Snor verraadt politieke voorkeur Turken

In Turkije is gezichtsbeharing meer dan een ijdele smaakkwestie. Al sterft de snordragende man langzaam uit, in de wereld van de politiek staat je mening nog vaak op je gezicht geschreven. Dat werd duidelijk in 2010, toen snorren voor een relletje tussen twee politieke leiders zorgden.

De politieke betekenis van de snor in Turkije stamt al uit de negentiende eeuw. Volgens sociologe Tayfün Atay, verbonden aan de Ankara Universiteit, ontstond dat tijdens de Tanzimat, een periode tijdens het Ottomaanse bewind, bedoeld om Turkije te moderniseren. “Aanhangers en tegenstanders van deze modernisatie droegen verschillende snorren om te laten zien bij welke partij zij hoorden. Aanhangers lieten hun baard en snor staan, terwijl tegenstanders de baard afschoren.” Een traditie was geboren.

Wilhelm-type

“Toen de Turken er nauwe betrekkingen op na hielden met de Duitsers, droegen de intellectuelen snorren in de stijl van de Turkse keizer Wilhelm II. Atatürk had ook zo’n snor, welke we het ‘Wilhelm’-type noemen”, vertelt socioloog Hüsamettin Arslan in Hürriyet Daily News. Deze snor werd populair toen Wilhelm II een bezoek bracht aan Istanbul.

Eind jaren dertig van de twintigste eeuw was de ‘tandenborstelsnor’, beter bekend als de Hitlersnor, populair in Turkije. Onder andere de tweede president van Turkije, Ismet Inönü, en voormalige premiers Şükrü Saraçoğlu en Ali Fethi Okyar droegen deze snor. Alle drie deze mannen waren aanhangers van Atatürk en daarom streng nationalistisch.

Veertig jaar later stonden grote, dikke walrussnorren bekend als kenmerken van de linkse beweging. Dit omdat de socialistische leider Stalin er net zo een op zijn bovenlip liet groeien. Door een veranderend modebeeld binnen deze groep wordt vandaag de dag de sik (keçisakalı) als ietwat links gezien.

Een heel smal snorretje is populair onder aanhangers van de politieke islam. Necmettin Erbakan, voormalig premier van Turkije, droeg er bijvoorbeeld een. Erbakan was partijleider van de islamitische Welvaart Partij en regeerde van 1996 tot 1997. Onder dwang van het leger stapte hij op. De legertop zag de islamitische inslag van Erbakan als een gevaar voor seculier Turkije.

De Turkse ‘ülkücü’-snor wordt gedragen door nationalisten en aanhangers van de MHP. Deze snor, in de vorm van een hoefijzer, wordt gekenmerkt door de twee uiteindes die langs de mond naar beneden groeien. Sociologe Atay: “Deze snor is gevormd naar de halve maan op de Turkse vlag. Dat laat goed zien hoe nationalistisch deze mannen zijn, aangezien zij een deel van de vlag op hun gezicht dragen.”

Vandaag de dag zijn het vooral Turkse mannen van middelbare leeftijd die een snor dragen. Het fenomeen neemt in populariteit af. Uit een onderzoek dat werd uitgevoerd in 1993 bleek dat 77 procent van de Turkse mannen een snor droeg. In 2005 was dit percentage gedaald naar 41 procent. Onder jongeren bedraagt het percentage snordragers 24 procent. Jonge Turken vinden de snor ouderwets, omdat die hen teveel aan de Ottomaanse tijd doen denken. Atay: “Ottomaans staat voor oud en achterhaald en dat is niet waar jonge Turken voor staan. Zij willen laten zien dat ze westers en modern zijn. Het dragen van een snor hoort daar niet bij.”

Een andere reden voor het verdwijnen van de snor uit het straatbeeld geeft Akel Bayhan, socioloog aan de Ankara Universiteit. “Twintig jaar geleden was de regel 'Geen snor, geen vrouw”, vertelt hij. “Nu is het omgekeerd. Vrouwen zeggen 'Scheer je snor af'. Dus dan doe je dat.” Lachend: “Nu willen vrouwen gladde gezichten, volgend jaar willen ze dat we rokken dragen. De mening van de vrouw is het allerbelangrijkste.”

Al dragen steeds minder Turkse mannen een snor, er zijn nog steeds politici te vinden met een snor die hun politieke voorkeur verraadt. Veel aanhangers van de AKP, onder andere premier Erdogan en president Gül, dragen bijvoorbeeld een ‘badem’-snor (letterlijk vertaald: amandel). Dit type snor voert terug naar de conservatieve denkbeelden van de partij.

Snorrenrel

Eind 2010 veroorzaakten snorren nog een kleine rel in Turkije. Toen Hüseyin Celik, plaatsvervangend voorzitter van de regerende AKP, tijdens een televisie-interview uitleg gaf over het regeringsplan om een taskforce naar de zuidoostelijke grens van Turkije te sturen.

Celik refereerde in het interview aan een antiterreurteam dat in de jaren negentig van de vorige eeuw in Zuidoost-Turkije gestationeerd was. Dit team zou de mensenrechten van burgers wonend in dit gebied geschonden hebben.

“Er zaten slechte mensen in dat antiterreurteam, mannen wiens snorren naar beneden wezen op de typische militante manier van de MHP, rondrijdend in privé auto’s en met wapens”, aldus Celik. Volgens hem hebben de daden van deze mannen burgers naar de kant van de PKK gedreven.

Devlet Bahceli, leider van de MHP, was niet blij met de uitspraken van Celik. Hij vroeg zich af of er in de nieuwe taskforce ‘leden met amandelvormige snorren’ zouden zitten. Bahceli refereerde zo aan de snor die wordt geassocieerd met leden van de AKP.

Het is een uitstervende traditie dus, de politieke betekenis achter een snor. Die soms toch nog springlevend blijkt te zijn.