China leest ‘de krant met geheime geschiedenis’

“De meest gevaarlijke nacht in Mao’s leven” en: “Veel studenten gedood door Volksbevrijdingsleger in Chinese Burgeroorlog”. Twee voorbeelden van koppen die de Chinese oud nieuws-kranten sieren. Met het dunne, oud aanvoelende papier, de opvallende roze kleur en de speciale opmaak lijken ze zo uit het nationaal archief van China te komen, maar ze worden wel degelijk vandaag de dag gemaakt.

De Shanghainese straatverkoper Lei verkoopt al bijna dertig jaar naast zijn tijdschriften en gewone kranten zeven verschillende soorten oud nieuws-kranten. Deze roze kranten, die allemaal met de naam Oud nieuws worden aangeduid, worden onder Chinezen ook wel de papers with secret history genoemd. Ze geven de gewone Chinees nieuwe informatie over politieke gebeurtenissen uit het verleden. De kranten gaan onder andere dieper in op het leven van Mao Zedong en de gespannen verhoudingen met andere leiders, maar er is ook lichtere kost. Zo is in een van de kranten te lezen welke drie ‘affaires’ Mao’s vrouw Jiang Qing beroemd maakten.

Volgens verkoper Lei zijn de oud nieuws-kranten vooral geliefd bij de volwassen Chinees. “Ik verkoop de roze kranten veel aan mensen tussen de vijfendertig en vijfenzestig jaar oud. Sommigen van hen hebben de gebeurtenissen die beschreven worden in de oud nieuws-kranten nog meegemaakt. Vroeger mocht daar niet over gesproken worden. Nu staat het in de krant.” Bij de jongere generatie zijn de kranten minder in trek. “Toch is de wekelijkse oplage meestal binnen twee dagen al uitverkocht. Zelf lees ik deze kranten ook altijd.”

Dat de papieren krant vooral de oudere generatie in China trekt, onderschrijft ook Zhao Tao. Hij is professor geschiedenis aan de Shanghai International Studies University (SISU). Tao specialiseerde zich in de geschiedenis van de journalistiek in China. “Sinds enkele van de oud nieuws-kranten ook online te lezen zijn, merk ik dat mijn studenten steeds vaker de verhalen over het verleden lezen. Het is voor jongeren heel normaal om nieuws op internet te lezen en dit geldt dus ook voor het nieuws in de oud nieuws-kranten. Bovendien kunnen mijn studenten ze niet op de universiteitscampus kopen. Internet biedt dan de uitkomst.”

Halve waarheid op school

De verhalen uit het verleden, bevatten wel degelijk ‘nieuws’ voor de Chinese bevolking. Jongeren lezen de oud nieuws-kranten niet vanwege persoonlijke betrokkenheid, zoals dat wel het geval is bij de oudere generatie Chinezen, maar uit nieuwsgierigheid naar datgeen wat niet in hun schoolboeken staat. Yan Jiahao (20), student journalistiek aan de SISU, vertelt: “Op school krijgen we natuurlijk geschiedenisles, maar in onze lesboeken wordt maar de halve waarheid verteld. We leren vooral hoe geweldig leider Mao was, terwijl er natuurlijk nog veel meer speelde. Dat staat wel in de oud-nieuwskranten.”

Chen Zhen (26) is journalist bij de Chinese krant Youth Paper. In tegenstelling tot zijn leeftijdsgenoten leest Zhen regelmatig een van de geprinte oud nieuws-kranten. “Eigenlijk gewoon uit interesse, ik wil geen eenzijdig beeld krijgen van de geschiedenis van mijn land.” Hij bevestigt de stelling van Jiahao. “Op school hadden we lange hoofdstukken over de Chinese Burgeroorlog en zelfs over de Tweede Wereldoorlog. De Culturele Revolutie en de Grote Sprong Voorwaarts, waarin miljoenen Chinezen stierven door honger, werden slechts kort samengevat in een hoofdstuk.”

Op het randje

Net als alle andere kranten in China worden ook de oud nieuws-kranten streng gecensureerd. “Het politieke klimaat is nu meer open en er kan dus meer geschreven worden. Verhalen die vroeger taboe waren, verschijnen nu alsnog in de krant”, aldus professor Zhao Tao. “Maar niet alles is toegestaan. Een artikel over het Tiananmenprotest in 1989, dat bloedig werd neergeslagen en honderden mensen het leven kostte, mag absoluut niet gepubliceerd worden. Dat is nog steeds een gevoelig onderwerp.” Ook mag er geen kritisch woord geschreven worden over de huidige regering. “De kranten kunnen alleen kritisch zijn op personen waarop de regering ook kritisch is”, zegt journalist Chen Zhen.

Op de vraag of de oud nieuws-kranten dan wel de echte waarheid brengen over het politieke verleden van China, geven zowel Chen Zhen en Yan Jiahao als professor Zhao Tao een ontkennend antwoord. “Deze kranten geven misschien wel details bloot die vroeger niet naar buiten mochten komen, maar het blijven kranten die, net als alle andere kranten, onder toezicht staan van de regering.”

Daar komt bij dat veel van de artikelen in de oud nieuws-kranten komen uit eerder geschreven Chinese en buitenlandse biografieën. Dat maakt de artikelen niet betrouwbaarder, wist The New York Times in oktober te melden. Uit hun onderzoek bleek dat de Chinese censor gevoelige informatie over Chinese politiek in een Amerikaanse biografie over Deng Xiaoping heeft geschrapt. Zhoa Tao: “Oud nieuws-kranten balanceren op het randje van de afgrond en kijken dus wel uit met het plaatsen van gevoelige feiten. Wanneer de inhoud niet wordt geaccepteerd door de regering, betekent dat per direct een ‘shut down’ voor de betreffende krant.”