'Neem een trein naar het asielcentrum'

Het is ’s avonds laat wanneer een vrijwilliger een groep jongens aantreft in de buurt van het Brusselse Noordstation. De jongens zijn minderjarig; dat is duidelijk. De vrijwilliger maakt een praatje met de tien jongens, wint beetje bij beetje hun vertrouwen en meldt hen bij de dienst Voogdij zodat ze de nacht in een warm bed kunnen doorbrengen. Van daaruit kunnen ze verder opgevangen en over hun rechten geïnformeerd worden. De dienst Voogdij zorgt ervoor dat elke niet-begeleide minderjarige vreemdeling in België een voogd krijgt.

Signalisatie is de eerste en belangrijkste stap om niet-begeleide minderjarigen in het beschermingssysteem te krijgen. Het antwoord dat de vrijwilliger telefonisch krijgt medegedeeld verbaast hem. Het laat hem en de jongens met lege handen achter. Het antwoord klonk ongeveer zo: “Dank. Zeg maar aan de jongens dat ze een trein naar het opvangcentrum nemen.”

Absurd, reageert Jolien Potemans naderhand. Zij is projectmedewerker niet-begeleide minderjarige jongeren bij Vluchtelingenwerk Vlaanderen. “Ik heb dit verhaal uit eerste hand van die vrijwilliger. Zelf was ik natuurlijk niet degene die aan de lijn hing met de dienst Voogdij, maar we krijgen verschillende van die verhalen van vrijwilligers of burgers die rechtstreeks in contact staan met jongeren. En dan is het logisch dat je vragen begint te stellen natuurlijk. Let wel, de dienst Voogdij doet ook heel veel goed werk maar door een gebrek aan capaciteit krijg je zulke bizarre situaties.”

Vermiste jongeren

Het zijn situaties als deze waardoor jonge vluchtelingen vermist raken. Het zijn de jongens uit dit verhaal die niet in statistieken terug te vinden zijn. De jongens zijn 10 van de 10.000 vermiste vluchtelingenkinderen waarvan Europol twee jaar geleden melding maakte. Wanneer we op zoek gaan naar de gaten waardoor jongeren verdwijnen, is dit er een van.

Het is een bureaucratisch gat ten gevolge van capaciteitsgebrek. De vrijwilliger in het bovenstaande verhaal had nog geluk dat hij melding kon maken. Want de dienst Voogdij sluit om tien uur ’s avonds. Niet-begeleide minderjarige vreemdelingen die je na tien uur tegenkomt, kan je niet signaleren. Doorgeven aan de politie kan nog wel, maar ook dat zorgt voor een probleem en een ander verdwijngat: het gat van de desinformatie en wantrouwen. “Een nachtje in de cel is niet meteen een aanlokkelijk voorstel. Als jongeren weten dat dit hen te wachten staat, hebben ze gewoon geen vertrouwen meer, krijgen ze schrik en slaan ze op de vlucht,” zegt Potemans.

Dit artikel is tot stand gekomen met steun van het Fonds Bijzonder Journalistieke Projecten en de Lira Startsubsidie voor jonge journalisten en de VNJB.