Opgelicht in de zorg

Het zorgstelsel in Nederland is sinds 1 januari 2015 drastisch veranderd. Ook het zogenaamde Persoonsgebonden Budget (PGB) is aangepakt, waarmee zorgbehoevenden hun eigen zorg inkopen. Deze regeling is zeer fraudegevoelig bevonden. Dat blijkt ook uit het verhaal van de 24-jarige Michelle. Haar hulpverlener stak het PGB in eigen zak en gaf zoveel uit dat Michelle voor meer dan 26.000 euro in de schulden zit. De komende jaren moet zij rondkomen van tien euro per dag.

Het PGB is een middel waarmee zorgbehoevenden hun zorg zelf kunnen inkopen. Het geldbedrag wordt aan de zorgbehoevende gegeven en die kan zelf zorg, hulp of begeleiding inkopen. De regeling werd in 1997 ingevoerd. Het geld werd toen nog door de overheid beheerd. Een PGB-bedrag werd bepaald aan de hand van de soort handicap of beperking.

Kabinet Balkenende I, een centrumrechtse coalitie met CDA, VVD en LPF bezuinigde in 2003 flink op zorg en onderwijs. Daarmee werd ook het PGB aangepakt. Vanaf dat moment wordt het bedrag op de rekening van de zorgbehoevende gestort, waarmee de overheid haar handen terugtrekt. De hoogte van het PGB is niet langer gebaseerd op de handicap, maar op de zorgfunctie die de zorgbehoevende nodig heeft. Voorheen was de zorgportefeuille een lastig parket. Er moest door de politiek worden bepaald wat een acceptabel niveau van basiszorg is, maar na 2003 werd dit aan de burger overgelaten.

Sindsdien zijn er veel meldingen van fraude met het PGB. Zo kwam bijvoorbeeld in 2012 nog naar voren dat twee leidinggevenden van een Haagse stichting voor 700.000 euro hebben gefraudeerd met het PGB. Het systeem is fraudegevoelig omdat de eigen administratie van de zorgbehoevende uit handen wordt gegeven. Zorgverzekeraars voeren controles uit om te kijken of het PGB goed wordt besteed. Als dit niet het geval is, moeten ze het geld terugvorderen. Toch blijkt dat dit in de praktijk niet altijd gebeurt. Volgens de Nederlandse Zorgautoriteit is er bijvoorbeeld in 2010 meer dan 110 miljoen euro aan PGB’s onterecht uitgekeerd en niet teruggevorderd.

De 24-jarige Michelle was hulpbehoevend toen zij op jonge leeftijd een kind kreeg en begeleiding nodig had voor het zoeken van woonruimte. Via het persoonsgebonden budget kon ze haar zorg zelf inkopen en zo belandde ze bij het particuliere zorgbedrijfje Thuiszorg De Versterking. Tania, haar begeleider, leek goed voor haar te zorgen. Ze zorgde ervoor dat Michelle in een mooi huis kwam te wonen en daarnaast beheerde ze Michelle’s financiën. Op dat laatste was Tania zeer gebrand. “Tania wilde dat ik zo snel mogelijk een nieuwe rekening zou openen op mijn eigen naam, zodat daar het PGB op gestort zou worden. Ze zette me af bij de bank, maar wilde niet mee naar binnen om te helpen.” Tania is zelf de manager van het thuiszorgbedrijf dat grotendeels een familiebedrijf is.

De rekening moest, volgens Michelle, van Tania op naam van Michelle komen te staan zodat Tania het kon gebruiken om het PGB op te storten. Toen de hulpverlener controle had over de financiën van Michelle, mocht ze ineens veel meer uitgeven. “Ik wist niet dat het uiteindelijk gewoon mijn geld was dat werd uitgegeven. Zij ging over de financiën. Ik mocht kleren kopen en bij de supermarkt veel inkopen doen zonder dat ik me bewust was van de schuld die ik opbouwde.” Ook had Tania voor Michelle een woonruimte geregeld in Amsterdam met een maandelijkse huur van 950 euro, terwijl Michelle als enige inkomstenbron een Wajong-uitkering had. Langzaam maar zeker bouwde zich een enorm bedrag aan huurachterstand op.

Ondanks dat Tania veel regelde, bleef de echte begeleiding uit, aldus Michelle. Tania zou een paar uur per week bij haar langs moeten komen, maar de gesprekken werden voornamelijk telefonisch gevoerd. “Ze was hier heel weinig”, vertelt Michelle, “maar ze had wel altijd nieuwe spullen, nieuwe schoenen, meubels, kleren en laatst ook een nieuwe auto. Wanneer Tania zelf niet kon komen, kwam er altijd iemand die familie van haar was. Op een gegeven moment werd ik geholpen door een heel jong meisje, die niet gediplomeerd was.”

Via de hulpverlening moest Michelle contact opbouwen met andere jonge moeders om ervaringen te delen. Echter was Tania op dit punt niet erg behulpzaam. “Tania probeerde het contact tussen mij en andere cliënten zo veel mogelijk te voorkomen.” Wel wilde Tania op een gegeven moment dat één van haar cliënten op hetzelfde adres als Michelle zou worden ingeschreven. Waarom was niet duidelijk. “Ik mocht niet met haar praten en kennelijk had ze hetzelfde tegen haar gezegd. Ze zei dat we recht hadden op privacy.”

Moeder grijpt in

De moeder van Michelle rook onraad en vond de financiële mogelijkheden die Tania aan Michelle aanbood te mooi om waar te zijn. De belletjes begonnen pas echt te rinkelen nadat Michelle op vakantie was geweest en toen ze bij terugkomst werd gebeld door Tania dat er een rekening van 1.300 euro was omdat ze, volgens Tania, de verwarming had aangelaten. Later kwam de moeder van Michelle erachter dat er in de post, die de hulpverlener ook openmaakte, een pakket zat met allerlei verschillende rekeningen van de huur en andere betalingsachterstanden.

Uiteindelijk bleek dat de hulpverlener voor ruim 26.000 euro aanbestedingen had gedaan voor zichzelf op Michelle’s naam, waardoor het niet meer te traceren is wie het geld heeft uitgegeven. “Ze maakte vanuit huis het PGB over naar mijn rekening”, vertelt Michelle, “en vervolgens deed ze vanuit huis aankopen bij bedrijven hier in buurt, zodat het leek alsof ik dat allemaal had gekocht. Toen we mijn rekening konden inzien bleek dat ze in ieder geval één keer 1.600 euro heeft afgeschreven. Maar ook allerlei andere bedragen doken op, zoals bij de kapper of bestellingen bij Zalando.” Toen dit alles uitkwam zette Tania alle hulpverlening stop en werd het haar zo heet onder de voeten dat ze voor langere tijd naar Suriname is verkast.

Michelle spande een rechtszaak aan tegen Tania, die ze won. De huurachterstand werd kwijtgescholden. Tijdens de rechtszaak probeerde Tania Michelle te intimideren. Voor de zitting probeerde Tania haar in het gezicht te spugen en tijdens de zitting werd Michelle door Tania uitgelachen. Daarom ziet ze op tegen een eventuele volgende rechtszaak. Ook zou Michelle graag willen weten of er meerdere gedupeerden zijn van de praktijken van Tania. In een reactie zegt Tania dat dit Michelle’s kant van het verhaal is, verder wil ze geen commentaar geven.

Michelle neemt het zichzelf nog steeds ontzettend kwalijk. “Ik kan er zo boos om worden. Dat ik zo dom ben geweest. Dat ik het gewoon niet heb gezien. Ik dacht ‘Zo meteen komen we op straat, wat heb ik mijn dochter aangedaan?’ Ik neem het mezelf zo kwalijk”.

Nu moet Michelle vanwege haar schulden rondkomen van tien euro per dag. “Het is een enorme financiële klap, ik heb een kind dus moet ik luiers kopen. Een pak luiers kost al tien euro. Daarom krijg ik geld van mijn opa. Het kan gewoon niet anders.” Haar huidige begeleider van een Amsterdamse zorginstelling zegt dat als ze alle schuld moet afbetalen ze nog jaren lang aan deze tien euro per dag vast zit. Daarom spant Michelle nog een rechtszaak aan om gerechtigheid te krijgen.

Het verhaal van Michelle blijkt niet het enige verhaal te zijn van fraude met het PGB. In de media duiken geregeld verhalen op over ernstige fraude. Zorgkantoren van de zorgverzekeraars reageren vaak geschokt in de media, maar zelden wordt er geopperd dat de zorgkantoren beter moeten controleren op de bestedingen die met het PGB worden gedaan. Op dit moment krijgt Michelle zorg in natura (ZIN) wat betekent dat ze niet haar eigen zorg hoeft in te kopen. Er zijn echter grote veranderingen doorgevoerd per 1 januari 2015. De AWBZ (Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten) waar PGB en ZIN onder vallen, is grotendeels komen te vervallen. De zorg wordt gedecentraliseerd en de gemeente wordt verantwoordelijk voor de zorg. Het blijft de vraag hoe de politiek en zorginstellingen in de toekomst dit soort fraudegevallen kunnen voorkomen.

De naam van de geïnterviewde is gefingeerd.