Situatie Sri Lanka verslechtert in minder dan geen tijd

In Sri Lanka is geen tijd meer te verliezen verklaarde Sir John Holmes, adjunct secretaris-generaal van de Verenigde Naties (VN) voor Humanitaire Zaken, die vorige week een bezoek bracht aan het land.

De VN hebben officieel hun bezorgdheid geuit over de honderdduizenden inwoners die in het noorden van Sri Lanka gevangen zitten en onmogelijk kunnen ontsnappen aan het voortdurend geweld. In de noordelijke regio zijn het regeringsleger van Sri Lanka en de Liberation Tigers of Tamil Eelam (LTTE) al maanden verwikkeld in een gewelddadig conflict.

De VN schat in dat ongeveer 200.000 burgers opgesloten zitten in een smalle strook land van veertien vierkante kilometer in de kuststreek Vanni. Deze heeft de regering tot ‘no-fire zone’ verklaard. “Veel van deze mensen zijn in de afgelopen maanden en jaren meerdere malen ontheemd. Het gevaar is nu dat zij in het kruisvuur van de strijdende partijen terechtkomen”, vertelde Holmes de Veiligheidsraad in een besloten vergadering. “Er zijn sterke aanwijzingen dat de LTTE de burgers verbiedt te vluchten,” waarschuwde hij. Deze oorlogsstrategie stelt de ethische grens van het regeringsleger op de proef, die daarin faalt. Mensenrechtenschendingen door beide partijen zijn dagelijkse realiteit.

Op woensdag 4 maart zijn er in de ‘safety zone’ in het Mullaiththevu district weer 73 Tamil burgers om het leven gekomen en raakten 160 mensen gewond, meldde TamilNet; “De afgelopen drie dagen zijn zo’n 35 clusterbommen afgevuurd, waarvan er alleen op dinsdag al vijftien in dichtbevolkt gebied terechtkwamen.” Het plaatselijke ziekenhuis Maaththa’lan heeft volgens TamilNet onvoldoende medicijnen op voorraad om alle slachtoffers medische hulp te bieden. Hoe de toestand er precies is, blijkt moeilijk te achterhalen. Al jarenlang is het noordelijke gebied afgesloten voor journalisten en mensenrechtenorganisaties.

In het zuiden van Sri Lanka wonen de Singalese boeddhisten, zij maken met 74 procent de meerderheid van de bevolking uit. De hindoeïstische Tamils leven in het noorden en oosten, deze minderheid van 8,5 procent eist verregaande autonomie voor de gebieden waar het Tamil gesproken wordt. “De officiële spreek- en schrijftaal is het Singalees. (..) Het Tamil is als nationale taal ‘for public administration and the conduct of legal proceedings’ erkend sinds de invoering van de grondwet van 1978. Het Tamil wordt beheerst door 18 procent van de bevolking en wordt meestal gesproken door de Tamils en de meeste moslims”, beschrijft het Nederlands ministerie van Buitenlandse zaken in een Algemeen Ambtsbericht uit 2008.

Het conflict duurt al meer dan vijftig jaar. Onder Britse overheersing, begin vorige eeuw, hadden de Tamils een bevoorrechte positie omdat zij Engels spraken. Maar na de onafhankelijkheid van het toenmalige Ceylon op 4 februari 1948, veranderde die positie. De Singaleze regering voerde in 1956 het Singalees in als officiële taal. Tamils, die geen Singalees spraken, konden geen overheidsfuncties meer bekleden. In de daaropvolgende decennia namen de spanningen toe. Het verlangen naar een eigen staat voor de Tamils groeide. Om dit af te dwingen werden diverse militair actieve bewegingen gevormd.

Ceylon heet sinds de invoering van de nieuwe grondwet in 1978 ‘Democratic Socialist Republic of Sri Lanka’. Hoewel in die grondwet de Tamiltaal werd erkend werd de strijdbijl niet begraven. In 1983 barstte hevig geweld over en weer los. De LTTE, in 1976 opgericht door Velupillai Prabhakaran, kwam als sterkste Tamilbeweging uit deze strijd. Sindsdien pleegden zij af en aan guerilla-acties en eind vorige eeuw kreeg de LTTE een vaste militaire structuur. Onder invloed van de internationale gemeenschap werden de gewelddadigheden in 1987, 1995, 2001 en 2002 onderbroken voor vredesonderhandelingen en staakt-het-vuren overeenkomsten.

“In juli 2007 werd het oosten van Sri Lanka officieel ‘bevrijd van de LTTE’

verklaard door de regering”, beschrijft het Algemeen Ambtsbericht uit 2008. Daarop wilde de regering, onder leiding van de huidige president Rajapakse ook het noorden bevrijden. In het land werden veel aanslagen gepleegd, wat bewees dat de LTTE nog lang niet verslagen was. “De regering schroefde hierop haar luchtaanvallen op LTTE gebied op en stelde herhaaldelijk in de media dat het haar doel was de LTTE eens en voor altijd te vernietigen. (..) De militaire operaties, zelfmoordaanslagen, bombardementen en vergeldingsacties namen na het beëindigen van het staakt-het-vurenakkoord op 2 januari 2008 in aantal en hevigheid toe”, aldus het Ambtsbericht.

Dr. Vickramabahu Karunaratne, leider van New Left Front (NLF) en erelid van de arbeidersorganisatie ‘United Federation of Labour’ in Sri Lanka, maakte eind februari een rondreis langs arbeiderspartijen wereldwijd, waarbij hij ook Nederland bezocht. Hij liet een motie ondertekenen met de eis dat de regering onder internationale druk “zal stoppen met het offensief, waardoor duizenden Tamils in levensgevaar zijn en om in samenspraak met de LTTE tot een staakt-het-vuren te komen opdat er onderhandelingen kunnen plaatsvinden over een interim-regering voor het Tamilgebied”.

“Er worden zoveel misdaden tegen de Tamilbevolking gepleegd, dat de situatie als genocide kan worden bestempeld”, zegt Dr. Vickramabahu Karunaratne. Toch is hij optimistisch, hij gelooft in vrede: “De regering moet per direct gedwongen worden zich terug te trekken en ook LTTE moet de wapens neerleggen”, zegt hij. “Dat kunnen we bewerkstelligen als gevluchte Tamils in andere delen van de wereld hen daartoe oproepen. Arbeiderspartijen moeten internationaal hun standpunten bundelen en druk uitoefenen op Sri Lanka. Met name de 62 miljoen Tamils die in India wonen dienen een speciale rol te spelen. Niet onbelangrijk vind ik dat India en de Verenigde Staten stoppen met het leveren van wapens.”

Dr. Vickramabahu Karunaratne is van geboorte Singalees, hij zegt onafhankelijk tegen het conflict aan te kijken. Hij hamert erop dat vechten niets oplost en dat alleen het gesprek uitkomst kan bieden. De meerderheid in Sri Lanka is het met hem oneens. Op 15 februari jongstleden waren er provinciale verkiezingen, welke als een test konden worden gezien hoe de bevolking denkt over het militaire offensief. De regeringspartij Vrijheid Alliantie van president Mahinda Rajapakse boekte grote overwinningen bij de stembus. Daarmee is zij gevrijwaard door te vechten.

“De kans op hongersnood en op uitbraak van ziektes groeit snel”, verklaarde Sir John Holmes van de VN. Hij deed vorige week een beroep op de LTTE om te stoppen met gedwongen rekrutering van vooral kinderen. Ook riep hij de regering op alles te doen om burgers naar veilig gebied te krijgen. Sinds januari kunnen voedselkonvooien door het escalerende geweld Vanni niet meer over de weg bereiken. Het World Food Programme (WFP) heeft een zeeroute geopend waardoor 80.000 mensen per dag gevoed zouden kunnen worden. Onder de vlag van het Rode Kruis zijn de eerste leveringen vorige week per sleepboot naar de kuststreek gebracht.

De foto’s in deze fotoserie zijn in 2006 gemaakt door een leraar van een school in het district Batticaloa in het oosten van Sri Lanka. Hij fotografeerde de slachtoffers van het offensief van het Sri Lankaans regeringsleger.

In juni 2007 bracht VersPers-fotograaf Alex Wolf een bezoek aan Batticaloa. De leraar, die uit veiligheidsoverwegingen anoniem wil blijven, overhandigde hem de foto’s opdat ze gepubliceerd konden worden.