Verhongering en besnijdenis

Dat het leven in de Townships in Zuid-Afrika hard kan zijn, is bekend. De 24-jarige Taki en zijn vriend Asanti van 25 jaar kunnen dit als geen ander beamen. Zij ondergingen als tienerjongens de zogeheten initiatie, waarbij als traditioneel hoogtepunt hun besnijdenis werd gevierd.  

Tijdens de initiatie leeft een groep jongens compleet afgezonderd van de buitenwereld onder ronduit barre omstandigheden. Het hoogtepunt van deze traditie is de besnijdenis. Zonder verdoving en met een mes dat meer weg heeft van een speer, wordt deze uitgevoerd. Het idee achter het initiatieritueel is om opgenomen en gerespecteerd te worden in de gemeenschap van de townships.

Taki en Asanti gaan nog één keer terug naar township Langa in Kaapstad, waar zij als tieners hun initiatie ondergingen. Op het moment dat zij arriveren, vindt er daadwerkelijk een initiatie plaats. De beide mannen vertellen van tevoren dat ze onder geen beding te dichtbij mogen komen en dat voorzichtigheid erg belangrijk is. Aan de ernst in hun ogen is te zien dat het menens is. Deze mannen hebben echt wat meegemaakt. En hoewel ze niet staan te springen om hun ervaringen te delen, maken ze ditmaal een uitzondering.

"Dichterbij dan dit kunnen we helaas niet komen”, zegt Taki, terwijl hij met zijn auto het buitengebied van Langa inrijdt. Een verstandige keuze, want het hobbelige grasveld heeft meer weg van een vuilnisbelt en zijn auto zal een botsing met één van de vele stukken zwerfafval waarschijnlijk niet overleven. “Wat je daar in de verte ziet is de hut waar de jongens op dit moment hun initiatie ondergaan”, legt Taki uit. “Het is gebouwd om een afgehakte boomstam. Het provisorisch aangebrachte hout en plastic vormen dus een paar weken lang het decor waar de jongens omgevormd worden tot echte mannen. De hut is meestal zo laag dat je niet eens rechtop kunt staan, je moet je voorstellen dat je er de hele dag gewoon op de grond zit. Het is verschrikkelijk en bovendien bloedheet. De eerste acht dagen krijg je nagenoeg geen eten en drinken. Logisch gevolg daarvan is uitdroging en verhongering. Dat zijn de ergste dagen. Toen ik mijn initiatie onderging, heb ik drie van mijn lotgenoten zien overlijden.”

Taki neemt een pauze in zijn verhaal en laat zijn ervaringen nog eens goed tot zich doordringen. De hut een eind verderop laat weinig aan de verbeelding over. Het is niet moeilijk om na te gaan hoe bizar de omstandigheden daar zijn. De vraag is wat de noodzaak van zo’n initiatie is en of er geen andere manier is om gerespecteerd te worden in de gemeenschap. “Het is een eeuwenoude traditie, volgens ons volk, de Xhosa, is er geen andere manier”, verklaart Asanti. “Het is niet zo dat het een verplichting is, maar als je geaccepteerd wil worden, móet je het doen. Als je de initiatie niet hebt doorstaan, zal je bijvoorbeeld nooit kunnen trouwen met iemand van je eigen volk en verlies je zelfs het respect van je familie. Je leert een bepaalde taal die alleen de mannen die hetzelfde ritueel hebben doorstaan kunnen verstaan. Als ik tegen iemand anders praat kan ik merken of hij hier is geweest. En natuurlijk, ook ik ben destijds op het punt aanbeland dat ik weg wilde. Ik wilde naar huis, had ernstige behoefte aan medische hulp en wegrennen van deze plek was alles waar ik aan dacht. Het is het groepsgevoel, de saamhorigheid die je dan tegenhoudt. De jongens motiveren elkaar. Ik dacht erover na en besloot toch te blijven, wetende dat de jongens die naar het ziekenhuis rennen tot hun dood met de nek aangekeken zullen worden."

Als de jongens vertellen over het besnijdenisritueel is hun pijn bijna voelbaar. “Dit ritueel vindt plaats aan het begin van de initiatie, ’s morgens heel vroeg. De overtuiging is dat je als man geen medische hulp mag krijgen, nergens voor. De besnijdenis wordt uitgevoerd door mensen van het eigen volk. Hoewel deze mensen wel weten hoe het moet, gaat er vaak iets fout. Het mes wordt slecht gedesinfecteerd dus er is een flinke kans op infecties. Je hoort de anderen schreeuwen en krijgt het doodsbenauwd. Op de eerste dag van de besnijding voel je niets, het is een snel proces. Op de tweede dag voel je de vreselijke pijn. Toch gaat ook die pijn uiteindelijk weg en voel je je trots als je het eenmaal doorstaan hebt.” 

De heren staan inmiddels alweer een tijdje te praten en hun aanwezigheid hier in Langa is niet onopgemerkt gebleven. Van een afstand klinkt plots geschreeuw. Taki maakt duidelijk dat ze hier beter snel weg kunnen gaan. Hij scheurt terug naar het bewoonde gebied. “Het is niet toegestaan om tijdens de initiatie in contact te komen met andere mensen, dat ligt nogal gevoelig”, legt hij uit. “Alleen bepaalde mensen uit de eigen gemeenschap mogen de jongens bezoeken om na de eerste week een kleine hoeveelheid water en voedsel te brengen. Het zien van andere mensen kan ongewenste gevoelens en emoties opwekken. Dat is niet de bedoeling. Vooral het zien van vrouwen kan erg gevaarlijk zijn.”

Met het plotselinge vertrek is tevens een einde gekomen aan het delen van hun ervaringen. Ze lijken opeens een stuk gelukkiger nu de herinneringen aan de omstandigheden in Langa weer achter hen verdwijnen. Toch is ook te zien dat ze, met recht, ontzettend trots zijn. Trots op het feit dat ze jaren geleden de initiatie hebben doorstaan en dat ze voor de rest van hun leven gerespecteerd worden in de gemeenschap. Een ervaring die hen, hoe gruwelijk ook, als mens verrijkt heeft.