Thee drinken voor informatie 

In de zoektocht naar vermiste vluchtelingenkinderen drinken de journalisten van Lost in Europe veel thee om beetje bij beetje patronen te ontwaren, om beetje bij beetje de gezichten achter de statistieken te ontdekken. Zij leggen verbindingen en bouwen vertrouwensbanden op, die helpen bij de zoektocht, maar die vooral helpen om het menselijke verhaal te vertellen. De graphic novel ‘I had tea with a refugee’ biedt daarom veel inspiratie voor het onderzoek van Lost in Europe.

Een goeie wereld begint bij kijken. Oog hebben voor elkaar en voor de pijn en vreugde die mensen dragen. In haar graphic novel ‘I had tea with a refugee’ is dat wat Tinzi Fonteyne doet. Op grote afbeeldingen in inkt en monoprint zien zijn veertien mensen te zien die wegvluchtten uit Syrië, Afghanistan, Iran, Soedan, Eritrea en Irak. De hoofdrolspelers in haar werk vond ze via sociale media, in het vluchtelingenkamp in Duinkerken en in opvangcentra in Brussel.

Mensen die doorgaans veilig en wel uit het gezichtsveld blijven vertellen hun verhaal. Wat door alle verhalen als een rode draad loopt: ze willen opnieuw beginnen, opnieuw leven, zichtbaar worden. Fonteyne vertelt waarom ze vertrokken, hoe hun tocht eruitzag, welk traject ze aflegden, hoe het voelde om asiel in België aan te vragen en dat te krijgen. Een vader met zijn dochter, een jong stel, een jong meisje van twintig, een ouder paar…: In twee jaar tijd, een jaar voor de research en een jaar voor de beelden, slaagde Fonteyne erin om deze diverse groep te portretteren. Niet als vluchtelingen maar als mensen.

De verhalen en beelden die ze brengt, tonen hoe hun menselijkheid steeds ondermijnd wordt, maar ook hoe die menselijkheid tegelijkertijd net datgene is wat hun door hun tocht heen helpt.

“When we got out onto the street I smiled. She said: “why are you smiling”?

I replied: “I was supposed to be caught by the police”. She looked afraid. Then I said: “I am a Syrian refugee”. And she hugged me.”

Dit gesprek tussen een jong koppel toont iets wat in het onderzoek naar de vermiste kinderen ook naar voren komt. De politie die op zoek zou moeten gaan naar vermiste vluchtelingenkinderen wordt vaak gezien als de vijand, een institutie waar ze ver weg van moeten blijven. Het grootste deel van de vermiste kinderen blijft bewust onder de radar of raakt vermist door verkeerde registratie, onder andere door de vreemdelingenpolitie. Het kat- en muisspel waarin kinderen vermist raken maakt ze tot een makkelijke prooi voor mensenhandelaars. Zolang ze niet als mens of kind gezien worden, vervagen ze, raken ze vermist.

Om kunst te maken waarin mensen zichzelf terugvinden, moet je die emoties ook zelf hebben meegemaakt, vindt Fonteyne. Als kind verhuisde ze zelf veel van land naar land en ze woonde ook in oorlogsgebieden. Hierdoor kan ze zich iets voorstellen van wat Batter, Omar, Nisren, Nart, Abdullah, Sana en de andere mensen uit haar boek meemaakten.

Ook enkele mensen die binnen het Lost in Europe project werken waren zelf ooit vluchteling. Dat helpt om gezamenlijk diep in de wereld van vluchtelingen te kunnen duiken om lanszaam het systeem erachter te begrijpen en te ontdekken waar de gaten zitten waardoor kinderen kunnen verdwijnen.

Dit artikel is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten en de Lira Startsubsidie voor jonge journalisten en Fund IJ4EU.