In verzet komen voor een land dat niet van jou is

De Duitse bezetting van Nederland is voor velen een zwarte pagina in de geschiedenis. Hoewel er in die periode van alles gebeurde in Europa, zijn dat niet de enige landen die hebben geleden. Indië, oftewel Indonesië, was destijds een kolonie van Nederland en leed onder de Japanse bezetting die in 1942 was begonnen. In de jaren daarvoor waren er enkele honderden Indonesiërs in Nederland, waarvan zo’n 10 procent actief was in het verzet.

Nog voor de Tweede Wereldoorlog woonden en studeerden Indonesische studenten in Nederland. Ze studeerden in grote steden als Amsterdam en Rotterdam, maar ze zaten voornamelijk in Leiden. Ook in die tijd waren er studentenverenigingen waarbij zij zich konden aansluiten. Zo had je Perhimpoenan Indonesia (PI), een studentenvereniging die in 1908 was opgericht als een gezellige club. Wat niemand had kunnen vermoeden is dat het PI later in verzet ging om te strijden voor Indonesische onafhankelijkheid van Nederland. De PI werd wel in de gaten gehouden en werd in 1933 zelfs geplaatst op de lijst van verboden verenigingen.

Tot Duitsland Nederland binnen viel. Er woonden toen ruim 800 Indonesiërs in Nederland waarvan zo’n 150 jongeren studeerden. Ze volgden veelal medische studies en Indisch recht. In de eerste maanden van de Duitse bezetting was de PI nog niet helemaal anti-Duits, maar toen duidelijk werd dat het Nazisme verslaan ook voordeel zou hebben voor Indonesië keerde de vereniging zich tegen alle vormen van imperialisme en nazisme. Het zou onmogelijk zijn om Indonesië te bevrijden zolang Nederland bezet was door de Duitsers, dus eerst moest Nederland bevrijd worden, was het devies.

Onderdeel van Nederland

Ook toentertijd kregen Indonesiërs in Nederland vaak te maken met discriminatie. Niet alleen werd van hen verwacht dat ze zich zouden aanpassen, maar ook dat ze zich volledig zouden assimileren. Veel Nederlanders waren niet gewend aan andere culturen en hadden zelf weinig kennis over Indië, ze keken neer op de Indonesiërs, die zich daardoor buitengesloten voelden van de samenleving waarin ze leefden. Dit alles, terwijl een groot deel van de repatrianten deels de Nederlandse nationaliteit had. Heel anders was de omgeving waarin de studenten in Leiden leefden. Zij merkten nauwelijks iets van de discriminatie. Het waren  hoogopgeleide studenten die binnen de universiteit serieus genomen werden. 

"Ze bleven toch tot de elite behoren en mochten zelfs onderduiken in huizen van hoogleraren", vertelt Buck Goudriaan, socioloog en inwoner van Leiden, die in 2014 een boek schreef over deze Indonesische studenten: Eerst Nederland bevrijden, dan Indonesië. "Vroeger was ik nooit bezig met de oorlog, ik besefte op een gegeven moment hoe weinig ik van de oorlog af wist en dat wekte mijn interesse op. Zelf had ik ook nooit iets gehoord over deze studenten. Ik richt mij daarom voornamelijk op Leiden en de oorlog."

Herdenking

De studenten waren jonge idealisten, waarvan een aantal de oorlog niet heeft overleefd. Een van de bekende Indonesische studenten die in verzet kwam was Irwan Soenoju. Hij werd in 1945 al fietsend door een nazi neergeschoten. Goudriaan schrijft hier ook over in zijn boek. "Hij was toch een van de bekendste studenten die is omgekomen, omdat Soenoju de zoon van een minister was in Indonesië. Indonesië wist toentertijd niks van zijn verzet, pas na de oorlog werd dit bekend."

Op een studentenhuis is Leiden, waar de Indonesische studenten samenkwamen, hangt sinds kort een gedenksteen, ter ere van deze studenten. De gedenksteen werd onthuld door de Indonesische ambassadeur en de voorzitter van de Indonesische studentenvereniging in Leiden. Ook Goudriaan was daarbij aanwezig. "Ik heb die dag nog een van mijn boeken aan de ambassadeur kunnen geven." Veel Leidse studenten wisten niks van de geschiedenis af. Het monument is er geplaatst om te herdenken, maar ook als een verbintenis.

Boek: Eerst Nederland bevrijden, dan Indonesië

Auteur: Buck Goudriaan

Verkrijgbaar bij Uitgeverij Nieuwe Vaart. Prijs 9,50