Samenwerken voor betere gehandicaptenzorg in Kaapverdië

De zorg voor verstandelijk beperkten staat in Kaapverdië in de kinderschoenen. Chelita Lima (27), een Nederlandse met Kaapverdische roots, is bezig met een ambitieus plan om die zorg naar een hoger plan te trekken. Te beginnen met twee van de weinige voorzieningen die de eilandengroep telt: instelling Villa Nova en dagbestedingscentrum CTO.

Chelita Lima werkt vanuit Nederland samen met de leidinggevenden van Villa Nova en CTO om de gehandicaptenzorg daar te verbeteren. Geen overbodige luxe, blijkt in Kaapverdië. Het dagbestedingscentrum bevindt zich op een verwilderd terrein en heeft zo weinig middelen (geen stroom, nauwelijks materialen om bijvoorbeeld mee te knutselen) dat het lastig is om de gehandicapten bezig te houden. Begeleider Brisolita Maria Fortes: “Meestal gaan we met de cliënten naar buiten, gewoon een tripje maken.” In Villa Nova heerst een relaxed sfeertje, maar de gehandicapten slapen op kale slaapzalen met tralies voor de ramen. De begeleiders doen hun uiterste best, maar zijn niet geschoold in gehandicaptenzorg.

Guy Monteiro, manager van Villa Nova, stelt dat de meeste van zijn cliënten van de straat komen. “Ze leefden op straat omdat ze zijn verstoten door hun familie. Wij geven ze hier een ander leven.” Hij is trots op de instelling, die zorg biedt aan 45 mensen. Dat is maar een klein percentage van het aantal verstandelijk beperkten in Kaapverdië, denkt Monteiro. “Hoeveel mensen het in totaal zijn kan ik niet zeggen, want er zijn geen statistieken. Veel mensen doen alsof gehandicapten niet bestaan.”

Leren uit ervaring

Monteiro is de enige betaalde kracht bij Villa Nova. Voor de rest draait de instelling op vrijwilligers. Meestal gaat dat goed, vertelt Monteiro. “We vormen een enthousiast team en je ziet dat de vrijwilligers echt om de mensen geven.” In Kaapverdië bestaat geen opleiding voor hoe je het beste om kan gaan met verstandelijk beperkten. “We leren uit ervaring en we kijken wat werkt”, stelt Monteiro. Lima wil graag de Nederlandse kennis hierover met de Kaapverdiërs delen. “Ik wil betrokken begeleiders en leidinggevenden hierheen halen. Hier kunnen ze dan meelopen en een studietraject volgen bij mijn werkgever Stichting Orion.”

Eén van de vrijwilligers bij Villa Nova is Leny Brito. Ze is psychologe en houdt zich bezig met groepsactiviteiten. “Ik ga met de cliënten knutselen of dansen. Individuele gesprekken zijn meestal niet mogelijk omdat we daar niet genoeg mensen voor hebben.” Toch zegt ze ongeveer te weten wat welke cliënt heeft. “We hebben mensen die schizofreen zijn, mensen die paranoïde zijn, maar ook gewoon mensen die mentaal erg langzaam zijn.”

Zorgboerderij en moestuin

Naast de kennisoverdracht wil Lima bij dagbestedingscentrum CTO een zorgboerderij en moestuin aanleggen. Een rit naar CTO leert dat er inderdaad nog flink veel te verbeteren valt. Een route over hobbelige zandweggetjes leidt naar een roestige toegangspoort: het dagbestedingscentrum. Het grote gebouw is op wat eenvoudige meubels na leeg. Volgens Lima biedt het centrum veel mogelijkheden. Er liggen landbouwveldjes en dierverblijven rondom het gebouw. Materiaal ontbreekt, net als gewassen op de veldjes of dieren in de hokken. Begeleider Fortes zou de mensen die de dagbesteding bezoeken graag meer bieden. “Als we varkens en kippen hebben en groenten kunnen verbouwen, dan hebben de mensen iets te doen en kunnen we ook zelfvoorzienend zijn.”

Als laatste wil Lima de hygiëne verbeteren door materiaal zoals bedtextiel en tandenborstels te regelen voor Villa Nova. De 45 cliënten slapen in stapelbedden op kale slaapzalen. Toch laat Carlos, één van de verstandelijk beperkten, trots zijn slaapplaats zien. “Kijk, daar slaap ik”, wijst hij. Voor de ramen en deuren zitten tralies. In één van de zalen is Alexandre opgesloten. Hij staat voor het raam en tuurt tussen de tralies door. “Hij moet slapen”, legt Monteiro uit. “Want hij was vannacht de hele tijd wakker.”

De verbeteringen bij Villa Nova en CTO zullen zo’n 4.000 euro kosten, denkt Lima. Onlangs organiseerde ze een benefietconcert in Rotterdam dat een bedrag van 1.560 euro opbracht. “Een mooi begin”, vindt Lima. Ze is ervan overtuigd dat ze de 4.000 euro wel gaat binnenhalen om haar plannen te realiseren. “Dan organiseer ik gewoon weer iets anders.” Monteiro is maar wat blij met Lima. “Zonder vrijwilligers en mensen zoals Chelita Lima had Villa Nova al lang niet meer bestaan. Dan moesten de gehandicapten de straat weer op.”