Raad van Europa: Volwassen asielzoekers worden op Schiphol vrijwel automatisch vastgezet

Het aantal mensen dat opgesloten zit in Nederlandse vreemdelingendetentie is in de afgelopen jaren afgenomen, maar op Schiphol worden asielzoekers vrijwel automatisch vastgezet en de personen die in Rotterdam worden opgesloten kampen vaak met psychische aandoeningen of verslavingsproblemen. Dat concludeert de Raad van Europa na inspectiebezoeken aan de detentiecentra op Schiphol en in Rotterdam en de Penitentiaire Inrichting Ter Apel. 

In Nederland kunnen asielzoekers in detentie worden geplaatst. Op Schiphol gebeurt dat in het Justitieel Complex Schiphol, wanneer iemand aan de grens een asielaanvraag indient. Gezinnen met kinderen van wie de asielaanvraag is afgewezen, worden geplaatst in het Justitieel Complex Zeist. In het detentiecentrum Rotterdam verblijven uitsluitend volwassen mannen. 

Het Europees Comité ter voorkoming van foltering (CPT) van de Raad van Europa onderzoekt structureel of Europese lidstaten zich inzetten om foltering en onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing in dit soort vrijheidsbeperkende locaties te voorkomen. Het eerste CPT-bezoek aan Nederland vond plaats in 1992. Inmiddels heeft het comité Nederland veertien keer bezocht, waarbij zij politiebureaus, gevangenissen en psychiatrische instellingen inspecteerden. De meest recente inspectiebezoeken vonden plaats op 6 en 17 oktober 2025, de bevindingen zijn afgelopen maand gepubliceerd.

Automatische detentie
Volwassen asielzoekers die op Schiphol aangeven een asielaanvraag te willen indienen, worden vrijwel automatisch vastgezet. Dat viel het CPT tijdens hun bezoek op. Pas na aankomst in het detentiecentrum volgt een medische screening en kwetsbaarheidsbeoordeling. Dit is in strijd met het uitgangspunt dat vrijheidsontneming alleen als uiterste middel mag worden toegepast. Eerst moet per individueel geval worden onderzocht of er geen betere alternatieven voor detentie zouden zijn.

Het CPT vraagt de Nederlandse overheid daarom om cijfers van het aantal mensen dat na de medische screening en kwetsbaarheidsbeoordeling alsnog zijn vrijgesteld van detentie. Het rapport gaat verder niet in op de situatie van kinderen, behalve dat het CPT opmerkt dat kinderen niet naar het detentiecentrum op Schiphol werden overgebracht.

Het rapport laat een afname zien. In 2010 werden er zo’n 7.800 vreemdelingen vastgezet; in 2025 waren dat er ruim 3.000. Het CPT is positief over deze dalende trend, maar schrijft in het inspectierapport dat de samenstelling van de populatie ingrijpend is veranderd. Zo hebben negen op de tien personen in het detentiecentrum Rotterdam te maken met psychische aandoeningen en/of verslavingsproblemen. Ook waren veel van hen voor hun detentie dakloos of hadden zij geen toegang tot gezondheidszorg.

Geweldsincidenten
Het CPT constateert dat Nederland steeds vaker ‘overlastgevende asielzoekers’ in detentie plaatst nadat hun asielaanvraag is afgewezen. Hier bestaat geen wettelijke grond voor volgens het comité. De onderzoekers schrijven dat deze groep, die vaak kampt met psychische aandoeningen en verslavingsproblemen, een ‘tastbare invloed’ heeft op de populatie in het detentiecentrum Rotterdam. 

“Gedetineerden gebruiken onderling ‘veelvuldig’ geweld”

Zo concludeert het CPT dat de gedetineerden onderling ‘veelvuldig’ geweld gebruiken. Volgens het comité hangt dat samen met hun psychische problematiek, maar ook als gevolg van spanningen die ontstaan doordat mensen verplicht een cel delen. Het CPT vindt dat Nederland meer moet investeren in de geestelijke gezondheidszorg, onder meer door extra gespecialiseerd personeel aan te nemen. Ook moet het medisch personeel meer “systematisch gegevens verzamelen en analyseren”, schrijven zij, “bijvoorbeeld om het aantal personen met zelfverwonding en daarmee samenhangend letsel bij te houden”. 

Daarnaast wijst het CPT erop dat mensen die voor langere tijd worden vastgehouden een verhoogd risico lopen op een verslechtering van hun mentale gezondheid. Personen die meerdere weken of maanden worden vastgehouden, moeten daarom meer en betere psychosociale ondersteuning krijgen. 

Ter Apel
In Ter Apel worden niet alleen asielzoekers opgevangen, maar is er ook een gevangenis (PI) waar voornamelijk volwassen mannen in detentie zitten omdat zij een strafbaar feit hebben gepleegd, geen geldige verblijfsvergunning hebben of na hun misdrijf ‘ongewenst’ zijn verklaard. Tijdens het bezoek van de onderzoekers was 94 procent van de capaciteit bezet. Volgens het CPT brengt een bezettingsgraad van 90 procent of hoger een verhoogd risico op overbezetting met zich mee. Nederland moet daar waakzaam op zijn, aldus de onderzoekers.

Ook in de PI Ter Apel verblijven relatief veel mensen met psychische problemen en verslavingen. Zo schrijven de onderzoekers dat relatief veel vreemdelingen psychoses hebben en er geregeld meldingen van zelfverwonding zijn.

Het CPT vraagt de Nederlandse overheid om binnen drie maanden te reageren op het rapport, waaronder hoe zij uitvoering wil geven aan de aanbevelingen van het CPT-rapport.