Zorgen bij mensenrechtenorganisaties om detineren van vluchtelingenkinderen

Nederland wil vluchtelingenkinderen in detentie plaatsen, als onderdeel van het EU Asiel- en Migratiepact. Elf mensenrechtenorganisatie eisen bij de Tweede Kamer om deze maatregel aan te passen. De Tweede Kamercommissie voor Asiel en Migratie besprak vandaag het Pact.

Op donderdag 12 februari boog de Tweede Kamer zich over hoe Nederland het EU Asiel- en Migratiepact in de eigen wet zal implementeren, ook wel de ‘uitvoerings- en implementatiewet Asiel- en migratiepact 2026’ genoemd. Via position papers leverden verschillende organisaties hun inbreng op de implementatiewet, waar Kamerleden hun vragen op stelden.

Het Migratiepact treedt per 12 juni in de Europese Unie in werking. Het pact draait om het invoeren van een gemeenschappelijk Europees asielstelsel. Zo komen er strengere grenscontroles en een versnelde asielprocesure voor asielzoekers uit ‘veilige’ landen. Ook komt er een verplichte solidariteit tussen lidstaten waarbij landen een evenredig aantal asielzoekers opvangen of dit kunnen ‘afkopen’ door een lidstaat te financieren om meer asielzoekers op te vangen.

Het pact bestaat vooral uit EU-verordeningen die rechtstreeks gelden, maar lidstaten mogen ook eigen nationale regels hanteren, tenzij dat expliciet in een Verordening is uitgesloten. Nederland heeft nog 120 dagen de tijd om de implementatiewet vorm te geven.

Rechtsbescherming en solidariteit
In haar position paper is VluchtelingenWerk Nederland enerzijds te spreken over het pact, zoals betere opvang, meer mogelijkheden voor asielzoekers om mee te doen via taal en werk en een onafhankelijk monitoringsmechanisme aan de Europese buitengrens.

Tegelijkertijd is de organisatie kritisch op de Nederlandse uitwerking van het pact. ‘Het Pact doet afbreuk aan rechtsbescherming en solidariteit,’ schrijft VluchtelingenWerk in haar position paper. ‘VluchtelingenWerk constateert dat het kabinet kiest voor een zo streng mogelijke interpretatie en uitvoering van het Pact. De verordeningen hebben als doel het asielbeleid in de EU te harmoniseren om goede bescherming te bieden op basis van gezamenlijke normen, niet om deze af te bouwen tot het minimum,’ vervolgt de organisatie.

VluchtelingenWerk pleit daarom onder meer voor een onafhankelijke legal counseling en toegang tot een advocaat vanaf de start van de asielprocedure. ‘Door het schrappen van de processtappen, het verkorten van de termijnen en het beperken van beroepsprocedures wordt de asielprocedure onzorgvuldiger en uiteindelijk langer,’’ stelt VluchtelingenWerk.

Kinderen in detentie
Momenteel worden kinderen in Nederland niet standaard in detentie geplaatst. Gezinnen met minderjarigen die via Schiphol – wat een buitengrens is – binnenkomen, belanden in reguliere opvangcentra. In het aanstaande EU-Migratiepact staat dat landen kinderen in detentie mogen plaatsen. Het is dus geen verplichting. Zo staat onder andere in het pact dat lidstaten kinderen in detentie mogen plaatsen tijdens de versnelde grensproceudre, bijvoorbeeld om doorreizen te voorkomen. Tegelijkertijd moet dit onder bepaalde voorwaarden gebeuren. Ook
schrijft het pact voor dat gezinnen met kinderen de grensprocedure kunnen doorlopen op een opvanglocatie, zonder dus in grensdetentie te worden geplaatst.

Alleenreizende vluchtelingenkinderen (amv’ers) zijn bovendien uitgesloten van de grensprocedure, wat betekent dat zij niet in grensdetentie mogen worden geplaatst, tenzij zij een gevaar vormen voor de nationale veiligheid.

Het Nederlandse kabinet is voornemens om vluchtelingenkinderen wél in detentie te plaatsen bij aankomst in Nederland. Elf mensenrechtenorganisaties – waaronder VluchtelingenWerk, UNICEF Nederland, Defence for Children, Amnesty International, het Rode Kruis en Stichting LOS – uiten hierop hun kritiek. Via een brief verzoeken zij de Tweede Kamer om alle vormen van detentie van kinderen (begeleid en onbegeleid) uit de wet te schrappen en om niet-vrijheidsbenemende alternatieven, zoals meldplicht of het inleveren van documenten, als standaardpraktijk vast te leggen.

Volgens deze organisaties is het plaatsen van kinderen in detentie een politieke keuze, terwijl dit niet verplicht is volgens het EU-Pact. Zij wijzen hierbij op de mentale schade die kinderen in detentie kunnen oplopen, en verwijzen naar een analyse van 21 onderzoeken waarbij 42 procent van bijna 10.000 kinderen die in detentie zaten een depressie overhielden en 32 procent een posttraumatische stresstoornis.

‘Het detineren van kinderen om migratieredenen is expliciet in strijd met het internationaal recht en het voorgestelde wettelijke kader vormt een schending van kinderrechten. Gezinseenheid wordt als hoofdargument gezien om kinderen te kunnen detineren. Dit is juridisch onhoudbaar en schendt de rechten van kinderen. Het beginsel van gezinseenheid dient niet te worden gerealiseerd door gezamenlijke vrijheidsontneming,’ aldus de elf mensenrechtenorganisaties.

Medische zorg
Het Meldpunt Vreemdelingendetentie (als onderdeel van Stichting LOS) diende ook schriftelijk een position paper in. Zij schrijven dat ze dagelijks de gevolgen zien van personen in detentie, zoals beperkte toegang tot medische zorg, structurele personeelstekorten en gebrekkige informatievoorziening. Het meldpunt vreest dat de implementatiewet leidt tot meer en langere vrijheidsontneming, terwijl bestaande problemen in detentiecentra nog niet zijn opgelost.

‘Preventieve detentie wordt een standaardmaatregel in plaats van een uitzondering,’ schrijft Meldpunt Vreemdelingendetentie in haar position paper. ‘Dit druist in tegen het principe dat vreemdelingenbewaring alleen ingezet kan worden als er geen lichter rechtsmiddel voorhanden is. Wij maken ons zorgen dat de implementatiewet onvoldoende garanties biedt voor adequate medische controles en voor het tijdig herkennen en beoordelen van kwetsbaarheid, zowel in grens- en vreemdelingendetentie als tijdens de screeningsprocedure,’ aldus het meldpunt.

Kritische Raad voor de Rechtspraak
Een ander punt van kritiek op de implementatiewet kwam vanuit de Raad voor de rechtspraak (RvdR). Zij waarschuwen dat als gevolg van de implementatiewet de rechtspraak een forse stijging van de werklast zal zien. Vanaf 2028 verwacht de raad structureel 19.000 extra beroepszaken per jaar, vooral door de afschaffing van devoornemenprocedure – een procedure die IND-fouten kan herstellen zonder dat daar
een rechter aan te pas komt – en invoering van het tweestatussenstelsel. Bij dit laatste verwacht de RvdR dat het aantal beroepszaken flink zal toenemen.

De raad vreest dat dit niet alleen zal zorgen voor langere behandeltijden per dossier, maar ook kan zorgen voor gebrekkige rechtsbescherming voor asielzoekers. “Mensen in een kwetsbare positie staan tegenover een overheid. Juist dan is het van belang dat de wetgeving goed in elkaar zit. De voorgenomen wijzigingen kunnen gevolgen hebben voor de rechtsbescherming van vreemdelingen,” stelden zij tijdens hun inbreng in de Tweede Kamercommissie.

Op 26 februari staat de implementatiewet weer op de agenda bij een volgende Tweede Kamercommissie.

EU Migratiepact onder de loep: Lost in Europe buigt zich de komende periode over de implementatie van het EU Asiel en Migratiepact in Nederland en andere Europese landen. Tips en/of opmerkingen? Stuur een mail naar monica@verspers.nl.