Loot boxes in online voetbalspel FIFA laten jonge spelers uitgekleed achter

Het lukt de Kansspelautoriteit niet om op te treden tegen illegale verrassingspakketjes in voetbalspel FIFA. Dat blijkt uit onderzoek van Reporter Radio en Small Stream Media. De autoriteit ondervond in 2018 al dat deze ‘loot boxes’ volgens de wet verboden zijn, vanwege de verslavende werking ervan en het feit dat veel minderjarigen deze spellen spelen. De spelontwikkelaar van FIFA, gamegigant EA, geeft geen gehoor aan het verbod. Zij verdienden afgelopen boekjaar 1,5 miljard euro aan de verkoop van de loot boxes.

“Nederlands kampioen! Hij hoeft zijn oksels nog niet te scheren maar krijgt hier de schaal!” Dani Visser (18) is professioneel esporter. Hij won vorig jaar de eDivisie, de landelijke competitie georganiseerd door de Eredivisie waarin spelers van eredivisieclubs het tegen elkaar opnemen in het voetbalspel FIFA. De kampioensschaal staat te pronken op een tafeltje in Vissers slaapkamer. Hij is er trots op. Dit jaar komt Visser uit voor voetbalclub AZ.

Sinds 2016 kunnen spelers van het computerspel FIFA verrassingspakketjes kopen met bekende voetballers. Deze kaartjes worden gebruikt om een zo sterk mogelijk elftal op te stellen in het spel. Hoe beter het team, hoe groter de kans om wedstrijden te winnen. De kans dat gamers een topper als Christiano Ronaldo treffen is heel klein. Wil je een sterk team dan ben je zo duizenden euro’s kwijt. De gamers balen ervan. “Door FIFA ga je soms denken dat honderd euro weinig is”, zegt Visser. Van de voetbalclub en zijn management kreeg hij een paar duizend euro om pakketjes te kopen. Met een beetje pech moet je alsnog zelf bijlappen. Visser: “Je geeft zo vijfhonderd, duizend euro van je eigen geld uit.”

“Het is verslavend”, geeft Paskie Rokus (27), eerlijk toe. De voormalig esporter en nu YouTuber, met video’s over FIFA, gaf dit jaar zo’n vierduizend euro uit aan spelerspakketjes.

Je geld verdienen als professioneel gamer is maar voor enkelen weggelegd. Ook Manuel (18) had die droom. Op zijn twaalfde speelde hij voor het eerst FIFA. Hij werd gameverslaafd. Op het hoogtepunt speelde Manuel dagen achtereen veertien uur per dag. “Ik stond gesloopt op, ging het spel spelen, en werd weer gesloopt”, vertelt hij bij Yes We Can Clinics, Een jeugdkliniek voor jongeren met psychische problemen, verslavingen en gedragsproblemen. Hier klopte hij aan nadat hij bijna van school was gestuurd en de relatie met zijn ouders ook slecht werd, het ging niet goed meer thuis.

“Het is verslavend”

“Vooral de verrassingspakketjes met spelers erin triggerden mij om door te spelen”, zegt Manuel. Hij is in herstel van zijn verslaving. “In tien van die pakketjes stoppen ze geen reet en ééntje later geven ze je een semi-goede speler. Waardoor je nog tien pakketjes koopt.” Ook Rokus was tijdens zijn carrière periodes verslaafd aan FIFA. “Als iemand me opbelde om iets leuks te doen dan dacht ik, ‘Hoezo, ik heb toch dit’? Was ik alleen maar aan het gamen.” Nu geeft hij voorlichting voor jongeren op scholen en bij voetbalclubs.

De Kansspelautoriteit vindt loot boxes schadelijk. Minderjarigen zouden er niet mee in aanraking mogen komen, zegt Geraldine Huijssoon, hoofd Toezicht van de autoriteit. De autoriteit vond in 2018 na onderzoek in vier spellen illegale loot boxes en nam maatregelen. Sommige fabrikanten gaven gehoor aan het verbod. Huijssoon kan vanwege lopend onderzoek niet specifiek op FIFA ingaan.

Als een spelontwikkelaar niet uit eigen beweging de pakketjes uit het spel haalt, kan de Kansspelautoriteit sancties opleggen. Als de spelontwikkelaar het daar niet mee eens is, moeten ze naar de rechter. “Dat is een heel lang traject”, zegt Huijsssoon.

Daarom zal de autoriteit niet snel procederen tegen EA, denkt advocaat Lars Westhoff. Hij is gespecialiseerd in gaming en gambling. Ook omdat het niet klip en klaar is of de spelerspakketjes onder de huidige Kansspelwet vallen. Deze dateert uit 1964. “En een leger advocaten van EA gaat behoorlijk beslag leggen op de capaciteit van de autoriteit.” In 2021 komt een nieuwe wet, Kansspelen op Afstand, die gaat over online kansspelen. Maar ook hier worden loot boxes niet eenduidig verboden. Westhoff denkt daarom dat de pakketjes voorlopig niet uit FIFA zullen verdwijnen.

In België zijn de spelerskaarten door strengere wetgeving wél uit het spel gehaald. Maar dat verbod is makkelijk te omzeilen. “Je zet op je PlayStation dat je uit Frankrijk komt en dan heb je ze alsnog”, legt Rokus uit. Europese wetgeving zou beter zijn, vindt Huijssoon. Maar in Brussel gebeurt niets.

Tony van Rooij, expert gamen en gokken bij het Trimbos-instituut, vindt dat gameproducenten zelf meer kunnen doen in het voorkomen van gok- en gameverslaving. “Zij kunnen schuiven aan verschillende pookjes.” In het Britse parlement vergeleek een woordvoerder van EA de pakketjes met onschuldige chocolade verrassingseieren. Het probleem ontkennen vindt Van Rooij riskant, zeker omdat het hier om een kinderproduct gaat. “Er wordt heel veel geëxperimenteerd op kinderen, met verdienmodellen, spellen anders inrichten, verplichten dat je elke week speelt.” Hij vindt dat het gezondheidsbelang net zo sterk moet wegen als het economische belang.

Afgelopen boekjaar verdiende EA 1,5 miljard euro met loot boxes, een recordomzet. De gamegigant ziet loot boxes niet als gokken en is het niet eens met de Kansspelautoriteit. “Wij geloven dat onze games leuk, veilig, eerlijk en op een gezonde manier te spelen zijn. Het welzijn van onze spelers is van groot belang,” volgens de woordvoeder van EA. In september komt een nieuw FIFA spel uit. Dan beginnen de spelers weer van voor af aan met spelers kopen. Behalve Manuel. “Ik game niet meer, ik heb mijn Xbox uit het raam gegooid.”

Reporter Radio wijdt zondag 7 juni haar radio-uitzending aan de loot boxes en de rol van de Kansspelautoriteit. Te beluisteren op Radio 1 tussen 19:00 en 20:00 uur.

Deze publicatie is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten. fondsbjp.nl