Schaken in de buitenlucht

De wereldschaakorganisatie FIDE heeft 2010 uitgeroepen tot het Euwe jaar. Max Euwe was een Amsterdamse wiskundeleraar die heel goed kon schaken. Zo goed, dat hij in 1935 wereldkampioen werd. Het 75-jarig jubileum werd door de Koninklijke Nederlandse Schaakbond gevierd op het Max Euweplein. Daar ligt een zeer populair buitenschaakbord waar dagelijks heel wat potjes schaak worden gespeeld door allerhande mensen. Deze unieke plek is door de jaren heen uitgegroeid tot een ware toeristische trekpleister.

Max Euwe werd geboren in de Amsterdamse wijk Watergraafsmeer. Door een samenloop van omstandigheden werd dit jaar in diezelfde wijk het tweede buitenschaakbord van Nederland onthuld, 75 jaar nadat Euwe de wereldtitel veroverde tegen de Rus Alexander Aljechin. Niet per se omdat het Euwe jaar is, maar als Vogelaarproject. Een project dat geïnitieerd werd door voormalig minister Vogelaar van Wonen, Wijken en Integratie om bewoners te stimuleren de leefbaarheid van de buurt te verbeteren.

Geïnspireerd door het buitenschaakbord op het Max Euweplein, diende Polly Levens het idee in om zo’n bord ook in haar buurt te plaatsen. Zelf heeft zij als kind van haar vader leren dammen en naar haar idee is het goed als vooral jongeren zich met denksport bezighouden. “In plaats van rondhangen kunnen jongeren hiermee iets positiefs doen op straat. In de denksport moeten mensen eerst denken voordat ze handelen en dat is heel leerzaam. Kinderen die leren schaken, leren ook geduld op te brengen, want je moet telkens wachten tot de ander klaar is met zijn of haar zet.”

De financiering van het buitenschaakbord werd verzorgd door de regeling ‘Bewoners aan het Stuur’. Uit een aantal projectvoorstellen werden 17 winnaars gekozen die een bijdrage kregen voor de uitvoering. Polly Levens, één van de winnaars, moest daarna flink aan de slag. “Het schaakbord ligt in het grasveldje naast het Koninklijk Instituut voor de Tropen. Voor die locatie moest ik het kadastraal nummer aanvragen. Maar meest bijzonder vond ik het dat ik een lichte bouwvergunning moest aanvragen voor het bord. Van alles heb ik in kaart gebracht; met foto’s van het grasveldje, foto’s van de omgeving, een plattegrond en ga maar door.”

Sinds april dit jaar ligt het buitenschaakbord er nu en er wordt gretig gebruik van gemaakt. Op woensdagmiddag is het bord gereserveerd voor basisschoolkinderen die op school schaakles krijgen ondersteund door het Max Euwe Centrum. Maar op alle andere uren wordt er door zeer gevarieerde gezelschappen geschaakt. Jong en oud, toeristen, jongens en meisjes; mensen met heel uiteenlopende achtergronden schaken er allemaal. De schaakstukken worden iedere ochtend klaargezet en iedere avond weer opgeborgen in roestvast stalen kisten die naast het bord zijn geplaatst. Dit wordt gedaan door een aantal betrokken mensen uit de buurt aan de hand van een rooster.

Die logistiek blijkt goed te werken. Hoewel de medewerkers van het naastgelegen NH-Tropenhotel nog op een aantal momenten in de week bijspringen. Polly Levens hoopt dat jongeren uit de buurt in de loop van de tijd ook verantwoordelijkheid nemen en zich inschrijven in het rooster. “Het schaakbord stimuleert eigen initiatief. Ik heb op zaterdagavond de beurt om de schaakstukken in de kisten te leggen. Dan maak ik altijd even een praatje met de mensen. Het loopt storm. Van jongeren hoorde ik al dat zij zelf competities met elkaar organiseren, dat is een heel goed teken.”

In Amsterdam zijn nu dus twee buitenschaakborden, maar daar zal het waarschijnlijk niet bij blijven. Andere steden nemen er een voorbeeld aan. Polly Levens werd al gebeld door Amstelveen; zij zeiden erg geïnteresseerd te zijn in het project. “Je zal zien dat de buitenschaakborden straks in heel Nederland als paddestoelen uit de grond schieten. Het is iets positiefs voor de jeugd uit de buurt, maar de buurt gaat ook positiever naar die jeugd kijken. Een verbetering van de leefbaarheid in buurten dus”, besluit zij.