Turkse koffie: de motor van het land

“Voor ons is het een soort sociale bezigheid, hier praten we bij.” Met een dienblad vol Turkse koffiekopjes loopt Hamza Yilmas naar buiten. Daar zitten een paar dames gezellig met elkaar te kletsen, terwijl de koffie geserveerd wordt. 

In de serie 'Typisch Turks’ worden Turkse tradities belicht die vandaag de dag nog een groot onderdeel uitmaken van de Turkse samenleving.

De koffie in Turkije wordt niet gemaakt zoals een Nederlander gewend is: geen koffieautomaat, gedonder met een koffiefilter of verschillende smaken coffeepads. “Als je bij ons koffie bestelt, dan duurt het wel even voordat je het hebt”, glimlacht Hamza. Hij loopt naar een soort zandbak waar verschillende koffiepotjes in staan. Het potje is een goudgekleurd bakje van metaal met een lang handvat. Dat handvat is nodig om de warmer op te pakken, rond te draaien en leeg te schenken.

Hamza schept een lepel koffie in de pot, zet deze terug in het zand en pakt een theepot met kokend water. Sierlijk schenkt hij het water in, de afstand tussen de pot in het zand en de theepot is zeker een halve meter. De koffiepot zit bijna vol, maar hij gooit er nog wat suiker door. Tevreden kijkt hij naar de opstelling: “En nu wachten!”

Turkse koffie kent een lange geschiedenis. De Turken besloten in de zestiende eeuw de bonen te roosteren, in plaats van ze alleen te koken zoals toen de gewoonte was. Zo ontstond een nieuwe manier van koffie zetten die erg populair werd, eerst alleen onder de Sultans. Later kwamen ook gewone mensen in contact met koffie door koffiehuisjes.

Doordat er veel handelaren naar Istanbul kwamen, werd deze manier van koffie bereiden al snel door heel Europa verspreid. Nu is zelfs op wintersportoorden in Oostenrijk en Zwitserland vaak ‘Turkse koffie’ te verkrijgen. Maar daar wordt de koffie dan niet op de langzame traditionele manier gezet. De grootste overeenkomst is de drab die achterblijft in het kopje, omdat ook hier de koffie in het glas geschept wordt.

Het koffiehuis is voor Turken een belangrijke plek om elkaar te ontmoeten. Mensen van verschillende leeftijden, rangen en standen spreken af in zijn café-restaurant. Onder het genot van de koffie praten ze elkaar bij over het werk, voetbal, de politiek en alledaagse dingen. Ook worden er spellen gespeeld in de bar van Hamza. “De koffie zorgt voor gezellige momenten met elkaar”. Ook buiten op het terras zitten mensen met elkaar te kletsen. Omdat Turkije seculier is, hoeven ze niet gescheiden van elkaar te zitten. Jong en oud, man en vrouw; het zit allemaal door elkaar. Zowel sluiers als spijkerbroeken zijn op het terras van het café-restaurant te vinden.

Hamza roert de koffiepotten nog eens door het hete zand. “Door het zand aan de onderkant te verwarmen, is het zo heet dat ook de potten en de koffie erin warm worden. Zo mengt het water met de koffie en krijgt het een typische smaak”, laat hij zien. De koffie is een dikke, bruine drab en borrelt gestaagd door.

Ondertussen zet een collega van Hamza kopjes, schoteltjes en lepeltjes klaar zodat de koffie snel opgediend kan worden. “De koffie is goed heet, maar moet even zakken. Anders zit je mond vol vieze prut en dat is natuurlijk niet de bedoeling”, knipoogt Hamza. Zodra hij ziet dat de koffie goed is, pakt hij de pot bij het handvat en schenkt hij voorzichtig de koffie in de kopjes. Snel legt hij een stuk Turks fruit naast het kopje en stuurt hij zijn collega erop uit om de koffie te serveren. Een echt goede Turkse koffie is ondoorzichtig en heeft een schuimlaagje bovenop.

De drab onderin is zoals het hoort. Sommige Turken denken zelfs dat je er de toekomst in kan voorspellen. Daarvoor leggen ze, na het drinken, het schaaltje bovenop de kop. Deze draaien ze dan samen om, waardoor de vloeistof aan de zijkant weg kan lekken. Het kopje blijft enige tijd zo omgekeerd staan, zodat de drab naar beneden kan zakken. Daarna wordt het kopje opgehaald en kan de toekomstvoorspeller aan het werk. De drab die in het kopje overgebleven is vormt patronen op de ondergrond waaruit beeltenissen uit te herkennen zijn. Die kunnen iets zeggen over de toekomst van de drinker.

De koffie smaakt niet zoals een kop koffie in Nederland, maar is sterker van smaak. Daarom wordt Turkse koffie geserveerd met een glas water er naast. Door de sterkere smaak kan het ook als wat gronderiger smaken. Het belangrijkste bij het drinken van de Turkse koffie; drink nooit het laatste beetje.