De toekomstdroom van Rudzani

De Zuid-Afrikaanse Rudzani Matshili (20) heeft maar één doel in het leven: succesvol journalist worden. Met de hulp van een project van de Universiteit van Amsterdam kreeg ze de kans om haar droom te verwezenlijken.

Vanaf de taxistandplaats naast de snelweg is het vijf minuten rijden door Diepsloot township naar het huis van Rudzani en haar familie. Het voorhuis van haar huisbaas ligt er netjes bij, daarachter woont de Zuid-Afrikaanse in haar keurig opgeruimde golfplaten huisje samen met haar zusje Kate en broer Mpho. Op de tv staat een onbeduidende Amerikaanse soap aan. Hier woont een hyper ambitieus meisje van twintig.

Rudzani wil de journalistiek in. Schrijvend, fotograferend, op de radio of voor de camera, dat maakt niet uit. “Ik wil gewoon slagen in het leven. Dat zorgt er voor dat ik tegen mezelf zeg ‘niet in slaap vallen, je moet verder studeren’.” En ze is hard op weg dat doel te bereiken, maar daarvoor had ze wel wat hulp van buitenaf nodig.

Want in het onderwijssysteem van Zuid-Afrika kom je er lang niet altijd alleen. Slechts twaalf procent van de zwarte jongeren volgt hoger onderwijs, als gevolg van gebrekkig voortgezet onderwijs en de financiële drempel van het collegegeld. Hun blanke landgenoten zijn beter vertegenwoordigd in het hoger onderwijs, van hen volgt meer dan de helft een studie. De overheid probeert het percentage studerende zwarte jongeren omhoog te krijgen door het verstrekken van studiebeurzen, maar dit is niet genoeg.

Als gevolg daarvan zijn door het hele land organisaties opgericht met als hoofddoel de zwarte jeugd naar de universiteit te krijgen. Het geld komt onder andere van commerciële partijen, trust funds en particuliere donaties. Maar vaak zijn het NGO’s of stichtingen die slechts tientallen of honderden jongeren kunnen helpen.

Voor Rudzani begon de bal vier jaar geleden te rollen. Ze werd opgemerkt door een lokale stichting voor politiek activistische jonge fotografen, de Umuzi Photo Club, waarmee ze in Diepsloot een tentoonstelling organiseerde over het elektriciteitsprobleem in haar wijk. Met haar foto’s probeerde ze de overheid zover te krijgen om de service delivery problems in haar township aan te pakken. Er volgden interviews met Al Jazeera en de Zuid-Afrikaanse krant Mail & Guardian. Die interviews en reportages brachten haar in contact met een student van de Universiteit van Amsterdam (UvA) die deelnam aan het vak Socionext, een ‘social-entrepreneurship challenge’ waarmee geld opgehaald wordt voor het Zuid-Afrikaanse StudieTrust. Deze stichting begeleidt jongeren uit arme wijken, om ze een betere kans te bieden op de universiteit.

De studenten van de UvA zetten de actie ‘Support an activist’ op om geld in te zamelen voor Rudzani’s studiebeurs en om haar carrière als fotojournalist een zetje in de goede richting te geven. Haar foto's werden tentoongesteld in een galerij in Amsterdam. De wereldberoemde Zuid-Afrikaanse fotograaf Greg Marinovich maakte de selectie.

De studenten van Socionext haalden uiteindelijk bijna vierduizend dollar op, minder dan de beoogde tienduizend dollar, maar genoeg voor Rudzani’s eerste studiejaar, een fotocamera, computer en een nieuwe garderobe. StudieTrust hielp haar met haar aanmelding, verblijf en bleef het eerste jaar actief betrokken bij de studente. “De sponsor betaalde mijn studie, StudieTrust zorgde voor mentoring. Zonder Studietrust zat ik waarschijnlijk op een slechtere universiteit en had ik niet de cijfers gehad die ik nu haal.”

"Door middel van foto’s kan je ook een boodschap overdragen"

Rudzani zit nu in het tweede jaar van de studie Journalistiek aan de Tshwane University of Technology. Het lijkt erop dat de twintigjarige studente zich heeft losgemaakt van haar activistische ambities. Maar door het leven in een township blijft ze belangstelling houden voor de problematiek die daar voorkomt. “Ik houd van harde nieuwsverhalen, want ik kom hier in Diepsloot dagelijks in aanraking met criminaliteit en geweld.” Zuid-Afrika’s dagelijkse nieuws wordt gedomineerd door geweld, moord, verkrachting en demonstraties.

De berichtgeving over geweld en sociale problematiek gaan echter hand in hand. De gemiddelde inwoner van Diepsloot protesteert namelijk niet vreedzaam tegen de gebrekkige service delivery. “De mensen in Diepsloot protesteren door middel van mob justice.” Dat is het gebruik van gewelddadige demonstraties om je politieke gram te halen.

Rudzani ziet er geen heil in en is van mening dat de inwoners hun mening ook anders kunnen uiten: “Ik wil dat veranderen en laten zien dat je door middel van bijvoorbeeld foto’s ook een boodschap over kunt dragen. Ik voel me een activist en probeer op een vreedzame manier te protesteren en een boodschap over te brengen naar de overheid. Maar het lijkt nog niet echt te werken. Misschien staat het nog te ver van de mensen af, ze begrijpen het niet. Ze willen het gewoon op de harde manier doen." Als voorbeeld van deze koppigheid geeft ze de expositie die ze in 2010 met de Umuzi Photo Club organiseerde: “Na afloop vertelden de buurtbewoners dat ze onze boodschap en de manier waarop we het deden steunden, maar uiteindelijk blijven ze zelf protesteren zoals ze altijd doen.”

Na het door de studenten van de UvA gefinancierde eerste studiejaar, hielp StudieTrust de studente zich aan te melden voor een studiebeurs van de overheid. Nu moet ze het alleen doen, pendelend tussen haar campus en het huisje dat ze met haar broer en zusje deelt. “Ik mis de begeleiding van StudieTrust wel. Ze kwamen naar de universiteit voor één-op-één gesprekken, kenden mijn roosters en hielpen met leren als het niet goed ging.”

Op de vraag of ze na haar studie als journalist in Diepsloot wil blijven antwoordt ze met een overtuigend ‘nee’. Wel wil ze de problemen in Diepsloot aan de kaak blijven stellen. “Dat wordt niet goed genoeg gedaan, maar net zoals er slechte dingen zijn, zijn er ook goede dingen in Diepsloot. Er zijn hier bijvoorbeeld ook dans- en dramagroepen. Ik wil beide kanten laten zien.”