De telefoon werkt in Oeganda ook als bankpasje

Je kunt er niet omheen: de bont gekleurde huizen in het landschap van Oeganda. De beschildering is niet aangebracht door de bewoners zelf, maar door bedrijven. Vooral telefoonaanbieders maken reclame op huizen door ze te beschilderen met hun logo. Voor de inwoners een mooie gratis verfbeurt en voor de maatschappijen gratis reclame.

Overal is de stempel van de telefoonmaatschappijen te zien, niet alleen op de huizen, maar ook bij de mensen. Er staat altijd wel iemand te bellen en soms rinkelt er nog een tweede in de broekzak. Hoe arm iemand ook is, in Oeganda heeft iedereen minimaal één telefoon en vaak meer. Telefonie is dan ook razend populair in het land.

Dat biedt veel mogelijkheden. Telefoons zorgen zelfs voor werkgelegenheid. Dat zag ook Hope Scolasctica. De 22-jarige studente heeft haar eigen winkeltje geopend in Masaka. Door de enorme vraag naar mobiele telefonie draait haar winkel goed en kan ze haar studie betalen met het geld dat ze er uit haalt. “Als ik niet naar school ga, sta ik hier in mijn winkel. Het is leuk want ik sta veel in contact met mensen en ik zorg voor mijn eigen inkomen”, zegt ze. “Het is heel erg gewoon om meerdere telefoons te hebben voor Oegandezen”, gaat Hope verder. “Dat komt doordat telefoonmaatschappijen de ene actie na de andere houden.” Er is volop concurrentie in de telefoniewereld. Tijdens een bepaalde feestdag is het saldo bijvoorbeeld voordeliger op te waarderen bij aanbieder Warid en aanbieder Airtel biedt weer onbeperkt bellen met een telefoonnummer van dezelfde aanbieder. “Iedereen wil zoveel mogelijk profiteren van de aanbiedingen en daarom hebben de meesten meerdere telefoons met verschillende simkaarten.”

Volgens Matthias en Patrick zit er nog een voordeel aan het hebben van meerdere telefoons. “Het geeft ook status", zegt Matthias (25). Matthias is zelf in het bezit van twee telefoons, maar heeft wel drie simkaarten. Zijn vriend Patrick (28) heeft drie toestellen. “Of ik ze bij me heb? Ja. Nou, nu even niet, twee telefoons liggen bij het oplaadstation”, zegt Patrick met een ontwijkende blik. Naast de status die de meerdere telefoons met zich meebrengen, kunnen de twee vrienden gratis met elkaar bellen. “Kijk maar!”, zegt Patrick terwijl hij het nummer van Matthias belt. Ze kijken elkaar lachend aan als ze met elkaar bellen en zeggen iets in hun streektaal, terwijl ze elkaar een beetje duwen. Patrick laat zijn display zien “Kijk! Hetzelfde saldo nog”, zegt hij nadat ze hebben opgehangen. Het is goedkoper als je met een aanbieder naar dezelfde aanbieder belt. “Ik weet precies wie welke aanbieder heeft en op welk nummer ik dan moet bellen”, vertelt Matthias. Als Matthias en Patrick zijn vertrokken vertelt Hope dat ze niet echt gratis bellen. “Ze moeten wel eerst hun beltegoed opwaarderen en dat blijft niet eeuwig geldig. Uiteindelijk betalen ze toch.”

Een man op leeftijd komt naar Hope toe, hij geeft haar geld. “Hetzelfde nummer als altijd”, zegt hij met een glimlach. Zijn naam is Vincent (50), hij heeft een architectenbureau naast het winkeltje van Hope en is een vaste klant. Hij stuurt via de telefoonlijn geld naar een vriend op het platteland. “Hij heeft een kind en kan niet alleen voor hem zorgen”, legt hij uit. Vincent is niet de enige die gebruik maakt van het zogenaamde MTN Mobile Money systeem. “De meeste mensen in Oeganda hebben geen bankrekening, maar wel een telefoonnummer”, legt Hope uit. “MTN bedacht daarom de service Mobile Money.” Gebruikers kunnen geld versturen en opnemen via servicepunten. Overal in het land staan de servicepunten, zelfs in kleine dorpjes. “Daarom kan iedereen het gebruiken en er is geen ingewikkelde inschrijving voor nodig”, vertelt Hope, “Veel mensen krijgen hun salaris ook uitbetaald via Mobile Money.” Vincent gebruikt de service om een vriend uit de brand te helpen. “Hij belde me op dat zijn kind niet meer naar school mag omdat hij het schoolgeld niet meer kan betalen”, zegt hij, “Het jochie is van school afgestuurd en op deze manier probeer ik hem weer op school te krijgen.”

Joseph (23) komt zijn telefoon ophalen, omdat Hope hem heeft opgeladen. “Naast Mobile Money wordt daar het meeste gebruik van gemaakt”, zegt Hope. “Niet iedereen heeft stroom in huis en daarom komen ze hier om hun telefoon op te laden.” Dat kost omgerekend een paar eurocent. Joseph komt van het platteland en studeert nu in Masaka. Voor Joseph is een telefoon geen statussymbool, maar meer een must. Hij legt uit dat hij het handig vindt om juist één telefoon te hebben. “Het scheelt dat je maar één telefoon op hoeft te laden. Ik heb natuurlijk wel meer dan één simkaart.” Hij haalt het elastiekje dat zijn telefoon bij elkaar houdt van het toestel af en klapt zijn mobieltje open.

Jawel, er zitten twee simkaarten in. “In sommige telefoons kunnen zelfs vier simkaarten”, zegt hij. “Met de ene simkaart bel ik met mijn familie in het dorp en met de andere bel ik met mijn medestudenten”, zegt Joseph.