Digitale voetbalstadions van de eDivisie zijn op drijfzand gebouwd

Vanwege corona wordt er meer gegamed dan ooit. En esports, de topsport variant, groeit enorm. De Europese voetbalbond UEFA organiseerde in mei dit jaar nog een Europees Kampioenschap met topgamers als online evenement voor het uitgestelde EK. Ook de Eredivisie stapte met voetbalspel FIFA in de wereld van esports, maar een competitie starten rondom een commercieel product heeft nogal wat haken en ogen.

“Er is een parallelle wereld aan het ontstaan,” verklaart Marc Rondagh van de Eredivisie CV de ontwikkelingen. “Alle voetbaltoernooien en competities krijgen digitale tegenhangers.” In zijn rol als business development manager exploiteert hij voor de clubs de Eredivisie. Zo is in 2015 het idee voor de eDivisie ontstaan. Een digitale competitie rondom voetbalspel FIFA met esporters van alle eredivisieclubs. Via deze weg willen de Eredivisie en haar clubs jonge fans bereiken en nieuwe geldstromen creëren.

De resultaten stemmen Rondagh tevreden: “Van de mensen die de eDivisie volgen, kijkt een kwart niet naar de Eredivisie. Ongeveer 80 procent daarvan is jonger dan 30 jaar.” De toeschouwersaantallen per eDivisie-pot zijn hoog. Tussen de 120.000 en 200.000 supporters volgen online een avondje eDivisie. “Dat is een stevig stadion vol.”

Macht van spelontwikkelaar

De digitale stadions van de eDivisie mogen dan goed bezet worden, ze zijn wel op drijfzand gebouwd. Het Amerikaanse Electronic Arts (EA) is namelijk eigenaar van het digitale speelveld. En de spelontwikkelaar heeft een macht die in de analoge voetbalwereld niet bestaat.  “We hebben de grasmat van EA nodig om de eDivisie te spelen. Als die wegvalt stort alles in”, zegt Rondagh. Toch heeft de Eredivisie alle aangesloten clubs in Nederland verplicht om in de eDivisie te spelen. Van Heracles tot Ajax, alle clubs moeten met hun professionele esporters uitkomen. 

Dit roept vragen op aangezien de Eredivisie geen baas in eigen huis lijkt te zijn. Rondagh: “Je moet je voorstellen dat iemand patent heeft op gras en dat je het gras enkel mag gebruiken als je aan zijn voorwaarden voldoet.” Nieuwe eDivisie-sponsoren mogen van EA bijvoorbeeld niet conflicteren met partners van de FIFA. De corona-crisis illustreert de verzuchtingen van Rondagh. EA berichtte de eDivisie dat alle competities tot nader orde werden stilgelegd. Zowel eDivisie-wedstrijden als de internationale toernooien waar menig eDivisie speler aan mee doet om een goede WK-ranking te krijgen (zie kader).

“Eigenlijk zijn spelontwikkelaars dictators,” grapt Lars Westhoff, advocaat sport en recht met als specialisme esports. “Als zij besluiten dat de voetballers alleen nog maar op hun handen mogen lopen in het spel dan is er geen belemmering.” Het grootste probleem volgens Westhoff is het gemis van een verenigingsstructuur. Deze bestaat niet in esports. Waar reguliere sport dankzij het verenigingsrecht en tuchtcommissies onafhankelijke regels over dopingcontroles, arbeidsomstandigheden, minimumsalaris, gezondheid, scheidsrechterszaken of matchfixing kent, ontbreken deze in esports. Gameproducenten stellen zelf richtlijnen op voor toernooien en daarbuiten. Ook kunnen ze gamers gemakkelijk ‘schorsen’ en zo de toegang tot het spel ontzeggen. Daar kan een gamer weinig tegenin brengen. Zo verbande spelontwikkelaar Blizzard in 2019 een esporter voor een jaar omdat hij tijdens een livestream demonstranten in Hongkong steunde.

Lootboxes in FIFA

Daarnaast is er kritiek op lootboxes in FIFA. Dit zijn verrassingspakketjes met daarin verschillende voetballers die een team beter kunnen maken. Gamers betalen voor deze pakketjes zonder te weten welke spelers zij krijgen. Een lootbox kan een topspeler als Christiano Ronaldo bevatten, maar de kans daarop is erg klein. De verrassingspakketjes spelen geen rol bij de eDivisie, want de competitie is zo geprogrammeerd dat ook FC Emmen of VVV met Messi of Lewandoski spelen. Bij internationale toernooien belangrijk voor de WK-kwalificatie moeten eDivisie-spelers zelf hun team samenstellen. Hoewel spelvaardigheid doorslaggevend is voor winst of verlies helpt een goed team zeker. In de jacht op goede spelers en plaatsing voor het prestigieuze WK geven esporters veel geld uit aan lootboxes en verdient EA ieder jaar miljarden euro’s. De Nederlandse en Belgische gokautoriteiten beschouwen de pakketjes als gokelementen en heeft ze verboden. Maar handhaven is ingewikkeld, zoals bleek uit onderzoek van Reporter Radio en Small Stream Media.

Terwijl de Eredivisieclubs weinig te zeggen hebben over het veld waarop zij spelen, zijn alle clubs verplicht twee spelers af te vaardigen voor de eDivisie. Ook pas gepromoveerde Eerste Divisieclubs moeten aan deze eis voldoen. Esports valt bij de clubs onder marketingwerkzaamheden, maar de budgetten en capaciteit van deze afdelingen zijn soms erg klein. En dat voelen de esporters. Bij grote clubs als Ajax hebben esporters een contract en kunnen leven van de sport. Maar zij zijn in de minderheid, blijkt uit navraag bij de Eredivisieclubs. “Helaas zijn er ook esporters die op vrijwillige basis spelen, een constructie die wij de clubs afraden,” onderstreept Rondagh.


Eredivisieclubs in zwaar weer

De Nederlandse Beroepsorganisatie voor Accountants (NBA) schetst de financiële situatie van veel Eredivisieclubs als zorgelijk. In 2019 publiceerde de NBA-signaleringsraad op basis van eigen onderzoek een open brandbrief. “Het ontbreken van een gezond eigen vermogen bedreigt het voortbestaan van veel clubs,” vertelt voorzitter van de Signaleringsraad Martin Hoogendoorn. De coronacrisis en het wegvallen van de Eredivisie bracht de clubs in nog zwaarder weer. Een verzoek vanuit voetbalbond KNVB en de Eredivisieclubs om het professioneel voetbal met 140 miljoen euro te ondersteunen werd afgewezen door de regering.

Of er op korte termijn wat verandert in de machtsverhoudingen binnen esports, is de vraag. “Ik zie niet in waarom spelontwikkelaars hun volledige bevoegdheid over het spel uit handen geven voor een meer democratische structuur,” zegt Westhoff.

EA lanceert begin oktober een nieuwe versie van het online voetbalspel: FIFA21. Of EA de lootboxes voor de Nederlandse versie inmiddels heeft verwijderd is niet bekend. Verder is nog onduidelijk of, op welke manier en wanneer de eDivisie competitie zal hervatten.