Twintig jaar na de burgeroorlog in Joegoslavië 3: Gemengde huwelijken 

In voormalig Joegoslavië leefden na 1945 drie grote bevolkingsgroepen samen onder de strakke communistische leiding van Josip Broz Tito: katholieke Kroaten, islamitische Bosniakken/Bosniërs en orthodoxe Serviërs. Na de dood van Tito in 1980 ging het snel bergafwaarts en in 1991 begon een burgeroorlog tussen de verschillende groepen, die eindigde in 1999, met duizenden doden, gewonden en een verscheurd land als resultaat.

Volgens cijfers van het CBS woonden er in 2018 87.000 mensen met een Joegoslavische achtergrond in Nederland. Hun onderlinge verschillen zijn nog steeds groot, ook al is een groot deel van hen hier geboren. Nina Klaassen en Ena Hadzimurtezic spraken met een aantal jongeren en belichten in een reeks artikelen hoe ze met elkaar omgaan.

Aflevering 3: Gemengde huwelijken

Op een vrijdagavond vult karaokebar ‘The End’ in Amsterdam zich met Bosnische jongeren. Bij binnenkomst van mensen die niet bij de Bosnische jongerenvereniging Mladi BiH  horen, worden er een aantal blikken geworpen, maar er wordt niks gezegd. Door de boxen van de kleine bar klinken geen Joegoslavische grootheden als Dino Merlin en Zdravko Colic, maar echte meezinghits als Billie Jean van Michael Jackson en Toto van Africa. Er zijn zo’n veertig mensen, maar iedereen zit in groepjes verdeeld door de ruimte.

Er is een aantal meisjes dat elke keer enthousiast opspringt om de volgende hit mee te brullen, terwijl een ander groepje op de barkrukken blijft zitten en boven de muziek uit met elkaar probeert te praten. Er wordt vooral Nederlands gepraat, maar af en toe wordt er in het Bosnisch een aantal zinnen door de ruimte heen geschreeuwd. Als ze merken dat er mensen bij zijn die geen Nederlands spreken, lijkt de hoeveelheid Bosnisch die wordt gesproken iets toe te nemen.

“Er zijn nu niet zo veel mensen. Normaal zijn het er veel meer,” vertelt Aid Henic. Hij is bestuurslid van de Bosnische vereniging, Mladi BiH, die de karaokeavond heeft georganiseerd. De vereniging bestaat sinds 2005 en trekt zonder zelf veel reclame te maken, grote aantallen jongeren. Er zijn zo’n 120 leden die contributie betalen, maar op evenementen is het aantal jongeren dat komt opdagen, vele malen groter. Er worden feesten georganiseerd en reizen naar het buitenland, maar er worden ook projecten opgezet om humanitaire hulp te bieden aan mensen in Bosnië.

Stellen

Er zit een stelletje stilletjes met elkaar te praten aan de bar. Er lijken verder niet veel andere stellen te zijn, maar toch hebben al wel een aantal mensen hun relatie gevonden via de vereniging. Zo ook Aid. “Toevallig heb ik mijn vriendin hier leren kennen. Je leert iemand kennen die gewoon precies hetzelfde is en dat is ook gewoon heel praktisch. Ik heb genoeg familie in het buitenland en daar kunnen we gewoon mee communiceren omdat we allebei Bosnisch spreken. Tegelijkertijd ben je ook allebei in Nederland opgegroeid, dus je begrijpt elkaar echt.”

Er zijn weinig jongeren die onder hun eigen naam in dit artikel iets willen zeggen over het vinden van de liefde binnen hun eigen etnische groep. Het idee om als Bosniër thuis te komen met een Serviër of andersom zou voor sommigen een groot probleem zijn, zo ook voor Aid.

“Dat is gewoon een no go. Dat kun je ook best wel vergelijken met dat vlak na de Tweede Wereldoorlog een Duitser met een Nederlander zou trouwen. En ik denk dat dat voor 99% van de Bosnische jongeren geldt.”

“Het is vooral nog een probleem voor onze ouders die de oorlog zelf meegemaakt hebben. En dat begrijp ik ook wel. Maar voor jongeren is dat gewoon anders. Ik denk dat dat taboe over twee generaties helemaal weg is. Bij mij speelt het al minder dan bij mijn ouders. En bij mijn kinderen zal het straks nog minder spelen.”

Ook de Serviër Nedeljko Zedevic, die zelf vader is van twee kinderen, zou het niet accepteren als zijn kinderen thuiskomen met iemand die niet Servisch is. “Ik heb liever niet dat mijn kinderen met een moslim thuiskomen. Liever niet in mijn huis. Ik heb veel vrienden die moslim zijn, maar het is anders als je een relatie hebt met iemand die moslim is. Als mijn dochter met een moslim zou trouwen, dan moet zij bekeren. Dat wil ik niet hebben.”

”Dat is gewoon een no go”

Gemengd huwelijk

Samir Garic is socioloog en docent op Hogeschool Windesheim, en komt zelf oorspronkelijk uit Bosnië. Hij denkt niet dat er per se gesproken kan worden van groepsdruk, maar ziet wel dat bij de Joegoslaven een verschuiving heeft plaatsgevonden als het gaat om het trouwen binnen de eigen etnische groep.

“Voor de oorlog was een kwart van de huwelijken een gemengd huwelijk. Eigenlijk alle mensen in mijn omgeving kennen iemand van een andere etnische groep en/of een ander geloof in hun familiekring. Mijn ex is ook uit een gemengd huwelijk geboren. Een kwart van de mensen van mijn generatie hebben ouders met een gemengde achtergrond.”

“Ik denk niet echt dat je kan spreken van groepsdruk, maar er zal altijd een soort groepsverwachting zijn. Als socioloog weet ik dat mensen vaak trouwen met mensen met dezelfde sociale kenmerken. Hetzelfde geldt ook voor nationale kenmerken. Er zit natuurlijk altijd een soort van persoonlijke keuze achter, maar die verwachting speelt wel een rol. En ik denk dat als iemand praktiserend moslim is en diegene zou trouwen met iemand met een ander geloof, hij of zij altijd tegenwind zal krijgen. Of dat nou met een Bosniër, Serviër of een Nederlander is.”

Uitgesproken

Niet elke ouder vindt het belangrijk dat hun zoon of dochter met een partner uit de eigen etnische groep thuiskomt. Zo hebben de ouders van Nina Zoric er geen problemen mee. Nina’s familie komt uit verschillende landen van het voormalige Joegoslavië, maar zelf identificeert ze zich als Serviër. Haar ouders zouden het geen probleem vinden als ze niet met een Serviër thuis zou komen. “De enige en laatste keer dat er iets over werd gezegd, was door mijn oma. Ze woont in het Servische gedeelte van Kroatië en zei toen voor de grap dat ik er maar niet aan moest denken om thuis te komen met een Kroaat. Maar mijn ouders hebben er nooit wat over gezegd. We wonen in Nederland en we zijn omringd door heel veel verschillende culturen. Het is al lastig genoeg om iemand te vinden die qua karakter bij je past. Als er toch familieleden zijn die er een probleem mee hebben, dan denk ik dat ze het op den duur alsnog zouden accepteren.”