Nederland moet circulair worden, maar met de recyclingindustrie gaat het slecht

Het gaat niet goed met de Nederlandse recyclingindustrie. Afgelopen drie jaar vielen zestien recyclebedrijven om. En daar komt binnenkort een probleem bij. De miljoenen kilo’s plastic afval die Nederland naar onder andere Maleisië, Vietnam en Indonesië stuurt, in 2025 166 miljoen kilo, mogen daar vanaf aanstaande november niet meer heen. Zonder de capaciteit om binnen Nederland te recyclen, dreigt datzelfde plastic straks weer ouderwets de verbrandingsoven in te gaan. 

Er wordt steeds meer plastic gemaakt. Daardoor is er ook steeds meer plastic afval. De hoeveelheid plastic afval groeide wereldwijd van 156 miljoen ton in 2000 naar 353 miljoen ton in 2019. Van het plastic afval wereldwijd wordt negen procent gerecycled.

De EU wil nu dat plastic afval binnen de grenzen van de EU wordt verwerkt en gerecycled, dat is afgesproken met de Waste Shipment Regulation. Vanaf 21 november 2026 geldt een verbod op export van plastic afval naar niet-Oeso-landen. De dOeso is een economisch samenwerkingsverband van voornamelijk welvarende landen. Landen als Maleisië, Vietnam en Indonesië, waar Nederland nu voornamelijk haar plastic naar exporteert, vallen daarbuiten. 

Nederland exporteert al jaren grote hoeveelheden plastic afval naar onder andere Zuidoost-Azië. De afgelopen drie jaar waren Indonesië en Vietnam van de niet Oeso-landen de grootste ontvangers van plastic afval uit Nederland. Dit leidt regelmatig tot ernstige vervuiling, omdat afval niet goed wordt verwerkt en op stortplaatsen terecht komt. Er is al geruime tijd kritiek vanuit milieuorganisaties die spreken over ‘afvalkolonialisme’. Het verbod moet ervoor zorgen dat afval in Europa wordt verwerkt en dat de controle op afvalstromen beter wordt. Ondanks deze ambities is de circulaire economie nog ver weg. Recyclebedrijven blijken financieel namelijk niet te kunnen concurreren met het goedkopere nieuwe plastic. 

“Plastic afval dat niet meer geëxporteerd mag worden, verdwijnt in verbrandingsovens”, staat in een rapport van de Inspectie Leefomgeving en Transport uit april 2026. “Zonder gerichte investeringen in recyclingcapaciteit en -technologie bestaat er een reëel risico dat ook in Europa meer plastic afval in verbrandingsinstallaties zal belanden. Het is een scenario dat haaks staat op de circulaire ambities”. 

Ben Kras, van Kras Recycling in Volendam, herkent dit beeld. “Er is een enorme disbalans in vraag en aanbod. Er is veel meer aanbod dan capaciteit om plastic in Europa te verwerken. Het gevolg is dat we meer recyclebaar afval gaan verbranden.”

“Sinds 2023 zijn zestien recyclers in Nederland failliet gegaan”

De capaciteit om plastic afval in Nederland te verwerken, is de afgelopen jaren afgenomen. Uit cijfers van de Vereniging Afvalbedrijven blijkt dat sinds 2023 zestien recyclers failliet zijn gegaan. Door deze faillissementen verdween een kwart van de Nederlandse recyclecapaciteit voor plastic. Unico van Kooten van Vereniging Afvalbedrijven legt uit dat er simpelweg wordt gekeken naar de laagste kostprijs van plastic en dat de prijs van Europees gerecycled plastic niet gunstig is. Zonder maatregelen zal de vraag naar gerecycled plastic achterblijven, vertelt Van Kooten.

Verbranden
Kim Ragaert, hoogleraar circulair plastic aan de Universiteit van Maastricht, wijst op de paradox. “De EU heeft circulaire ambities, maar te weinig capaciteit om dit afval zelf te managen. Nu blijkt dat er een kans is dat er meer plastic verbrand gaat worden in Nederland, want we hebben wel veel verbrandingscapaciteit.” 

Met alle groene innovaties en de groene inzet vanuit de overheid is het opvallend dat er de afgelopen jaren meerdere recyclers failliet zijn gegaan in Nederland. “Het businessmodel van recycling is lastig”, vertelt Judith van Leeuwen, associate professor Environmental Policy Group aan de WUR. “De EU wil de capaciteit vergroten, maar tegelijkertijd vallen recyclers om omdat de prijs van gerecycled plastic hoger ligt dan de prijs van nieuw plastic, ook wel virgin plastics genoemd. De competitie voor recyclers is heel lastig. Het is moeilijk om een afzetmarkt te creëren.”

“Zonder duidelijke afspraken blijft het voor Nederlandse recyclers moeilijk om rendabel te werken.”

Daar komt bij dat gerecycled plastic vaak van mindere kwaliteit is dan nieuw plastic, omdat het al meerdere malen verhit en gesmolten is. Raymond Gradus, hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam, zegt dat de complexe samenstelling van plastic een reden is die het recyclen lastig maakt. “Zonder duidelijke afspraken over het gebruik van gerecycled materiaal of strengere regels voor het ontwerpen van verpakkingen, zoals het beperken van kleurstoffen en gemengde plastics, blijft het voor Nederlandse recyclers moeilijk om rendabel te werken.”

Olieprijzen
De kosten van recycling zijn in Europa hoger dan in andere delen van de wereld, omdat arbeid en energie in Europa duurder zijn. Plastic dat in het buitenland verwerkt wordt is goedkoper dan Nederlands gerecycled plastic. 

Door de huidige oliecrisis hebben recyclebedrijven nu wel een kleine voorsprong, omdat voor nieuw plastic olie nodig is. “De olieprijs heeft een belangrijk effect op de verhouding tussen recyclers en virgin plastic. De olieprijs is behoorlijk gestegen, dat effect is zichtbaar”, zegt Gradus. “Maar deze voorsprong is misschien tijdelijk. Daarom zijn er andere maatregelen nodig”. 

In december 2025 kwam de EU met een maatregelenpakket om de Europese recycle-industrie beter te beschermen en de circulaire economie een boost te geven. De Europese Commissie gaat proberen een gelijk speelveld te creëren, zodat plastic dat naar Europa wordt gebracht aan dezelfde voorwaarden moet voldoen als plastic van Europese bedrijven. Zo wordt dumping van nieuw plastic op de Europese markt voorkomen. Ook komt er een werkgroep die oplossingen gaat aandragen voor de problemen in de recyclingsector, door bijvoorbeeld het markttoezicht te versterken. Om eerlijke concurrentie tussen in de EU geproduceerd plastic en geïmporteerd plastic te behouden, worden aparte douanecodes ingevoerd voor nieuw plastic en gerecycled plastic. 

Recycling Europe, een organisatie die de Europese recyclingindustrie vertegenwoordigt, geeft aan dat de economische situatie op de plasticmarkt inderdaad tijdelijk is veranderd door de gestegen olieprijzen. Maar, stellen zij, de structurele problemen waar de Europese recyclingindustrie mee te maken heeft blijven onopgelost, omdat de markt voor gerecycled plastic gekoppeld blijft aan de prijzen van fossiele brandstoffen. Dit maakt de recyclesector kwetsbaar. “Om levensvatbaar te blijven zijn structurele maatregelen nodig op EU-niveau”, staat in een statement dat uitkwam op 23 juni 2026. Ook staat er in het statement dat het juist nu belangrijk is om maatregelen te nemen, met het oog op de doelen voor een circulaire economie en het exportverbod vanaf november. 

“Plastic afval wordt gestort of verbrand, zodra exporteren geen optie meer is”

Recycling Europe wijst op het risico dat plastic afval wordt gestort of verbrand, zodra exporteren geen optie meer is. “Het versterken van de vraag naar Europees gerecycled plastic moet onmiddellijk prioriteit worden.”

Marktverschuiving naar Turkije
Sinds China in 2018 stopte met veel plasticafvalimport, verhuisden Europese lidstaten hun afvalstromen naar Zuidoost-Azië. Nu de EU export naar deze landen gaat verbieden, verwacht Raymond Gradus opnieuw een verschuiving. 

Turkije valt onder de groep Oeso-landen. Daardoor blijft export naar Turkije een optie. Daar komt nu ook al veel Nederlands plastic afval terecht: Nederland stuurde in december 2025 3,7 miljoen kilo plastic afval naar Turkije. 

De redenering van de EU is dat Oeso-landen gemiddeld betere milieuregels en afvalverwerking hebben. Maar verschillende milieuorganisaties en onderzoekers zeggen dat de Turkse verwerkingscapaciteit onvoldoende is en dat een deel van het afval illegaal wordt gestort of verbrand. In 2020 bleek uit onderzoek van Lighthouse Reports dat veel afval terechtkomt op stortplaatsen. In de Turkse havenstad Adana werden op een stortplaats blikjes Heineken, dropverpakkingen en prijskaartjes van oliebollen gevonden.

Sedat Gündoğdu, mariene bioloog en expert op het gebied van plasticvervuiling in Turkije, maakt zich zorgen. De komende jaren zal Turkije volgens hem een van de belangrijkste bestemmingen van plastic afval worden. “Turkije ligt op de route van schepen van de EU naar China die leeg terugvaren. Als ze plastic meenemen wordt de helft van de transportroute gebruikt voor het vervoer van goederen”, vertelt hij. Als er vanaf november meer plastic naar Turkije wordt gestuurd, zal de milieuvervuiling daar toenemen. Het verbod is daarmee mogelijk geen oplossing, maar een verschuiving van het probleem. Gündoğdu: “Het is geen economische activiteit, maar een verplaatsing van vervuiling van het noorden naar de Global South.”

Informele afvaleconomie
Voor de landen buiten de Oeso heeft het aanstaande exportverbod ook gevolgen. Er is een grote informele afvaleconomie. In de officiële economie, maar ook in de schaduweconomie, kan van alles gaan veranderen. Ragaert legt uit dat de aanstaande maatregelen invloed hebben op de informele afvaleconomie, en dus op inkomsten van de allerarmsten. 

Van Leeuwen vertelt over de informele sector rondom het verzamelen van afval. “In Nederland is dat georganiseerd met aansturing vanuit de gemeente en bedrijven die het ophalen. In deze landen is de sector informeler en zamelen mensen zelf plastic in en verkopen dat weer via tussenpersonen.” Gündoğdu vertelt dat in Turkije vooral immigranten werken in de informele afvaleconomie. In Turkije is de schatting dat 500.000 mensen in de informele afvalsector werken. 

Circulaire economie
De EU heeft zich als doel gesteld in 2050 circulair te zijn. Dat betekent zo min mogelijk afval en zo veel mogelijk hergebruik. Maar zover is het nog lang niet. “Het verplicht stellen van gebruik van gerecycled materiaal zou een oplossing kunnen zijn voor de lange termijn”, denkt Kras. “Dat jaagt de vraag aan en zal investeringen in recycling op gang brengen. Zolang die plicht er niet is, zal de keuze blijven vallen op goedkoper virgin plastic.”

De inzameling en sortering van plastic afval in alle EU-lidstaten moet worden versterkt en gestroomlijnd, zegt een woordvoerder van Plastic Recyclers Europe. Maar zij zien meer schakels in de keten waar het verschil gemaakt kan worden. Zij pleiten ervoor dat er strengere eisen gesteld worden aan het ontwerp van plastic. Kleurloze verpakkingen zijn beter herbruikbaar dan drukke designs vol kleurige plastics. “Recycling begint al voordat een product een recyclingfaciliteit bereikt, omdat de kwaliteit en recyclebaarheid van afval al in de ontwerpfase wordt bepaald.” 

De trend van het sluiten van recyclingbedrijven van de afgelopen jaren als gevolg van de marktcrisis moet worden gekeerd, zegt de woordvoerder. “Regelgeving, handhaving en maatregelen zijn nodig om de recyclemarkt te laten groeien, zodat we ons afval regionaal kunnen verwerken.”