Daarom Portugal

Portugal is samen met Griekenland en Ierland een van de landen waarvan als eerste duidelijk werd hoe serieus de schuldencrisis is. Deze landen moeten beroep doen op het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de EU zodat het vertrouwen in de markt weer kan groeien en financiële zekerheid gewaarborgd wordt.

Eind mei 2011 besloten de EU en het IMF, Portugal de komende drie jaar achtenzeventig miljard euro te lenen. Kritici stellen dat het noodfonds, dat beschikbaar is gesteld voor Griekenland, Ierland en Portugal, niets anders inhoudt dan uitstel van executie. Toch zet de EU door. Het lijkt geen internationaal gezichtsverlies te willen lijden. De opties om een tweede eurozone op te richten of zelfs terug naar eigen valuta voor desbetreffende landen worden zo lang mogelijk uitgesteld. Wat voor sfeer heerst er onder Portugese studenten: een van radeloosheid, onbekommerdheid of vertrouwen in de toekomst?

Op 16 juli, in Meco, een strandplaatsje net onder Lissabon, speelt het festival Super Bock Super Rock zich af. Dit jaar is het voor het eerst uitverkocht, maar aan de deur blijken de laatste geluksvogels gewoon nog kaarten te kunnen kopen. Van de economische crisis lijkt het jonge Portugese publiek hier niets te merken. Voor 80 euro kan er een kaartje worden bemachtigd voor drie dagen festival, inclusief optredens van vele geliefde artiesten en een royale campingplek. Er wordt gedronken, gekookt, gitaar gespeeld en vooral hardop meegezongen tijdens de optredens van internationale bands als Arcade Fire, Beirut en The Strokes.

Portugal is goedkoop

Het Portugese leventje kabbelt ook op andere plekken in het land in rustig tempo door. Sinds Ryanair de afgelopen jaren goedkope vluchten naar Porto aanbiedt wordt het oude vissersstadje zelfs steeds vaker bezocht door grote hordes toeristen. Niet zo gek, aangezien de historische binnenstad op de UNESCO Werelderfgoedlijst staat. De portwijnkelders vormen daarnaast een geliefde attractie. Een avondje port proeven inclusief een Fado optreden voor 16 euro trekt volle zalen. Er staan rijen voor de kassa.

Het plaatselijke hoofdkantoor van de politie wordt minder druk bezocht. Af en toe stapt er een toerist binnen die diefstal van camera, telefoon of portemonnee komt rapporteren. “Diefstal komt in elke toeristische stad voor”, vertelt de agent gedreven in zijn kleine werkkamer: het hoofdkantoor. “In Porto valt het eigenlijk enorm mee. Wij krijgen te maken met vier diefstallen per dag afgezet tegenover dertig per dag  in Lissabon”, vertelt de agent.

De agent krijgt er heel af en toe een taak bij. Dat blijkt als de deur van het kantoor wordt plotseling opgeslagen. Een Portugese buschauffeur praat luid en geïrriteerd tegen de agent en levert een man met één been op krukken over. De politieagent geeft een preek van twee minuten aan de invalide man, die met een verslagen blik tevergeefs zijn onschuld probeert te verdedigen. De man had geweigerd een kaartje te betalen, zo vertelt de agent. De zaak wordt afgehandeld en de man wordt op de bon geslingerd.

De Algarve is in tegenstelling tot Porto gewend aan de stromen toeristen. Veel Engelsen komen daar, vertelt Pedro uit Coimbra, een studentenstadje in het midden van Portugal. Hij gaat er elk jaar heen met een groep vrienden. Vakantie in eigen land blijken veel Portugezen te doen, vertelt hij. Een speciale reden heeft hij niet behalve dan dat het goedkoop is. En het is er erg mooi. Waarom dan naar het buitenland? Niet alle Portugezen zijn dol op de Algarve. Teveel toeristen en veel geld zijn vaak genoemde argumenten.

Met alle toerisme is het de vraag hoe het komt het dat de Portugese economie er zo slecht aan toe is. João, die bijna elke zomer in het tweede huis van zijn ouders in Porto verblijft, is kritisch op zijn landgenoten. “De Portugezen zijn lui. Na college hebben ze het strand en de zon. Ik ben dat als student die in Parijs studeert niet gewend, na college door naar het strand”, vertelt hij. Zijn ouders wonen in Brussel en zelf studeert hij nu Engelse taal en cultuur in Parijs, waar hij al zes jaar woont. Acteur worden is zijn echte droom.

Vanzelfsprekend ligt het antwoord meer genuanceerd. Ricardo uit Coimbra, die voor een semester aan de Universiteit van Utrecht heeft gestudeerd, wijt het aan een verschil tussen de noordelijke landen als Nederland, Zweden en Duitsland en de mediterrane landen. “Jullie zijn veel te individualistisch en werken alleen maar, in de mediterranee zorgen we voor elkaar.”

Een andere João, uit Lissabon is net afgestudeerd aan de Technische Universiteit. Hij maakt zich zorgen om de Portugese economie. Hij legt uit dat het belangrijk is dat toeristen een goede indruk van Portugal krijgen. “Het is belangrijk voor onze economie dat mensen terugkomen”, aldus João. Het is daarom vooral belangrijk dat reizigers en toeristen gastvrij worden ontvangen en een kijkje wordt gegeven in het mooie Portugal. Maar niet iedereen blijkt meteen gecharmeerd door reizigers uit het buitenland. ‘Waarom is de keus gevallen op Portugal?’ blijkt een geliefde vraag onder de Portugezen. ‘Omdat het goedkoop is?’ wordt er sceptisch aan toegevoegd.

Rijke geschiedenis

Verslagenheid lijkt niet te heersen onder de Portugese studenten. De studenten zowel uit Porto, Coimbra als Lissabon zijn trots op de geschiedenis van hun land. In de oudste steden van Portugal, het noordelijk gelegen Braga en Guimarães, zijn veel goed bewaarde oude schatten te vinden. Met passie wordt er gepraat over de glorie van Portugal in de koloniale periode. Ook de recente dictatuur wordt in eerste instantie niet afgekeurd. “De dictatuur van Salazar heeft Portugal voor de Tweede Wereldoorlog weten te behoeden.”

Toch klinken ook negatieve geluiden. Antonio vertelt dat zijn grootouders liedjes moesten zingen over Portugal als grootmacht. Ricardo voegt eraan toe dat honderdduizenden, zo niet een miljoen Portugezen de oorlog in zijn gestuurd om onafhankelijkheidsbewegingen in de koloniën de kop in te drukken in de jaren zestig van de vorige eeuw. Vanaf dat moment kwam er serieuze opstand van het leger tegen de Portugese dictatuur, vertelt Ricardo. Dit was voornamelijk de linkse beweging. De opstand mondde uit in een vreedzame revolutie, de Anjerrevolutie. In 1974 wierp die de dictatuur omver. “Daarom is het leger anders dan in Spanje erg geliefd onder Portugezen”, vertelt João uit Porto. De communistische politieke partij is nog steeds één van de grootste partijen in het land.

De studenten spreken Engels en spenderen hun studententijd in vaak een riant onderkomen: het tweede huis van hun ouders. Zo kunnen die ouders nog een beetje hun invloed uitoefenen, is het idee. “Mijn ouders vonden dat ik na de dramaschool nog iets moest studeren waar ik werkelijk wat mee zou kunnen, vandaar dat ik nu Engelse taal en cultuur studeer”, vertelt João uit Porto. Deze Portugese studenten wekken de indruk dat zij zich niet heel erg druk maken om de huidige economische situatie. “Amerika heeft meer schulden”, wordt er gezegd.