Op bezoek bij de Iban

In Maleisisch Borneo (Sarawak), leven 27 etnische groepen. Eén daarvan is de Iban, ook wel Dayak genoemd. Zij zijn de afstammelingen van de gevreesde koppensnellers. Deze oerinwoners leven in de ontoegankelijke regenwouden van deelstaat Sarawak. Hun leefgebieden zijn vaak alleen per boot bereikbaar.

De Iban is de grootste stam in Sarawak en is één van de drie volkeren, die vroeger aan koppensnellen deed. De Ibans geloven dat het hoofd het centrum is van de levensenergie en spiritualiteit. Om hun ‘longhouses’ te beschermen, de eigen kracht te vergroten en als bewijs van hun mannelijkheid probeerden de mannen de hoofden van vijanden buit te maken (voor het laatst gebeurde dit tijdens de Tweede Wereldoorlog).

Inmiddels hebben dierenoffers of christelijke rituelen de plaats ingenomen van het koppensnellen, maar in veel ‘longhouses’ bungelen oude schedels nog altijd aan het plafond of worden bewaard op zolder, want het geloof aan de kracht van het hoofd heeft niet aan waarde ingeboet.

De moderne Iban is een vriendelijk en gastvrij volk. Zij leven in longhouses langs de rivieren, dit zijn enorme huizen op palen waarvan het dak rond de 150 meter lang is. Er wonen hele leefgemeenschappen, tot zo’n dertig gezinnen, in aparte verblijven.

In de longhouses heb je een binnenveranda die dient als ontmoetings- en werkplaats. Ook dient het als opslagruimte voor rijst en rubber en worden hier dansvoorstellingen gehouden.

De Ibans verbouwen rijst, peper en cacao. Ook wordt er rubber gewonnen uit de rubberbomen in de jungle. Op de buitenveranda waar gewerkt wordt ligt de oogst te drogen.

Omdat men vroeger niet kon lezen en schrijven werden de verhalen en mythes van het verleden onthouden door middel van tatoeages. Mannen lieten zich door andere leden van de stam tatoeëren. Deze pijnlijke rituelen worden nauwelijks meer uitgevoerd.

Schoolgaande kinderen brengen de dag door op internaten die verderop langs de rivieren liggen. Per de gemotoriseerde houten jungle boot de `Perahu’ worden de kinderen gebracht en weer opgehaald.

Als je een bezoekje brengt aan de Ibans dien je wat geschenken zoals zeep en snoepgoed te overhandigen wanneer je weer weg gaat, als er dertig gezinnen leven hoort dat maal dertig te geschieden. Alleen op uitnodiging mag je een longhouse betreden, hierna wordt je hartelijk verwelkomd door traditioneel geklede mannen en vrouwen die de `hgajat` (de traditionele dans van de neushoornvogel) voor je uitvoeren. Tijdens de ceremonie wordt er ‘tuak’ geschonken, de lokale rijstwijn. Als je wilt kun je tegen een kleine vergoeding een nachtje blijven slapen.

Vroeger werd voor de jacht een blaaspijp gebruikt. Hierin gaan kleine in gif gedrenkte pijltjes waarmee de prooi bestookt werd. Op maximaal honderd meter kun je er een wild zwijn mee doden, ook een mens. Tegenwoordig wordt er een geweer gebruikt bij de jacht.

Natuurlijk bezit de jonge generatie een rijke cultuur, maar de tradities sterven uit. De vorige generatie bouwde de longhouses, maakten houten boten, weefden, dansten, maakten tatoeage en snelde koppen. Een hele generatie, die verhalen en mythes vertelde, zal verdwijnen.

Bronnen: Marco Polo en www.malaysiasite.nl