Schaken in de township

Khayelitsha is met anderhalf miljoen inwoners de grootste en snelst groeiende township in Zuid-Afrika. Meer dan 90 procent van de bevolking is zwart en 60 procent is 18 jaar of jonger. De meeste van hen krijgen niet de kans te ontvluchten aan de armoede. De Khayelitsha Sport Council probeert deze kans te bieden aan talentvolle jongeren.

Er lopen veel jongeren met groot sporttalent rond in Khayelitsha, maar veel te weinig krijgen de kans om dat talent te ontwikkelen. De Khayelitsha Sport Council werd in 1992 opgericht om dat probleem in de township te verhelpen. De Sport Council is een niet-gouvernementele organisatie (ngo). “Ons budget komt met name van private investeerders, de bijdrage die de overheid levert is eigenlijk niet genoeg”, zegt Tembisile Gamzana, voorzitter van de organisatie.

Thembisile Gamzana is al meer dan vijftien jaar betrokken bij de Sport Council. Naast voorzitter is hij ook actief betrokken bij de jongeren als golfcoach. “Wij zorgen ervoor dat jongeren uit Khayelitsha aan verschillende sporten kunnen doen. Wij overzien het proces en zorgen dat er de faciliteiten voor zijn”, legt hij uit. Dat is lastig als er veel meer clubs dan faciliteiten zijn en deze faciliteiten ook nog eens gebruikt worden voor zaken die weinig met sport te maken hebben. Zo worden de hallen voor binnensport gebruikt voor kerkdiensten en begrafenissen.

Tambo Hall

De Olivier Tambo Hall is een herkenningspunt in Khayelitsha en de uitvalsbasis van de Khayelitsha Sport Council. De grote overdekte hal valt uit de toon bij alle huizen van golfplaten aan de andere kant van de straat. De hal wordt gebruikt voor binnensporten zoals basketbal, maar ook voor andere evenementen zoals festivals of politieke bijeenkomsten.

De activiteiten van de Sport Council zijn niet gecentreerd bij de Tambo Hall, maar verspreid over heel Khayelitsha. Dat wordt georganiseerd via scholen en sportclubs. Er wordt onder andere aan voetbal, golf, hockey en basketbal gedaan. “Wij zijn onlangs zelfs een schaakclub begonnen”, zegt Thembisile. “Dit jaar was de Russische schaaklegende Kasparov in de Tambo Hall. Daar speelde hij tegen 25 jongeren uit Khayelitsha tegelijkertijd. Er was een overweldigende opkomst.”

Het schaakproject heeft als doel om jongeren wiskundige vaardigheden te leren. “Schaken kan het brein van een kind op hoge snelheid ontwikkelen”, vertelt Thembisile. Het project staat in het teken van life skills. “Wij leren de jongeren om verantwoordelijkheid te nemen voor hun keuzes. Ook leren wij hen over kunst. Wij proberen ze alternatieven te geven door hen voor te bereiden op een hoger denkniveau.”

Het doel van de Sport Council is om potentie te ontdekken voor een sport en daar op voort te bouwen. “Dat is de reden waarom wij ze aanmoedigen om verschillende sporten te proberen. Het gaat ons om de atletische ontwikkeling op de lange termijn en daarnaast zien wij bij de meeste jongeren ook een grote vooruitgang in discipline”,  legt Thembisile uit.

Op dit moment is vervoer het grootste struikelblok voor de Khayelitsha Sport Council. “Khayelitsha is enorm groot en de jongeren komen uit alle delen. Zij kunnen het transport vaak zelf niet betalen, dus dan is het aan ons om dit te verzorgen”, vertelt Thembisile. “Ons budget is dan het grootste probleem.”

Tijdens het WK in 2010 waren in de Tambo Hall de wedstrijden te zien op een groot scherm. “De echte World Cup is hier nog geweest en het zat hier toen helemaal vol, net als tijdens de wedstrijden”, zegt Thembisile. Er zijn destijds veel belangrijke figuren uit de politiek en het bedrijfsleven in Khayelitsha geweest.

Dat leidde ertoe dat de overheid ging investeren in het bouwen van nieuwe sportvoorzieningen in Khayelitsha, met name overdekte faciliteiten zodat er ook gesport kan worden wanneer het regent. Zo komt er een nieuw voetbalveld, een hockeyveld en een driving range voor golf. “Ik zie nu ook steeds vaker dat wij resultaat behalen, de jongeren doen het goed in de sporten en leren veel. Maar de deelname van alle jongeren aan de projecten geeft mij het grootste gevoel van voldoening”, vertelt Thembisile.