Toekomstperspectief voor jongeren in Kaapverdië

Tira-Chapéu is een van de armste en meest problematische wijken van Kaapverdië. Jeugdbendes maken er de straten onveilig en de politie zit met de handen in het haar. De overheid hoopt door middel van maatschappelijke projecten het toekomstperspectief van jongeren te verbeteren.

Met zijn pet in de hand stapt wijkagent Manuel Mendonça een klaslokaaltje binnen. Enthousiast wordt hij begroet door de leerlingen, ze kennen hem allemaal. Elke dag komt hij even kijken hoe het gaat met de kinderen en de juf. Hij vraagt de kinderen respect te hebben voor hun lerares en hun best te doen op school. Zo nu en dan krijgt de schooljuf bedreigingen van ouders, vertelt hij: “De kinderen worden naar huis gestuurd als ze geen spullen bij zich hebben of het huiswerk niet hebben gemaakt. Iets wat sommige ouders in het verkeerde keelgat schiet.’’ Mendonça: “De meeste ouders zijn jong, hebben zelf geen opleiding en weten niet hoe ze fatsoenlijk met dit soort kwesties om moeten gaan.’’ Maar dit zijn kleinigheden in zijn wijk, die kampt met toenemende criminaliteit.

Overdag hangt er een gemoedelijke sfeer in de wijk Tira-Chapéu in Praia, de hoofdstad van Kaapverdië. Kinderen spelen buiten, de bewoners gaan naar hun werk, verkopen spullen, maken een praatje en spelen een spelletje kaart. Maar zodra de zon ondergaat is zelfs de local hier zijn leven niet zeker. De toename van criminaliteit, (jeugd)gangs, geweld en wapen- en drugshandel zijn de laatste jaren een grote zorg op Kaapverdië.

Zodra de zon ondergaat is het ook voor de gewapende agent niet veilig om deze wijk te betreden. Dat laat hij over aan de Piquete, een politie-eenheid vergelijkbaar met de Nederlandse Mobiele Eenheid. Mendonça: “De verlichting en infrastructuur zijn hier slecht. Iemand kan mij verrassen of opwachten in een steegje. Het is te riskant.’’

Volgens veel Kaapverdianen is het toenemende geweld te wijten aan invloeden van buitenaf zoals gewelddadige Braziliaanse series op televisie en het internet, maar ook de snel groeiende toerisme-industrie en de groeiende kloof tussen arm en rijk in het land. Kaapverdië kent een jonge bevolking van gemiddeld 23 jaar en kent een hoge jeugdwerkeloosheid. Jongeren die niet de mogelijkheid hebben om in het buitenland te studeren blijven gedemotiveerd achter en hangen maar wat rond in afwachting tot er een baan verschijnt.

Ook de studenten die na een buitenlandse studie terugkeren naar de eilanden ervaren moeite met het vinden van een baan. Toevlucht zoeken in een gang is in dit soort arme wijken aanlokkelijk. “Kinderen van 13 jaar die mensen beroven, om met dat geld weer handgemaakte wapens te kopen.”  Deze jeugdbendes of ‘thugs’ zijn volgens commandant Luís Mendes één van de grootste problemen waar de Kaapverdische hoofdstad op dit moment mee kampt. “De gangleden zijn jong, vaak in de leeftijd tussen 12 en 20 jaar. Regelmatig ontstaan er heftige ruzies tussen gangs uit verschillende wijken over de meest onnozele dingen, zoals voetbal”, vertelt Mendes. Zijn lach en enthousiasme staan haaks op de grote zorgen die hij heeft over de toekomst van zijn wijk: “De criminaliteit op Kaapverdië wordt georganiseerder en de jonge gangleden worden steeds vaker ingezet door professionele criminelen en drugsbazen.”

Escola Satellite

De situatie in Tira-Chapéu heeft ervoor gezorgd dat de lokale school een aantal jaar geleden moest sluiten voor de veiligheid van de leerlingen. De kinderen zijn verplaatst naar scholen in andere wijken en het gebouw stond jarenlang leeg. Acrides, Associação Crianças Desfavorecidas (de vereniging voor minder bedeelde kinderen),  is sinds 2010 actief in de wijk en opende de jeugdopvang genaamd ‘Escola Satellite’ in het leegstaande schoolgebouw. De vereniging zet zich in voor kinderen en jongeren die het slachtoffer zijn van onder andere armoede, verwaarlozing en misbruik. In samenwerking met kleinere initiatieven in de wijk probeert Acrides de rechten van het kind te waarborgen vertelt Lourença Tavares, de president van Acrides: ‘Tira-Chapéu heeft het nodig, nu meer dan ooit’’.

Escola Satellite, een jeugdcentrum dat momenteel 67 kinderen voor of na schooltijd opvangt  is inmiddels een begrip in Tira-Chapéu. De kleurrijke school steekt af tegen de grauwe, stoffige straten en gebouwen en wordt beveiligd door een hoog hek. Kinderen hangen uit de ramen van hun vertrouwde lokalen, die uitkijken op het binnenplaatsje van de school. Naast hulp met huiswerk en psychologische ondersteuning krijgen de kinderen percussie, circus en graffiti lessen. ‘’Veel kinderen worden door alleenstaande moeders opgevoed die meerdere banen hebben om met het gezin van rond te komen. Voorheen bleven deze kinderen alleen thuis en hingen rond in de wijk. Een omgeving waarin zij kwetsbaar zijn voor negatieve invloeden’’ vertelt Manuel Gonçalves, begeleider op de Escola Satellite. Gonçalves was betrokken bij de oprichting van de school en werkt dagelijks met de kinderen: “Sommige kinderen komen uit moeilijke, agressieve situaties en hebben deze begeleiding echt nodig.’’

Escola Satellite organiseert activiteiten samen met politie en ouders om de thuissituatie en de voortgang van de kinderen te bespreken. “Dat wij hier nu veilig kunnen werken met de kinderen is het belangrijkst”,  vertelt Gonçalves. Hij ziet de samenwerking met de wijkagent dan ook als fundamenteel voor het bestaan van de school: “Zonder wijkagent waren wij niet waar we nu zijn.”

De taak van wijkagent Mendonça is vooral een sociaal-maatschappelijke. ‘’We hebben weinig financiële middelen, maar ons wijkteam heeft een spaarpotje om een steentje bij te kunnen dragen aan de gemeenschap. Van schoolspullen voor een gezin dat het niet kan betalen, tot de begrafenis van een eenzame bewoner.”

Een recentelijk initiatief was de opening van gemeenschappelijke bibliotheek ‘Nha Balila’, in hetzelfde gebouw als Escola Satellite. Nha Balila is een bekende maatschappelijke strijder uit Tira-Chapéu die zich al jaren inzet voor jongeren in haar wijk en heel Praia. Door een visuele handicap heeft Nha Balila geen onderwijs mogen genieten, maar dit hield haar leergierigheid niet tegen. “Ik studeer met mijn geheugen, schrijf met mijn ideeën en lees met mijn hart”,  zijn haar bekende woorden. Ze wil dat jongeren in Tira-Chapéu kunnen leven, studeren en werken. Doel van dit project is om literatuur en internet toegankelijk te maken en zo bij te dragen aan de ontwikkeling van jongeren in de wijk. Gonçalves: “We proberen de jongeren een alternatief te bieden voor het leven op straat. Dat ze voor een andere toekomst kunnen kiezen.”

Tira-Chapéu heeft nog een lange weg te gaan. Terwijl de overheid zoekt naar een oplossing voor het probleem, bundelen de kleine initiatiefnemers hun krachten om de situatie aan te pakken. Lourença Tavares: “De kleine, lokale projecten maken het kleine verschil hier in Tira-Chapéu. Bewoners moeten zich samen inzetten voor een betere en veiligere samenleving voor onze jongeren. Met steun van de regering, sponsoren en ambassades lukt het om projecten te verwezenlijken en stap voor stap doelen te bereiken.”