranten van Turkije naar Griekenland de afgelopen twee jaar boven de 100.000 per jaar is uitgekomen. Nu een Europees akkoord met Turkije in zicht is, is de hoop op een effectieve aanpak van het migratieprobleem weer aangewakkerd.

Zorgwekkende omstandigheden

Niet alleen het aantal illegale migranten dat Griekenland binnenstroomt vormt een probleem, ook de mogelijkheden tot (tijdelijke) opvang zijn problematisch in Griekenland. Onlangs uitte VN vluchtelingenorganisatie UNHCR grote zorgen met betrekking tot de humanitaire omstandigheden waarin migranten in Griekenland verkeren. EU Commissaris Malmström erkende dat de situatie in Griekenland zorgwekkend is. Een tiendaagse inspectiemissie van de UNHCR in Griekenland afgelopen oktober, leverde schokkende resultaten op: overvolle opvangcentra met gebrekkige verlichting en ventilatie en rampzalige hygiënische omstandigheden. De UNHCR riep daarom de EU op haar migratiebeleid drastisch te herzien. Griekenland zou meer financiële en technische steun moeten krijgen om het welzijn van de opgevangen migranten te kunnen garanderen. Volgens het rapport van de UNHCR heeft Griekenland inmiddels een achterstand van 52.000 asielaanvragen. Daar komt bij dat politie en justitie niet beschikken over de juiste kennis en mankracht om het migratieprobleem kundig en menswaardig af te handelen. Het feit dat de meeste asielaanvragen worden behandeld door politieagenten (in plaats van geschoold personeel) vormt hier het bewijs voor.

Met de slechte humanitaire omstandigheden waarin migranten verkeren in Griekenland is de discussie over de houdbaarheid van de zogenaamde Dublin II akkoorden opgelaaid. Volgens deze akkoorden moet het land waar een migrant de EU voor het eerst binnen is gekomen de asielaanvraag in behandeling nemen. Maar aangezien tachtig tot negentig procent van de illegale migranten via Griekenland de EU binnen komt, is het niet verwonderlijk dat Griekenland met overvolle opvangcentra en slechte humanitaire omstandigheden te kampen heeft. Waar migranten in voorgaande jaren vooral via Spanje en Italië naar Europa reisden, heeft het probleem zich nu met name geconcentreerd aan de Griekse grenzen; in eerste instantie was dat op de moeilijk te bewaken Griekse eilanden, maar nu heeft het migratieprobleem zich dus verplaatst naar de Turks-Griekse grensregio Evros.

Meer solidariteit

Er zijn verschillende stemmen opgegaan die pleiten voor een eerlijkere lastenverdeling van het migratieprobleem binnen Europa. De Griekse regering heeft een verzoek hiertoe ingediend bij de EU, maar ook België, dat momenteel het voorzitterschap van de EU in handen heeft, heeft een voorstel gedaan tot het tijdelijk opschorten van de Dublin II regeling, als een lidstaat niet langer in staat is om de migratielasten op zich te nemen. De UNHCR steunt dit voorstel en voegt toe dat een eerlijkere lastenverdeling zal leiden tot een verbetering in humanitaire omstandigheden in opvangcentra.

Binnen de EU wordt dus hardop getwijfeld aan de houdbaarheid van de Dublin II akkoorden. Veel zal afhangen van een uitspraak van het Europees Hof van Justitie. Het Hof moet namelijk bepalen of het juridisch juist is om migranten terug te sturen naar het land waar ze oorspronkelijk de EU binnen zijn gekomen, wanneer dat land zelf akkoorden en verdragen met betrekking tot het respecteren van mensenrechten schendt. In afwachting van deze uitspraak hebben verschillende Europese landen besloten om tijdelijk geen migranten terug te sturen naar Griekenland. Ook Nederland behoort tot deze groep landen. Asielaanvragen worden hier tijdelijk niet meer in behandeling genomen. Inmiddels is er een achterstand van bijna 500 zaken in Nederland.

Dat er meer solidariteit in het Europese migratiebeleid moet komen, mag duidelijk zijn. Maar een drastische herziening van de Dublin II akkoorden op korte termijn is niet vanzelfsprekend. Als de lasten van het migratieprobleem eerlijker zullen worden verdeeld in Europa, zal de roep om gelijkwaardige behandeling van asielaanvragen ook toenemen. Nu is het zo dat er bij de lidstaten onderling grote verschillen bestaan in het percentage asielvragen dat gehonoreerd wordt. In Griekenland is dat percentage verwaarloosbaar laag: rond 0,5 procent over de afgelopen twee jaar. In Nederland ligt dat percentage vele malen hoger, tussen de 40 en 50 procent. Om een sterk Europees migratiebeleid te kunnen verwezenlijken, zal dus ook de behandeling van asielaanvragen gelijk getrokken moeten worden.

Alhoewel de EU het erover eens lijkt te zijn dat het migratieprobleem in Griekenland een Europees probleem is, dat vraagt om een Europese aanpak, is de stap naar een solidair Europees migratiebeleid wellicht nog een brug te ver. Echter, met de inzet van het Frontex interventieteam in Griekenland is in ieder geval een eerste stap gezet in de richting van een sterker Europees solidariteitsgevoel op het gebied van immigratie.