De keuze is meer dan reuze

Afgelopen weken spande het erom in de Eerste Kamer met de inperking van de vrije artsenkeuze. Na vurige debatten en een stemming afgelopen 16 december is het wetsvoorstel van VVD-minister Schippers door de PvdA van de baan geschoven. Voor alle tegenstanders een zegen. Zij hechten grote waarde aan dit onderdeel van de Zorgverzekeringswet. Wat voor betekenis heeft deze vrije artsenkeuze in de praktijk?

Het is vier jaar geleden dat het Brabantse gezin van Babette onverwachts voor een verdrietige tijd kwam te staan. Halverwege oktober 2010 kreeg het gezin te horen dat vader Peter ernstig ziek was. Al enige tijd voelde hij zich moe en verloor gewicht. Het bleek kanker te zijn en er moest direct actie worden ondernomen. Zijn mild en nier moesten worden verwijderd. Babette, de oudste dochter van het gezin, vertelt dat haar vader vervolgens op een speciale wachtlijst werd gezet. “Hij zou geopereerd worden door de beste chirurg van het Maxima ziekenhuis in Eindhoven.”

Aangezien de familie van Babette in Waalre woont, een plaats vlakbij Eindhoven, kwam dit gunstig uit. Op 1 december 2010 is Peter geopereerd. Tijdens de operatie bleek echter sprake van complicaties. De kanker was door zijn hele lichaam uitgezaaid. “Omdat wij het hier niet bij lieten zitten, zijn we naar twee in kanker gespecialiseerde ziekenhuizen gegaan voor een second opinion. Omdat de broer van mijn vader in Den Haag woont met zijn gezin, hebben we uiteindelijk voor het Daniel den Hoed Ziekenhuis in Rotterdam gekozen. Zij konden ons sneller helpen”, vertelt Babette. Haar oom had bij bevriende artsen in dat ziekenhuis gepolst hoe de behandelingen daar zijn. Daarnaast sprak het plan van aanpak in dit ziekenhuis het gezin meer aan. Het plan was concreter en positiever volgens Babette.

Relatie

De manier waarop de familie van Babette keuzes heeft gemaakt wat betreft de zorg voor hun ernstig zieke vader, is niet verwonderlijk. Volgens medisch ethicus Evert van Leeuwen komt er namelijk veel kijken bij de keuze voor een arts. “Wachttijden en reistijd maar ook vertrouwen spelen een grote rol wanneer patiënten voor een arts kiezen.” Van Leeuwen omschrijft de arts-patiënt relatie als bijzonder. “De wijze waarop zij elkaar vinden is van groot belang.”

Het gevolg van de inperking van de keuze is volgens van Leeuwen een verstoring van de relatie tussen de zorgverlener en de patiënt. “De relatie zal verzakelijken. Dit lijkt me voor de ontwikkeling van de zorg in brede zin een zeer slechte zaak.” Het belang van de arts-patiënt relatie wordt bevestigd door Ger Jager, woordvoerder van de Handhaving Vrije Artsenkeuze. “Deze relatie is veel essentiëler dan de relatie verzekerde-verzekeraar. Zo is bijvoorbeeld in België vanuit menswaardig oogpunt bepaald dat vrije artsenkeuze wettelijk geborgd moet zijn. Mooier kan ik het zelf niet zeggen.”

In Nederland zit dit anders in elkaar. Deze keuzevrijheid is momenteel onderdeel van artikel 13 van de Zorgverzekeringswet. Hierin staat beschreven dat zorgverzekeraars voldoende zorg ingekocht moeten hebben voor al hun klanten. Mocht een klant bij een niet-gecontracteerde zorgverlener hulp zoeken, is de verzekeraar verplicht om dit te vergoeden. In het huidige beleid wordt, zelfs indien een klant het goedkoopste basispakket heeft afgesloten, tot 75 procent van de zelfgekozen zorg vergoed.

Het wetsvoorstel van minister Schippers bevatte een aanpassing wat betreft de voorwaarden van deze vergoedingen. Het allergoedkoopste basispakket, ook wel de budgetpolis genoemd, zou in navolging van het wetsvoorstel niet langer een polis zijn waarbij in alle gevallen een deel van de kosten vergoed worden. Volgens het plan van Schippers zouden alleen de kosten die gemaakt worden bij een door de zorgverzekeraar gecontracteerde zorgverlener vergoed worden. Het gaat hierbij om alle inplanbare specialistische zorg, niet om huisartsen, fysiotherapeuten en logopedie. Indien een klant graag zelf zijn of haar zorgverlener kiest, kan gekozen worden voor de restitutiepolis. Voor deze polis geldt wel dat de maandelijkse premiekosten het hoogst zullen zijn. De spelregels omtrent de second opinion zijn nog niet vastgesteld.

Keuzes

De reden dat de familie van Babette uitweek naar een in kanker gespecialiseerd ziekenhuis had niet alleen te maken met de second opinion. Babette legt uit dat het Maxima Ziekenhuis in hun beleving meerdere fouten had gemaakt tijdens de behandeling van haar vader. “Het was voor ons gevoel een opstapeling van nalatigheden.” Tijdens de eerste operatie constateerden het medisch team dat de kanker niet verwijderd kon worden en volgens Babette misten zij daar het vermogen tot anticiperen. “Ondanks het feit dat er niet geopereerd kon worden, hadden ze een biopt kunnen afnemen. Voor het vervolgonderzoek was dit sowieso nodig. Mijn vader lag daar open en bloot. Ze dachten niet verder na en maakten hem direct weer dicht.”

Deze ervaring was voor het gezin van Babette reden genoeg om van zorgverlener te wisselen. Door de stressvolle situatie waar zij in terecht kwamen, lieten zij zich leiden door een ‘goed gevoel’ in plaats van harde kwaliteit. Omdat het ziekenhuis in de ogen van de familie een fout had gemaakt, kozen zij expliciet voor een vervolgbehandeling in een ander ziekenhuis.

Kwaliteit

Het voorstel van de minister was vooral gericht op de belofte van verbeterde kwaliteit in de zorg. Volgens de woordvoerder van Schippers is het daar om te doen. De beste zorg tegen de beste prijs. Maar hoe wordt die kwaliteit dan verbeterd? Op 9 december noemde minister Schippers tijdens het debat dat “ziekenhuizen die evident laag scoren in kwaliteit – bijvoorbeeld ziekenhuizen met onverklaarbaar veel hersteloperaties – die activiteit afstoten en zich meer specialiseren in waar ze wel goed in zijn.”

Deze ‘kwaliteitsslag’, zoals de woordvoerder van de minister het noemt, is erop gericht om de zorgkosten te drukken. Volgens medisch ethicus Van Leeuwen gaat het hier om een andere definitie van kwaliteit. “De zorgverzekeraar kijkt naar middelen in plaats van een behandeling. Hierdoor wordt het onderdeel ‘wat bij de patiënt past’ volledig gemist.” Het feit dat de kwaliteit van de zorg meer in handen ligt van de zorgverzekeraar leek minister Schippers een uitkomst. Volgens PvdA-lid Guusje ter Horst, die tegen het wetsvoorstel stemde, is de positie van de zorgverzekeraar sterk genoeg en heeft die geen extra versterking nodig.

De keuze Babette haar familie voor een ‘positiever’ plan van aanpak voelde voor hen als kwaliteit. “Het ziekenhuis van onze keuze zag het misschien wel rooskleuriger in dan het andere ziekenhuis, maar dat voelde voor ons op dat moment het best”, vertelt Babette. Zolang het wetsvoorstel geen doorgang vindt, blijft de keuze wat betreft zorg bij de klant of de patiënt en niet bij de zorgverzekeraar.

De vader van Babette, Peter, is op 18 maart 2011 overleden in het Daniel den Hoed Ziekenhuis in Rotterdam.