Gouden medailles en lege portemonnees; topschaatsers in financiële problemen

“Als je het zwart-wit bekijkt zit 97 procent van de schaatsers straks in de WW”, waarschuwde Sven Kramer. Het commerciële schaatsen bereikte na de afgelopen Olympische Spelen in PyeongChang een dieptepunt. Hoe opdrogende sponsorgelden en onduidelijke regels Nederlandse topschaatsers na de Winterspelen in de kou lieten staan.

Schaatser Simon Schouten staat verbouwereerd met de telefoon in zijn hand. Het is oktober 2018, ruim een halfjaar na de succesvolle Olympische Spelen van PyeongChang, en de contractonderhandelingen met zijn ploeg easyJet gaan stroef. Nu heeft de ploeg de 28-jarige langebaan- en marathonschaatser een ultimatum gegeven: morgen tekenen, of hij kan zijn koffers pakken. De bedragen in het contract zijn veel lager dan hem zijn beloofd. Hij zit klem: hij móet wel tekenen, want de eerste wedstrijden staan voor de deur. Naar andere ploegen verkassen kan niet meer. Schouten is niet de enige die er bekaaid vanaf komt. Voor veel schaatsers is het ieder seizoen weer spannend. De gouden bergen in het schaatsen zijn opgedroogd. Dat was twintig jaar geleden wel anders.

Commercieel schaatsen

Als Rintje Ritsma in de jaren negentig met deodorantmerk Sanex de eerste commerciële ploeg opricht verandert het speelveld voorgoed. Grote partijen als DSB en TVM stappen in het schaatsen. De wedloop tussen de grote sponsoren legt de schaatsers geen windeieren. Oud-schaatser Gianni Romme wordt rond de eeuwwisseling voor 1,5 miljoen gulden aangetrokken door team SpaarSelect. En zelfs voor mindere goden is het goed boeren. Toch keert langzaam het tij. Schaatsicoon Sven Kramer luidt tijdens de succesvolle Olympische Spelen van PyeongChang in 2018 de noodklok. “Als je het zwart-wit bekijkt zit 97 procent van de schaatsers straks in de WW”, waarschuwt de schaatser bij Studio Sportwinter. En dat blijkt niet overdreven. Het commerciële schaatsen bereikt na de Spelen een dieptepunt. Alleen team Jumbo, met onder anderen Sven Kramer en Kjeld Nuis, blijft overeind. Werkloze schaatsers moeten uitkeringen aanvragen en worden opgevangen in een topsport trainingsgroep van de schaatsbond (KNSB) en sportkoepel NOC*NSF.

Clafis is een van de sponsoren die afhaakt na de Spelen. Clafis heeft de ploeg van succescoach Jillert Anema dan vier jaar gesteund, maar de onderhandelingen lopen spaak. Anema en zijn rijders verscheuren collectief de contracten van hoofdsponsor Bert Jonker, directeur van ingenieursbedrijf Clafis. Ze hebben het idee dat hij gebruik maakt van hun slechte onderhandelingspositie. Wat is er precies gebeurd?

Het einde van team Clafis

Een paar maanden na de Olympische Winterspelen beginnen de eerste contractonderhandelingen tussen de schaatsers en hoofdsponsor Jonker. Het team van Anema heeft met twee olympische medailles goed gepresteerd en sommige rijders hopen op een opwaardering van hun contract.  Maar al gauw komen de schaatsers van een koude kermis thuis, het eremetaal blijkt weinig waard. Een sterke onderhandelingspositie hebben ze niet, er zijn op dat moment nog maar twee schaatsteams over.

Als Jonker de schaatsers tijdens een trainingskamp in juni de contracten presenteert, klopt er weinig van, herinneren de schaatsers zich. Van het in mei besproken jaarbedrag is ineens de maand juni al afgetrokken. “Het is logisch dat er salarisverschillen zijn, maar dat is wat anders dan iemand uitknijpen”, blikt een schaatser, die liever anoniem wil blijven, terug. De sponsor begrijpt de onvrede niet. Jonker is nog steeds van mening dat hij zijn rijders ‘een mooi bedrag’ heeft aangeboden. De volgende dag stapt Anema met zijn schaatsers op.

Een onzekere zomer volgt waarin Anema op zoek moet naar een nieuwe geldschieter voor zijn ploeg. Ondertussen komen de dertien schaatsers rond van hun spaargeld, een bijbaan of een WW-uitkering. Op de valreep meldt easyJet zich als sponsor. Het is inmiddels oktober. Als Simon Schouten zijn contract onder ogen krijgt, staat er opnieuw een ander bedrag op dan hem mondeling was toegezegd. Hij tekent toch. “Maar ja, er is niks anders meer. Iedere ploeg heeft zijn budget al vergeven. De schaarste binnen het schaatsen is een heel groot probleem”, zegt Schouten. Hij reed jarenlang onder de vleugels van Anema. Daarnaast werkt hij op zijn tulpenkwekerij, een familiebedrijf. Schouten ziet dat hij niet de enige is die aan het kortste eind trok in de onderhandelingen met zijn ploeg. “Er zijn misschien vijf grootverdieners, de rest is allemaal kwetsbaar”, vertelt de West-Fries. “Je weet hoe contractonderhandelingen gaan”, reageert Jos Vaessen, manager van de schaatsploeg. Volgens Vaessen had Schouten nogal wat eisen. “Toen heb ik gezegd, we hebben dit budget en dit is het aanbod. Take it or leave it.” Maar Schouten was niet de enige. Ook een tweede schaatser voelde druk tijdens de contractonderhandelingen. “Je zit zo machteloos aan tafel want je wil zo graag schaatsen. Ik heb thuis ook wel gesprekken gehad. Voor welk bedrag kan ik dit nog blijven doen?” De kwestie ligt gevoelig. Één schaatser praat eerst uitgebreid over het onderwerp, maar trekt zich een dag later terug als de schaatsploeg lucht krijgt van het interview.

Vaag omschreven regels

Hoe heeft dit kunnen gebeuren? Schaatsbond KNSB probeert schaatsers financieel te beschermen tegen contractuele wantoestanden. Er zijn regels waaraan schaatsploegen moeten voldoen. Ploegen zijn bijvoorbeeld verplicht de beste schaatsers ter wereld een arbeidsovereenkomst voor twaalf maanden aan te bieden, met een minimumloon. Een onafhankelijk accountant moet de financiële huishouding van een schaatsploeg toetsen, aan de hand van deze regels. Maar de regels zijn zo vaag omschreven dat een accountant de administratie goedkeuren ook als er niet aan de contracteisen is voldaan. Zo blijkt uit navraag bij de schaatsers dat in ieder geval zes van de twaalf schaatsers bij easyJet een korter contract tekende. In een reactie zegt de KNSB dat tenminste acht van de twaalf schaatsers in een ploeg minstens één jaar minimumloon betaald moeten krijgen. Volgens manager Vaessen heeft schaatsteam easyJet zich gewoon aan de regels gehouden. Hij zegt ook dat de looneisen niet voor alle schaatsers gelden. Sportrecht-advocaat Colin Burger kan zich de verwarring voorstellen. Er staat niet letterlijk in de regels dat acht van de twaalf schaatsers minimumloon moeten te verdienen voor minstens een jaar. “Er staat alleen dat ze betaald moeten worden, dat is wel iets anders”, zegt Burger. Door vaag omschreven regels kan een accountant de administratie goedkeuren ook als er niet aan de contracteisen is voldaan. Zo vallen de schaatsers alsnog in een financieel wak.

Voor Schouten is de lol er inmiddels af. De schaatser heeft na het hele debacle besloten te stoppen met schaatsen. De West-Fries gaat zich volledig storten op de tulpenkwekerij.

Hoofdsponsor easyJet wilde niet reageren.

Deze publicatie is gemaakt in samenwerking met Reporter Radio en tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten.