Het gevreesde Servische veto

Het ziet ernaar uit dat Servië dichterbij toetreding tot de Europese Unie komt. Ook Kosovo wil lid worden. Hiervoor is het van groot belang dat de EULEX-missie, die dinsdag 9 december startte, slaagt. Deze missie ondersteunt de ontwikkeling van de rechtstaat in Kosovo. Onder Kosovaarse jongeren leeft echter de angst dat Servië de toetreding van Kosovo zal blokkeren, mocht Servië eerder EU-lid zijn.

“Wij vrezen het Servische veto”, zegt een Kosovaarse deelnemer aan een debat dat IKV Pax Christi in oktober organiseerde. Het debat behoorde tot een uitwisselingsproject voor jongeren uit Servië, Kosovo en Nederland, onder de naam ‘Our Future – European Integration’. Welk land zou wanneer moeten toetreden tot de EU? Eerst Kosovo of eerst Servië? Of misschien allebei tegelijk? Het merendeel van de jongeren is ervan overtuigd dat de landen in ieder geval niet voor 2015 in aanmerking zullen komen. “Er moet nog zoveel gebeuren in ons land, voor toetreding tot de EU zijn we nog lang niet klaar.”

Vorig jaar publiceerde de Europese Commissie een rapport waarin werd gesproken van ‘een groot democratisch tekort en een zwakke rechtsstaat’ in Kosovo. Corruptie is er een veel voorkomend probleem. Deze week startte de EULEX-missie. Deze moet verbetering aanbrengen in de rechtstaat. De douane, de politie, justitie en het bestuur van Kosovo worden tot 16 februari 2010 ondersteund door 2000 Europese manschappen. De missie staat onder leiding van de Nederlandse diplomaat Pieter Feith, daarnaast levert Nederland 40 tot 60 mensen.

Op elk niveau wordt flink gediscussieerd over de rol van Kosovo en het voormalige moederland Servië ten opzichte van de Europese Unie. De jongeren bij IKV Pax Christi zijn het erover eens dat er geen andere weg is dan die naar de EU. Zij vrezen echter voor de haalbaarheid. “Kroatië is het eerst volgende Balkanland dat toetreedt”, zegt één van de meisjes. “Daarna zal het meteen moeilijker worden, de regels worden dan strenger. En zodra Servië toetreedt wordt het voor Kosovo echt onmogelijk. Servië is eigenwijs, zij houden Kosovo met een veto buiten de EU. Onze landen moeten daarom samen toetreden, of anders niet”.

Voordat een land kan toetreden tot de Europese Unie moet het voldoen aan de ‘Criteria van Kopenhagen’, vastgesteld in 1993. Het land moet:

    – stabiele instellingen hebben die de democratie, de rechtsstaat, de eerbiediging van de mensenrechten en respect voor minderheden waarborgen.

    – een goed draaiende markteconomie hebben en opgewassen zijn tegen de concurrentie van de EU.

    – de verplichtingen van het lidmaatschap op zich nemen, de gemeenschappelijke wet- en regelgeving van de EU overnemen en implementeren, en de verschillende doelstellingen van de Europese Unie ondersteunen.

Bron: Europa.nu

De Europese Unie bepaalt wanneer een land aan alle drie de eisen voldoet, maar dit betekent niet dat de kandidaat-lidstaat dan automatisch lid wordt. Eerst maakt de Europese Unie de balans op of zij er zelf aan toe is om uit te breiden. En als dat zo is, dan heeft iedere lidstaat nog een vetorecht. Alle 27 landen moeten instemmen met de komst van een nieuweling. Is één land tegen, dan moet er opnieuw onderhandeld worden.

Vooruitzicht

De Europees Commissaris voor Uitbreiding Olli Rehn zei in november dat Kroatië eind volgend jaar de laatste fase van toetreding kan ingaan. De Nederlandse staatssecretaris van Europese Zaken Frans Timmermans stelde vorige week in de Tweede Kamer echter dat Kroatië daar nog niet rijp voor is. In tegenstelling tot Rehn’s voorspelling, verwachten de huidige Europese lidstaten dat Kroatië meer tijd nodig heeft. Zij moet nog een grensgeschil met EU-lidstaat Slovenië oplossen, de corruptie in eigen land tegengaan en voldoende meewerken met het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag.

Olli Rehn noemt voor 2009 ook Servië als potentiële kandidaat-lidstaat. Er zijn veel voorwaarden, maar de nieuwe, pro-Europese regering van Servië is bereid er een hoop voor te doen. Zo is de jacht op voortvluchtige oorlogsmisdadigers geopend, met het doel hen uit te leveren aan het Joegoslavië-tribunaal. Begin november vielen veiligheidsagenten een fabriek in de stad Valjevo binnen op zoek naar oud-legerleider Ratko Mladic. Hij werd niet gevonden.

Valjevo ligt in het grensgebied tussen Servië en Bosnië, hier zou Mladic zich de laatste tijd hebben schuilgehouden. Aan die grens rommelt het. In Bosnië-Herzegovina wordt de situatie steeds zorgelijker. De rol van extreem nationalisme groeit daar, waardoor de weg naar de EU uit het oog zou kunnen worden verloren.

Met Servië als potentieel kandidaat-lidstaat hoopt EU-buitenlandcoördinator Javier Solana dan ook op stabilisatie in de regio. Hij verwachtte van Servië een constructieve houding ten opzichte van de EULEX-missie in Kosovo. De missie kon niet zomaar van start. Lange tijd werd hierover met Servië en Kosovo onderhandeld.

In oktober gingen in Pristina (de hoofdstad van Kosovo) duizenden Serviërs de straat op om te demonstreren tegen de missie. Serviërs zijn een minderheidsgroep binnen Kosovo. Een maand later verwierp de Albanese meerderheid een aangepast plan, terwijl de Serviërs toen wel voor waren. Daarop trokken duizenden Albanezen de straat op. Bij iedere stap die de EU zette werd in Kosovo zorgvuldig afgewogen of die niet te ‘Servisch’ of te ‘Albanees’ was.

Eén van de jongeren bij het IKV Pax Christi-debat verwacht zelfs dat etniciteit zo belangrijk is dat Kosovo en ook Albanië nooit tot de EU zullen worden toegelaten. “Een land dat uit overwegend moslims bestaat willen zij er uit principe niet bij hebben”.