Smeekbede voor geweldloze verkiezingen in Kenia

Terwijl Giel, Michiel en Gerard eind vorig jaar het Glazen Huis introkken voor het terugdringen van babysterfte, zetten de Keniaanse Mbusi, Solloo en Essie zich in voor vredige verkiezingen in 2013. Sinds 2008 volgt de radiozender Ghetto Radio uit Nairobi het voorbeeld van 3FM en laten drie DJ’s zich opsluiten in een glazen huis om aandacht te vragen voor een belangrijke kwestie.

Het motto ‘Vote4Kenya Vote4Peace’ stond dit jaar centraal in het Glazen Huis in Nairobi. Daarmee doelt Ghetto Radio op aankomende maart; het moment dat de Keniaanse burger weer naar de stembus mag. Terugkijkend op de verkiezingen vann 2007 kan dit verzoek ook wel gezien worden als smeekbede. Omdat de verkiezingen toen uitmondden in een twee maanden durend conflict.

Na vermoedens van fraude door één van de presidentskandidaten barstte het geweld uit en kwamen verschillende bevolkingsgroepen tegenover elkaar te staan. Opgestookt door hun leiders gingen jongens en mannen de straten op en leidden de schermutselingen op verschillende plekken in Kenia tot een bloedbad. De gebeurtenis is één van de ernstigste uitbraken van etnisch geweld in de geschiedenis van Kenia. Naar schatting dertien- tot vijftienhonderd mensen werden gedood en meer dan een half miljoen Kenianen raakten ontheemd.

In Kenia verzekeren mensen je nu dat zoiets als het postelectorale geweld in 2007-2008 nooit meer kan en zal gebeuren. Maar diep in de samenleving leven er nog steeds veel onderdrukte gevoelens van haat en nijd tussen de verschillende etnische groeperingen. Deze sluimerende conflicten zijn niet zomaar op te lossen.

De inwoners van Kenia herinneren buitenstaanders er bij ieder gesprek – over het leven, cultuur of politiek – aan dat Kenia een ‘tribal society’ is. Van hoogopgeleide mensenrechteactivist tot slumdog, iedereen verzekert je van dit ogenschijnlijke feit. Het zijn er tweeënveertig. Of meer. En dus zijn er vele verschillen. “We have Kikuyu, Luo, Luhya, Kalenjin, Kamba…”, de eerste twee groepen, Kikuyu en Luo worden steevast genoemd. Hoewel dit niet eens de twee grootste etnische groeperingen zijn, zijn het wel de meest besproken. Het waren namelijk de Kikuyu en Luo die in 2007 in strijd verwikkeld raakten. En diezelfde groepen benijden elkaar nog steeds.

“Kenya has forty-two tribes, you know”.

Het Rode Kruis maakte in augustus bekend dat er dit jaar meer dan 200 mensen om het leven zijn gekomen door etnisch geweld. Een bloedig conflict tussen de Pomoko en de Orma, stammen in het zuiden van Kenia, over land en water lag aan de basis van het geweld. Kenianen verdelen het land van oudsher via de ‘ancestral homelands’, gebieden waar overgrootouders woonden toen zij nog per tribale gemeenschap samenleefden. Intussen leven veel stammen over het land verspreid in gemixte omgevingen. Dit conflicteert met de verdeling via ‘ancestral homelands’, waardoor er continu onenigheid is over het landbezit. In 2007/2008 werd duidelijk hoe explosief dat kan zijn gedurende verkiezingen, buren veranderden in elkaars grootste vijand.

Toch geloven de mensen in de straten van Nairobi dat er deze keer geen geweld zal zijn. Ze hopen dat zoiets nooit meer zal gebeuren. Het is het ergste waar ze ooit getuige van zijn geweest, zeggen ze. Beelden van slachtingen, verkrachtingen en andere gruwelijke gebeurtenissen staan op hun netvlies gebrand. Opgestookt door de politieke leiders werden sluimerende conflicten langs etnische lijnen uitgevochten. In Nairobi zeggen ze nu te hebben geleerd van de vorige keer en zullen ze zich niet meer als handpoppen van de leiders in de strijd storten. De politici, de ‘mannetjes daarboven’ moeten het zelf maar gaan uitvechten, aldus de boodschap van Ghetto Radio.

De radiocampagne voor geweldloze verkiezingen in 2013 is een nobele maar niet per se realistische actie. Het vergeven en vergeten van de gebeurtenissen in 2007/2008 blijkt namelijk een grote stap. In de epicentra van het toenmalige geweld, zoals in Kibera één van de sloppenwijken van Nairobi, sluimert het conflict vandaag de dag nog voort.

De wijk Kibera ging na de verkiezingen letterlijk in een vlammenzee op. De angst voor de komende verkiezingen is nu daar duidelijk merkbaar. Mannen spelen er mooi weer, maar bij de vrouwen heerst de angst voor herhaling. Ruth verloor in 2007 haar man door het geweld. Met wanhoop in haar ogen vertelt Zij nu dat ze elke dag Luomannen voorbij ziet komen met wapens in hun handen. Ze is bang dat zij zich aan het voorbereiden zijn voor een nieuwe strijd.

Hoewel de conflicten in Kenia geen politieke achtergrond hebben, laten de verkiezingen van 2007 zien dat de verkiezingen wel degelijk als katalysator dienen voor geweld. Of de actie ‘Vote4Kenya Vote4Peace’ van Ghetto Radio voldoende bewustwoording heeft gekweekt voor geweldloze verkiezingen blijkt in maart.