Jonge Zuid-Afrikanen willen verandering

Twintig jaar geleden werd apartheid afgeschaft in Zuid-Afrika. Het land is sindsdien een democratie. Dit jaar mogen de 'born frees', de generatie Zuid-Afrikanen geboren na apartheid, voor het eerst hun stem uitbrengen tijdens de verkiezingen op 7 mei. Gaan zij het verschil maken? Zeven generatiegenoten vertellen over hun visie op Zuid-Afrika in het kader van deze verkiezingen.

Op een zon overgoten grasveld in Grahamstown, in de Oost Kaap vertellen eerstejaars studenten Hosibabalo en Tshiamo hoe zij over Zuid-Afrika denken. Beide zijn tijdens deze verkiezingen voor het eerst oud genoeg om te mogen stemmen. Tshiamo weet zeker dat hij gaat stemmen. "Stemmen is mijn manier om de mensen te bedanken die voor onze democratie hebben gevochten", vertelt Tshiamo. Op welke partij hij gaat stemmen, heeft hij nog niet besloten: "Eerst wil ik nog wat partijprogramma’s bekijken. Het liefst stem ik op een partij die al goed werk heeft gedaan."

Dit jaar vinden op 7 mei de vijfde democratische verkiezingen plaats in Zuid-Afrika. In 1994 mochten voor het eerst alle inwoners stemmen. Sindsdien heeft het African National Congress (ANC) elke verkiezing gewonnen. Dit jaar zijn de verkiezingen extra speciaal. Een nieuwe generatie mag haar stem uitbrengen; namelijk de generatie geboren na apartheid. De laatste verkiezingen waren in 2009. De nieuwe stroom stemmers is daarom tussen de 18 en 22 jaar oud. Veel van hen zijn van mening dat Zuid-Afrika toe is aan verandering. Hoe deze verandering tot stand moet worden gebracht, blijkt echter een lastige kwestie.

Huidige regering stelt teleur

Onder de jonge generatie bestaat een grote teleurstelling in de huidige regering met het ANC als leidende partij. Dit is voor Hosibabalo de reden om niet te gaan stemmen: "Al het geld dat Zuma (de huidige president en leider van het ANC, red.) heeft uitgegeven aan zijn huis, had voor veel betere dingen gebruikt kunnen worden. Bijvoorbeeld het steunen van de armen." President Jacob Zuma spendeerde dit jaar omgerekend zo’n 16,5 miljoen euro staatsgeld aan zijn huis. Dat zorgde voor veel ophef onder de bevolking. Hosibabalo gelooft mede daardoor niet meer in de beloftes die politici maken. "In de praktijk komen ze die toch nooit na." Haar vertrouwen in de huidige regering is sterk afgenomen.

Het ANC is op dit moment nog altijd de grootste partij in Zuid-Afrika. De tweede grote partij is de Democratic Alliance (DA). Suzi is studente journalistiek en is van plan op DA te stemmen. Ze vindt dat het ANC een sterke oppositie tegenover zich moet hebben en de DA is op dit moment de grootste oppositiepartij: "Als je geen sterke oppositie partij hebt, kan de regerende partij wegkomen met alles wat zij doet. Er is verandering nodig en alleen de DA is in staat dat voor elkaar te krijgen."

Vriendin Jade haakt in op wat Suzi vertelt. Volgens Jade hebben veel Zuid-Afrikanen het idee dat het ANC een 'zwarte' partij is en de DA een 'blanke' partij. Dit is volgens haar een verkeerd idee: "De DA wordt zo gezien omdat het ANC hen zo portretteert. Alsof ze apartheid terug willen brengen. Dat is absoluut niet waar. Er zitten ook veel zwarte mensen bij de DA." Jade en Suzi zouden graag een andere regering hebben om te zien of zij hun beloftes wel nakomen: "Het ANC is meer een symbool voor vrijheid en voor de strijd voor deze vrijheid geworden."

Dit is een uitspraak die veel van de geïnterviewde studenten doen. De rol die het ANC speelde tijdens de apartheidsstrijd zijn de mensen uit die tijd niet vergeten. De partij kwam op voor de belangen van de zwarte bevolking en won met Nelson Mandela als leider de eerste democratische verkiezingen. Studiegenoot Shalom, sluit zich aan bij Jade: "De meeste mensen die voor het ANC stemmen, doen dit niet voor de inhoud van de partij, maar voor wat de partij symboliseert."

Verdeeldheid

Dat de twee partijen met verschillende huidskleuren worden geassocieerd, wekt het idee dat er nog altijd verdeling bestaat in de Zuid-Afrikaanse samenleving. Het is twintig jaar geleden dat apartheid werd afgeschaft, maar de jong volwassenen benadrukken allemaal dat deze ideeën nog niet zijn verdwenen. Zij observeren in hun land positieve discriminatie, waarbij een bepaalde bevolkingsgroep wordt voorgetrokken.

Zo zegt Lance, student aan Rhodes University: "Banen worden toegewezen op basis van huidskleur, niet op basis van vaardigheden. De zwarten krijgen eerder een baan, ook al zijn zij misschien minder gekwalificeerd dan hun blanke concurrent." Suzi voegt hieraan toe dat zij weet dat ze tien keer zo hard zal moeten werken voor een baan dan een ander doordat ze blank is. Ook Jade merkt dat er nog veel verdeeldheid in de samenleving is. Volgens haar kun je alle wetten veranderen die je wilt, maar: "De sociale littekens zijn er nog steeds."

Hosibabalo legt uit dat juist de oudere generatie nog steeds sterk in zwart en wit denkt. "De verdeeldheid die uit de apartheid stamt, zit nog altijd in de gedachten van veel Zuid-Afrikanen. De jonge generatie heeft dit niet en kan daarom een verschil maken."

Verandering

Het geloof in de kracht van de 'born frees' van Zuid-Afrika om uiteindelijk verandering in de samenleving kunnen brengen, blijkt sterk bij deze jongeren te bestaan. Het lijkt hen echter onwaarschijnlijk dat het dit jaar gebeurt. Daarvoor speelt het verleden nog een te grote rol in het huidige Zuid-Afrika. "Maar", zo zegt Shalom, "over een aantal jaar kunnen wij het verschil wel maken." Voor verandering is tijd nodig, zo lijkt het idee te zijn. Ettioné, een vriendin van Lance, vult aan: "Er zullen generaties overheen gaan. Het zal beter worden naarmate onze generatie ouder wordt en kinderen krijgt. En helemaal wanneer onze generatie de macht heeft."

Wat er dan precies moet veranderen is voor Jade heel duidelijk. "De ongelijkheid in het onderwijs", roept ze meteen. "Dat is hét middel om gelijkheid in de samenleving te creëren en het onderwijssysteem werkt op dit moment gewoon slecht." Andere dingen die genoemd worden zijn: meer steun voor de armen, betere wegen, betere gezondheidszorg en het veranderen van het denken in verdeeldheid. Maar volgens Lance is het vooral van belang dat de Zuid-Afrikanen zelf actie ondernemen. "We kunnen niet gaan zitten wachten op verandering. Je kunt zelf beginnen door anderen gelijkwaardig te behandelen en natuurlijk door te stemmen op 7 mei."