Saudische vrouwen kruipen uit protest achter het stuur

Afgelopen vrijdag zaten vrouwen in verschillende steden in Saudi-Arabië achter het stuur van hun auto’s. Op het eerste gezicht lijkt dit niet veel bijzonders, maar deze vrouwen waren in protest. In Saudi-Arabië mogen vrouwen namelijk niet autorijden. En daar hebben ze genoeg van.

In het Midden-Oosten is het al maanden onrustig. In Tunesië, Egypte, Libië en Syrië wordt de roep om vrijheid en democratie steeds groter. De Arabische Lente biedt misschien hoop aan velen, maar er vallen ook slachtoffers. In Syrië zijn in de afgelopen maanden al 1100 mensen omgekomen als gevolg van het geweld, zo meldde het Hoge Commissariaat voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties op 15 juni. Tussen al deze onrusten in de Arabische wereld, speelt zich in Saudi-Arabië een bescheiden revolutie af: vrouwen eisen het recht om te mogen autorijden.

Het begon allemaal op 22 mei 2011 met de arrestatie van Manal Al-Sharif. Deze 32-jarige vrouw had een filmpje van zichzelf op YouTube gezet waarin ze, terwijl ze een auto bestuurt, kritiek uit op het feit dat vrouwen in Saudi-Arabië niet mogen autorijden. “We zijn onwetend en analfabeet, als het gaat om autorijden. Er zijn hier vrouwen die professor zijn op de universiteit, maar niet kunnen autorijden”.

Wat moet een vrouw doen als zij de enige in de buurt is als haar man een hartaanval krijgt, maar ze kan niet rijden, vraagt Manal Al-Sharif zich af in het filmpje. Al-Sharif had via sociale media als Facebook en Twitter andere Saudische vrouwen opgeroepen om ook auto te rijden en filmpjes hiervan op internet te plaatsen. Onder de naam Women2drive werden vrouwen opgeroepen om op 17 juni massaal in de auto te stappen. Haar arrestatie resulteerde in verontwaardigde reacties. Onder andere Amnesty International drong aan op haar vrijlating. De druk leverde het nodige resultaat op en na tien dagen stond Manal Al-Sharif weer op straat.

Saudi-Arabië is het enige land ter wereld waar vrouwen niet mogen autorijden. In de wet wordt hier niets over gezegd, maar iedereen in Saudi-Arabië is op de hoogte van deze ongeschreven regel. Om te mogen autorijden is een rijbewijs verplicht. Vrouwen kunnen  geen rijbewijs halen. Ook buitenlandse vrouwen of vrouwen met een buitenlands rijbewijs mogen niet rijden. Al eerder leidde dit tot protesten. In 2007 tekenden 1100 vrouwen een petitie gericht aan koning Abdullah, waarin zij hem opriepen hen het recht tot autorijden te verlenen. Een van de initiatiefnemers van de petitie, Wajeeha Al-Howaider, zette al in 2008 een filmpje van zichzelf op YouTube waarin zij achter het stuur te zien is.

Op 17 juni was het zover, de lang verwachte protestdag ging van start. Verschillende vrouwen kropen achter het stuur en reden door de straten van Riyad en andere Saudische steden. Volgens Twitterberichten deden tussen de dertig en vijftig vrouwen mee. Manal Al-Sharif en andere vrouwen roepen de Saudische vrouwen nu op door de gaan met autorijden en het niet te laten bij deze ene dag. Een dag na de protestactie verschenen weer filmpjes op YouTube van vrouwen die autoreden. Op straat bleef het vrij rustig. De politie leek de opdracht te hebben gekregen niet in te grijpen. Wel verschenen er Twitterberichten van vrouwen die een boete kregen wegens het rijden zonder rijbewijs. Al-Sharaf had een vijftal regels opgesteld, onder andere gepubliceerd in de New York Times, om het protest soepel en veilig te laten verlopen. Zo was het niet de bedoeling dat er andere protesten zouden ontstaan; het rijden door vrouwen was een daad van protest op zich. Verder mochten alleen vrouwen met een (buitenlands) rijbewijs meedoen en moesten de gordels worden gedragen.

De Saudische vrouwen verklaren dat het feit dat zij niet mogen rijden niet alleen een vorm van discriminatie is, maar ook een praktisch ongemak. In Saudi-Arabië zijn vrouwen altijd afhankelijk van een mannelijk familielid of een chauffeur om bijvoorbeeld naar hun werk te kunnen. Het is voor vrouwen namelijk ook verboden om gebruik te maken van het openbaar vervoer. Een Saudische vrouw zei tegen Al-Jazeera dat ze als ze zou kunnen autorijden “tegemoet kan komen aan de behoeften van het huishouden, zoals de kinderen naar school brengen en andere dingen die horen bij het dagelijks leven”. Maar ook veel mannen zien hun vrouw graag achter het stuur: “Ik voel me veiliger als mijn kinderen bij mijn eigen vrouw zijn, dan als ze bij een chauffeur zijn”, zei Mohammad Yusuf Al-Nassir uit Jeddah tegen Al-Jazeera. Uit berichten op Twitter blijkt dat veel mannen hun vrouwen steunen en dat sommige vrouwen die uit protest achter het stuur stapten, dit deden met hun man of vader naast hen op de passagiersstoel.

Het protest speelde zich misschien nog wel meer af op het internet dan op de Saudische wegen. Er klommen geen duizenden vrouwen achter het stuur. Op de digitale snelweg wordt echter massaal steun betuigd aan de Saudische vrouwen die willen rijden. Manal Al-Sharif heeft meer dan 10.000 volgers op Twitter en haar YouTubefilmpje is al meer dan 100.000 keer bekeken. Op Facebook stroomden de steunbetuigingen binnen, zowel uit Saudi-Arabië als uit het buitenland. Net zoals de revoluties die momenteel gaande zijn in andere landen in de Arabische wereld zijn sociale media hier van belang. Al-Sharif dankt Twitter, Facebook en YouTube dat zij deze revolutie mogelijk maakten. Het bedankje aan de drie sociale media websites verscheen uiteraard geheel in stijl in de vorm van een tweet.

Toch moet er een kanttekening geplaatst worden bij dit succesverhaal. Het zijn vrouwen met een buitenlands rijbewijs en in bezit van een auto die baat hebben bij de acties. Veel minder fortuinlijke inwoners van Saudi-Arabië hebben heel wat anders om zich zorgen om te maken. Saudi-Arabië heeft nog een lange weg te gaan als het gaat om gelijkheid. Het protest van 17 juni kan gezien worden als een eerste stap in het opeisen van de rechten voor vrouwen in Saudi-Arabië. Als Saudische vrouwen in de nabije toekomst zorgeloos achter het stuur kunnen stappen zou dit alvast veel praktische en financiële problemen oplossen. Een van de laatste tweets van de Women2Drive-campagne spreekt boekdelen:“We drove”.